Insulinooporność

Czym jest insulinooporność

Insulinooporność występuje, gdy komórki w mięśniach, tkance tłuszczowej i wątrobie nie reagują na insulinę tak, jak powinny. Stan ten jest również określany jako upośledzona wrażliwość na insulinę. Insulina jest hormonem niezbędnym do życia i regulacji poziomu glukozy (cukru) we krwi1.

Insulina pomaga przenosić glukozę z krwi do komórek, dzięki czemu organizm może wykorzystać ją jako źródło energii. Z różnych powodów komórki mogą niewłaściwie reagować na insulinę. Oznacza to, że nie mogą efektywnie wykorzystywać glukozy do produkcji energii ani jej magazynowania. W rezultacie glukoza nadal gromadzi się we krwi. Trzustka wytwarza więcej insuliny, próbując przezwyciężyć rosnący poziom glukozy we krwi. Stan ten nazywa się hiperinsulinemią1.

Dopóki trzustka jest w stanie wytwarzać wystarczającą ilość insuliny, aby zrównoważyć poziom cukru we krwi, poziomy te pozostają w zdrowym zakresie. Jeśli jednak komórki staną się zbyt oporne na insulinę, prowadzi to do podwyższonego poziomu glukozy we krwi, zwanego hiperglikemią1.

Z biegiem czasu hiperglikemia może prowadzić do stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2. Stan ten jest również związany z: otyłością, chorobami sercowo-naczyniowymi, metaboliczną chorobą stłuszczeniową wątroby, zespołem metabolicznym oraz zespołem policystycznych jajników (PCOS)1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Insulinooporność może dotknąć każdego — nie trzeba mieć cukrzycy — i może być tymczasowa (na przykład krótkotrwałe stosowanie leków sterydowych powoduje insulinooporność) lub przewlekła. Dwa główne czynniki, które wydają się przyczyniać do insulinooporności, to nadmierna masa ciała i brak aktywności fizycznej1.

Insulinooporność często prowadzi do stanu przedcukrzycowego, ale można być insulinoopornym nawet bez stanu przedcukrzycowego. Dwa główne czynniki prowadzące do insulinooporności to brak wystarczającej aktywności fizycznej i nadmiar tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicy brzucha. Insulinooporność może być również dziedziczona genetycznie2.

Insulinooporność powinna być podejrzewana u pacjentów z historią cukrzycy u krewnych pierwszego stopnia; u pacjentów z osobistą historią cukrzycy ciążowej, zespołu policystycznych jajników lub upośledzonej tolerancji glukozy; oraz u osób otyłych, szczególnie z otyłością brzuszną3.

Inne czynniki ryzyka obejmują: obecność rodzica lub rodzeństwa z cukrzycą, wysokie ciśnienie krwi, wysoki poziom cholesterolu, historię cukrzycy ciążowej, historię chorób serca lub udaru, zaburzenia snu, takie jak bezdechy senne, oraz palenie tytoniu2.

Objawy i powikłania

Insulinooporność zazwyczaj nie powoduje żadnych zauważalnych objawów we wczesnych stadiach. Często stan ten rozwija się długo przed pojawieniem się jakichkolwiek chorób. Uważa się, że insulinooporność poprzedza rozwój cukrzycy typu 2 o 10 do 15 lat4.

Konsekwencje metaboliczne insulinooporności mogą obejmować hiperglikemię, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, podwyższony poziom kwasu moczowego, podwyższone markery zapalne, dysfunkcję śródbłonka i stan prozakrzepowy. Główną konsekwencją insulinooporności jest cukrzyca typu 24.

Ponieważ opór zwykle rozwija się na długo przed pojawieniem się tych chorób, identyfikacja i leczenie pacjentów z insulinoopornością ma potencjalnie dużą wartość prewencyjną3.

Zespół insulinooporności można zdefiniować jako grupę zaburzeń, w tym otyłość, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe i cukrzycę typu 2, które są związane z insulinoopornością i kompensacyjną hiperinsulinemią. Szacuje się, że zespół ten dotyka od 70 do 80 milionów Amerykanów3.

Diagnoza

Większość powikłań związanych z insulinoopornością wiąże się z rozwojem powikłań naczyniowych i niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby. Należy ocenić pacjentów pod kątem chorób współistniejących; jest to zazwyczaj możliwe w warunkach ambulatoryjnych5.

U pacjentów z insulinoopornością wskazane jest staranne monitorowanie profilu metabolicznego, ogólnego stanu zdrowia, przyjmowanych leków i działań niepożądanych5.

Leczenie i postępowanie

Zespół metaboliczny wymaga agresywnej kontroli czynników ryzyka sercowo-naczyniowego i metabolicznego. Terapię należy dostosować indywidualnie dla uzyskania optymalnych korzyści5.

Modyfikacje stylu życia powinny być głównym celem leczenia insulinooporności. Interwencja żywieniowa z redukcją kalorii i unikaniem węglowodanów, które stymulują nadmierne zapotrzebowanie na insulinę, stanowi kamień węgielny leczenia. Aktywność fizyczna pomaga zwiększyć wydatek energetyczny i poprawić wrażliwość mięśni szkieletowych na insulinę. Leki również mogą poprawić odpowiedź na insulinę i zmniejszyć zapotrzebowanie na insulinę4.

Redukcja masy ciała poprawia wrażliwość na insulinę w przypadku otyłości i w większości stanów związanych z insulinoopornością wywołanych otyłością. Wskazane jest ograniczenie spożycia kalorii. Należy unikać naruszeń diety, takich jak spożywanie żywności bogatej w cholesterol i sód. Należy ograniczyć spożycie alkoholu. Wskazane jest zaprzestanie palenia5.

Pacjenci powinni unikać braku aktywności fizycznej. Ćwiczenia poprawiają wrażliwość na insulinę poprzez zwiększenie enzymów oksydacyjnych, zwiększenie GLUT-4, zwiększenie kapilarności oraz redukcję otyłości centralnej5.

Obecne leczenie obejmuje rozsądne zmiany stylu życia, w tym utratę masy ciała w celu osiągnięcia zdrowej masy ciała, 30 minut umiarkowanej aktywności fizycznej dziennie oraz zwiększone spożycie błonnika pokarmowego. Farmakoterapia nie jest obecnie zalecana dla pacjentów z izolowaną insulinoopornością3.

Zapobieganie i zdrowy styl życia

Jednym ze sposobów zapobiegania lub opóźnienia insulinooporności jest posiadanie wysokiej wrażliwości na insulinę. Oznacza to, że organizm jest w stanie efektywnie wykorzystywać insulinę do przetwarzania glukozy z krwi2.

Bycie aktywnym uczestnikiem własnego zdrowia i podejmowanie proaktywnych kroków w celu kontrolowania poziomu cukru we krwi może pomóc zapobiec insulinooporności i poprawić długoterminowe zdrowie i dobre samopoczucie6.

Wystarczająca ilość snu, utrzymywanie aktywności fizycznej i radzenie sobie ze stresem może poprawić ogólne zdrowie i dobre samopoczucie oraz zwiększyć wrażliwość na insulinę7.