Nowotwór łagodny nerki Podstawowe informacje

Epidemiologia nowotworów łagodnych nerki

Guzki w nerkach stanowią różnorodną grupę zmian, których rzeczywista częstość występowania nie jest w pełni poznana. Wiele z tych zmian pozostaje niewykrytych przez całe życie, ponieważ nie wywołują żadnych dolegliwości. Szacuje się, że łagodne zmiany stanowią około 20 procent wszystkich guzów nerek usuniętych chirurgicznie.1 Oznacza to, że co piąty zabieg operacyjny dotyczy zmiany, która nigdy nie zagroziłaby życiu pacjenta.

W ostatnich dziesięcioleciach nastąpił znaczący wzrost wykrywania guzów nerek, co wiąże się z coraz szerszym stosowaniem badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa (rodzaj szczegółowego zdjęcia rentgenowskiego wykonanego warstwowo). Wiele nowotworów jest obecnie wykrywanych przypadkowo, gdy pacjent wykonuje badanie z powodu bólu pleców, problemów brzusznych lub innych niezwiązanych dolegliwości.2 Największy wzrost dotyczy właśnie małych zmian, mniejszych niż 4 centymetry, które często okazują się łagodne.

Naczyniakomięśniakowłókniaki (rodzaj łagodnego guza złożonego z tkanki tłuszczowej, naczyń krwionośnych i mięśni gładkich) dotyczą mniej niż jednej osoby na 100 w populacji ogólnej.3 Ten typ nowotworu jest najczęstszym rodzajem łagodnego guza nerki. Ryzyko jego wystąpienia wzrasta u osób z pewnymi schorzeniami genetycznymi.

Nowotwory nerek są częściej wykrywane u mężczyzn niż u kobiet, przy czym mężczyźni chorują niemal dwa razy częściej.4 Większość przypadków diagnozowana jest u osób w wieku od 60 do 70 lat, chociaż zmiany łagodne mogą występować w każdym wieku.5 Istnieją również różnice rasowe – częściej dotyka to osoby czarnoskóre, rdzennych Amerykanów i mieszkańców Alaski.6

Przyczyny powstawania nowotworów łagodnych nerki

Dokładne przyczyny powstawania łagodnych nowotworów nerek nie są w pełni poznane. Lekarze nie wiedzą, dlaczego niektóre komórki nerek zaczynają się nieprawidłowo rozrastać, tworząc guzki, które jednak nie stają się rakiem.5 W przypadku niektórych rodzajów łagodnych guzów istnieją jednak pewne powiązania z konkretnymi stanami zdrowotnymi.

Stwardnienie guzowate (genetyczne schorzenie powodujące powstawanie łagodnych guzów w wielu narządach) jest ściśle związane z występowaniem naczyniakomięśniakowłókniaków. U osób z tym schorzeniem często rozwija się wiele takich guzów w jednej lub obu nerkach.7 Jest to przykład sytuacji, gdy wrodzone zmiany genetyczne prowadzą do powstawania charakterystycznych zmian w nerkach.

W pozostałych przypadkach trudno jest wskazać konkretną przyczynę. Najprawdopodobniej pewne zmiany w komórkach nerek następują spontanicznie w trakcie życia, prowadząc do powstania guzka. Te zmiany jednak nie nabierają cech złośliwości, dzięki czemu guzy pozostają w jednym miejscu i rosną bardzo wolno lub w ogóle nie rosną.

Czynniki ryzyka

Chociaż nie możemy wskazać dokładnych przyczyn powstawania łagodnych nowotworów nerek, znane są pewne czynniki, które zwiększają prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Wiek jest jednym z istotnych elementów – osoby starsze, szczególnie po 65. roku życia, częściej mają wykrywane różnego rodzaju guzki w nerkach.5 Nie oznacza to jednak, że młodsze osoby są całkowicie bezpieczne, gdyż zmiany mogą pojawiać się w każdym wieku.

