Odpływ pęcherzowo-moczowodowy

Czym jest odpływ pęcherzowo-moczowodowy?

Odpływ pęcherzowo-moczowodowy (w skrócie VUR, od angielskiej nazwy vesicoureteral reflux) to schorzenie, w którym mocz płynie w odwrotnym kierunku niż powinien. Zamiast przepływać tylko z nerek w dół do pęcherza moczowego, gdzie gromadzi się do momentu oddania moczu, cofa się on z pęcherza z powrotem do moczowodów, a w niektórych przypadkach aż do nerek.1

W normalnych warunkach układ moczowy działa jak ulica jednokierunkowa. Specjalny mechanizm zastawkowy uniemożliwia cofanie się moczu do moczowodów po dotarciu do pęcherza. W odpływie pęcherzowo-moczowodowym ten mechanizm nie działa prawidłowo, co pozwala moczowi płynąć wstecz.1

Jak funkcjonuje prawidłowy układ moczowy?

Aby zrozumieć odpływ pęcherzowo-moczowodowy, warto wiedzieć, jak w normalnych warunkach działa układ moczowy. W prawidłowym przebiegu mocz przepływa w następujący sposób:1

• Nerki wytwarzają mocz. Zazwyczaj człowiek ma dwie nerki.
• Dwie cienkie, mięśniowe rurki zwane moczowodami przenoszą mocz z nerek do pęcherza moczowego.
• Pęcherz moczowy gromadzi i przechowuje mocz. Może rozciągać się jak balon.
• Mocz opuszcza organizm przez cewkę moczową – otwór, którym wydostaje się na zewnątrz.

Gdy moczowody wchodzą do pęcherza, przebiegają przez jego ścianę na pewnym odcinku w taki sposób, że tworzą tunel. Dzięki temu powstaje mechanizm przypominający zastawkę wewnątrz pęcherza. Ta zastawka uniemożliwia cofanie się moczu z powrotem do moczowodów i nerek.2

U niektórych dzieci zastawki mogą być nieprawidłowe lub moczowody nie przebiegają wystarczająco długo przez ścianę pęcherza, co powoduje odpływ pęcherzowo-moczowodowy.2

Kogo dotyka to schorzenie?

Odpływ pęcherzowo-moczowodowy najczęściej występuje u niemowląt, małych dzieci i dzieci w wieku do 2 lat, choć może dotykać również starsze dzieci, a w rzadkich przypadkach nawet dorosłych.1

Schorzenie to jest najczęstszą wadą układu moczowego u niemowląt i małych dzieci. Wykrywa się je u 20 do 50 procent dzieci, które miały zakażenie dróg moczowych. Jest dwa razy częstsze u dziewczynek niż u chłopców.34

U większości dzieci z tym schorzeniem stan nie jest poważny i z wiekiem ustępuje samoistnie, bez pozostawiania trwałych problemów.5

Przyczyny odpływu pęcherzowo-moczowodowego

Istnieją dwa główne rodzaje odpływu pęcherzowo-moczowodowego: pierwotny i wtórny.4

Odpływ pierwotny pojawia się, gdy dziecko rodzi się z nieprawidłowością budowy układu moczowego. Moczowód nie urasta podczas rozwoju płodowego na wystarczającą długość i wchodzi do pęcherza w nieprawidłowy sposób. W rezultacie mechanizm zastawkowy nie działa prawidłowo.3

Odpływ wtórny może być spowodowany innymi przyczynami, które nie są związane z budową anatomiczną, na przykład:4

• Problemami z oddawaniem moczu
• Problemami z tkanką nerwową w pęcherzu
• Innymi stanami wpływającymi na funkcjonowanie pęcherza

Dzieci z odpływem wtórnym mogą wymagać innego leczenia niż dzieci z odpływem pierwotnym.3

Objawy i powikłania

Cofanie się moczu w niewłaściwym kierunku może spowodować, że bakterie dostaną się do nerek dziecka i wywołają zakażenie. Zakażenia nerek mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia nerek, tworzenia się blizn oraz utraty potencjalnego wzrostu nerki, a także nadciśnienia tętniczego w późniejszym życiu.2

Głównym problemem zdrowotnym u pacjentów z odpływem pęcherzowo-moczowodowym jest występowanie gorączkowych zakażeń dróg moczowych lub odmiedniczkowego zapalenia nerek (infekcji nerek), które mogą prowadzić do bliznowacenia nerek, nadciśnienia i niewydolności nerek.6

Odpływ moczu naraża moczowody i nerki na kontakt z bakteriami oraz wysokim ciśnieniem, które wytwarza pęcherz podczas oddawania moczu. Jeśli nie leczy się tego schorzenia, zakażenia dróg moczowych mogą powodować uszkodzenie i bliznowacenie nerek.2

Jak lekarze rozpoznają odpływ?

Lekarze wykorzystują różne metody diagnostyczne, aby rozpoznać odpływ pęcherzowo-moczowodowy i ocenić jego nasilenie. Badania obrazowe odgrywają kluczową rolę w diagnozie tego schorzenia.4

Odpływ pęcherzowo-moczowodowy często wykrywa się, gdy dziecko trafia do lekarza z powodu zakażenia dróg moczowych. Może być również wykryty podczas badań prenatalnych za pomocą ultrasonografii płodu.4

Lekarze mogą zlecić specjalistyczne badania, aby potwierdzić rozpoznanie i określić stopień nasilenia odpływu. Dokładna ocena pomaga w wyborze odpowiedniej metody leczenia.4

Metody leczenia

Leczenie odpływu pęcherzowo-moczowodowego jest złożone i powinno być dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta. Głównym celem leczenia jest minimalizowanie nadmiernego leczenia u pacjentów z niskim ryzykiem zakażenia dróg moczowych oraz zapobieganie bliznowaceniu nerek.6

Stosuje się trzy główne podejścia w leczeniu dzieci z odpływem pęcherzowo-moczowodowym:6

• Aktywna obserwacja (czuwające wyczekiwanie)
• Leczenie farmakologiczne
• Leczenie chirurgiczne

Badania wykazały, że dzieci mogą być leczone bez chirurgii przy niewielkim ryzyku nowych lub nasilonych blizn w nerkach, pod warunkiem że nie wystąpią u nich zakażenia. Do leczenia odpływu wykorzystuje się antybiotyki, a w cięższych przypadkach stosuje się leczenie chirurgiczne.62

Antybiotyki są potrzebne, aby zapobiec zakażeniu i chronić nerki przed uszkodzeniem. Wybór metody leczenia zależy od wieku dziecka, stopnia nasilenia odpływu oraz ryzyka powikłań.3

Rokowanie i samoistne ustępowanie

Szansa na samoistne ustąpienie odpływu jest wysoka u dzieci poniżej 5. roku życia ze stopniami I-III odpływu oraz u dzieci poniżej 1. roku życia, szczególnie u chłopców. Nawet wyższe stopnie odpływu (stopnie IV-V) mogą ustąpić samoistnie, o ile dziecko pozostaje wolne od zakażeń.6

Stan ten może poprawić się lub całkowicie zniknąć wraz z wiekiem dziecka i wydłużaniem się moczowodów. Z biegiem czasu moczowody rosną dłuższe, co pomaga poprawić działanie mechanizmu zastawkowego.3

Odpływ pęcherzowo-moczowodowy ma wysoki wskaźnik samoistnego ustępowania, zwłaszcza u młodych pacjentów i przy niskim stopniu nasilenia odpływu.6

• Nerki
• Moczowody
• Pęcherz moczowy
• Cewka moczowa