Płeć również odgrywa rolę, ponieważ mężczyźni są bardziej narażeni na rozwój guzów nerek niż kobiety. Ta różnica może wynikać z wpływu hormonów, odmiennych nawyków życiowych lub innych, jeszcze niepoznanych czynników biologicznych.

Osoby z rodzinną historią schorzeń genetycznych, takich jak stwardnienie guzowate, należą do grupy podwyższonego ryzyka. W takich przypadkach naczyniakomięśniakowłókniaki mogą rozwijać się we wczesnym wieku i występować w obu nerkach jednocześnie.7 Dziedziczność w tych sytuacjach jest bardzo wyraźna i wymaga szczególnej czujności medycznej.

Dla wszystkich rodzajów guzów nerek, zarówno łagodnych jak i złośliwych, istnieją pewne wspólne czynniki ryzyka stylu życia. Palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, otyłość i przewlekłe choroby nerek zwiększają prawdopodobieństwo problemów z nerkami.4 Ekspozycja na niektóre substancje chemiczne, takie jak trójchloroetylen używany w przemyśle, również może podnosić ryzyko zmian w nerkach.

Objawy

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech łagodnych nowotworów nerek jest fakt, że przez długi czas nie wywołują one żadnych objawów. Wiele osób żyje z takimi zmianami przez lata, nie zdając sobie z nich sprawy.7 Małe guzy, które rosną powoli lub w ogóle nie rosną, pozostają nieme klinicznie i zostają wykryte tylko wtedy, gdy pacjent wykonuje badanie obrazowe z zupełnie innego powodu, na przykład z powodu bólu brzucha czy problemów z kręgosłupem.

Gdy guz staje się większy, mogą pojawić się pewne symptomy. Krwiomocz (obecność krwi w moczu) to jeden z możliwych objawów, który może niepokoić pacjenta i skłonić go do wizyty lekarskiej. Mocz może być różowawego, czerwonego lub brunatnego koloru. Ból w okolicy lędźwiowej lub boku ciała, pod żebrami, to kolejny możliwy objaw większych guzów.3 Ten ból zwykle nie jest związany z żadnym urazem i może być stały lub pojawiać się okresowo.

Niektóre osoby mogą wyczuć guzek przez skórę, jeśli zmiana jest bardzo duża. Nadciśnienie tętnicze (podwyższone ciśnienie krwi) może również towarzyszyć niektórym guzom nerek, ponieważ nerki odgrywają ważną rolę w regulacji ciśnienia krwi.3 Gorączka bez wyraźnej przyczyny, ogólne osłabienie, nudności i wymioty to mniej specyficzne objawy, które mogą się pojawić.

W przypadku naczyniakomięśniakowłókniaków istnieje szczególne ryzyko związane z krwawieniem. Gdy te guzy stają się duże, naczynia krwionośne wewnątrz nich mogą pęknąć, co prowadzi do krwawienia wewnętrznego.3 Takie krwawienie może być poważne i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Osoby mogą wtedy odczuwać nagły, silny ból w okolicy nerek oraz objawy utraty krwi, takie jak zawroty głowy i osłabienie.

Niedokrwistość (niska liczba czerwonych krwinek) może rozwijać się u niektórych pacjentów, zwłaszcza gdy dochodzi do przewlekłego, niewielkiego krwawienia.3 Objawia się to uczuciem zmęczenia, bladością skóry i ogólnym osłabieniem organizmu.

Profilaktyka

Ponieważ dokładne przyczyny powstawania łagodnych guzów nerek nie są znane, nie ma specyficznych metod ich zapobiegania. Istnieją jednak ogólne zalecenia dotyczące zdrowia nerek, które mogą pomóc zmniejszyć ryzyko różnych problemów z tymi narządami, w tym nowotworów.

Zaprzestanie palenia tytoniu jest jedną z najważniejszych zmian, jakie można wprowadzić. Palenie jest znanym czynnikiem ryzyka dla wielu chorób nerek, dlatego osoby palące powinny poważnie rozważyć rzucenie tego nałogu.9 Wsparcie lekarza i programy antynikotynowe mogą znacznie zwiększyć szanse powodzenia.

Utrzymanie zdrowej masy ciała poprzez zbilansowaną dietę i regularną aktywność fizyczną jest również korzystne. Otyłość i nadciśnienie tętnicze zwiększają obciążenie nerek, dlatego warto zadbać o to, aby ciało działało optymalnie.9 Dieta bogata w warzywa, owoce i chude białko, przy ograniczeniu soli i przetworzonej żywności, wspiera zdrowie całego organizmu.

Kontrola ciśnienia krwi i poziomu cukru we krwi jest ważna, szczególnie dla osób z cukrzycą lub nadciśnieniem. Te choroby mogą uszkadzać nerki z czasem, dlatego regularne badania kontrolne i stosowanie się do zaleceń lekarza są niezbędne.

Unikanie ekspozycji na szkodliwe substancje chemiczne w miejscu pracy lub w domu również może pomóc. Osoby pracujące z chemikaliami przemysłowymi powinny stosować odpowiednie środki ochrony osobistej i przestrzegać zasad bezpieczeństwa.

Dla osób z rodzinną historią schorzeń genetycznych związanych z guzami nerek, takich jak stwardnienie guzowate, regularne badania przesiewowe mogą być zalecane. Wczesne wykrycie zmian pozwala na ich monitorowanie i interwencję w odpowiednim czasie, zanim pojawią się powikłania.

Patofizjologia

Łagodne nowotwory nerek powstają, gdy komórki w nerze zaczynają się nieprawidłowo dzielić i tworzyć masę tkanki. W przeciwieństwie do nowotworów złośliwych, te zmiany nie mają zdolności do przerzutowania, czyli rozprzestrzeniania się do innych części ciała.7 Guzy pozostają zlokalizowane w obrębie nerki i zwykle rosną powwolnie lub w ogóle nie zmieniają swojego rozmiaru przez lata.

Różne typy łagodnych guzów mają odmienną budowę. Gruczolak brodawkowaty (najczęstszy rodzaj łagodnego guza nerki) składa się z małych, powoli rosnących komórek i zazwyczaj nie przekracza 1-2 centymetrów średnicy.7 Te guzy są często wykrywane przypadkowo i nie wymagają zazwyczaj leczenia.

Onkocytoma (guz powstający w komórkach cewek zbiorczych nerki) może rosnąć do znacznych rozmiarów. Czasami w jednej nerze lub w obu nerkach jednocześnie może występować kilka takich guzów.7 Mimo większych rozmiarów, onkocytomy również nie przerzutują i są uważane za łagodne.

Naczyniakomięśniakowłókniaki mają wyjątkową strukturę, ponieważ składają się z trzech rodzajów tkanek – tkanki tłuszczowej, naczyń krwionośnych i mięśni gładkich.3 Te różne elementy mogą występować w różnych proporcjach, co wpływa na wygląd guza w badaniach obrazowych. Obecność tkanki tłuszczowej w badaniu tomografii komputerowej jest charakterystyczną cechą pomagającą w rozpoznaniu.

Z punktu widzenia funkcjonowania nerki, małe łagodne guzy zazwyczaj nie zakłócają jej pracy. Nerka może nadal efektywnie filtrować krew i wytwarzać mocz. Problemy mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy guz staje się na tyle duży, że zaczyna uciskać prawidłową tkankę nerkową lub gdy dochodzi do powikłań, takich jak krwawienie.

W przypadku naczyniakomięśniakowłókniaków istnieje szczególne ryzyko związane z naczyniami krwionośnymi wewnątrz guza. Te naczynia mogą być nieprawidłowo zbudowane i podatne na pękanie, szczególnie gdy guz przekracza 4 centymetry.3 Gwałtowne pęknięcie naczynia prowadzi do krwawienia do wnętrza nerki lub do przestrzeni wokół niej, co może być zagrożeniem dla życia i wymaga pilnej interwencji.