W skrócie

Choroba z Lyme to bakteryjna infekcja przenoszona przez kleszcze, która może powodować szereg objawów – od charakterystycznej wysypki po problemy z stawami i układem nerwowym. Wczesne rozpoznanie i leczenie antybiotykami jest kluczowe dla pełnego wyzdrowienia.

Czym jest choroba z Lyme

Choroba z Lyme (nazywana także boreliozą) to infekcja bakteryjna, którą można zarazić się przez ukąszenie kleszcza. Jest to najczęstsza choroba przenoszona przez kleszcze w Stanach Zjednoczonych.

W Stanach Zjednoczonych choroba z Lyme jest wywoływana przez bakterię Borrelia burgdorferi, rzadziej przez Borrelia mayonii. Te bakterie w kształcie spirali należą do grupy krętków – mikroorganizmów o charakterystycznej, spiralnej budowie.

Choroba występuje najczęściej w północno-wschodnich, środkowo-atlantyckich i górnych stanach Środkowego Zachodu Stanów Zjednoczonych. Choć infekcja może występować przez cały rok, większość ukąszeń kleszczy zdarza się w cieplejszych miesiącach, od kwietnia do września, kiedy kleszcze są najbardziej aktywne, a ludzie spędzają więcej czasu na zewnątrz.

Przyczyny i sposób przenoszenia

Bakterie wywołujące chorobę z Lyme przenoszą się na ludzi przez ukąszenie zakażonego kleszcza. W Stanach Zjednoczonych za przenoszenie infekcji odpowiadają kleszcze z rodzaju Ixodes, zwane także kleszczami jeleniowymi lub kleszczami czarnonogimi.

Te kleszcze są bardzo małe – wielkości główki od szpilki – i trudne do zauważenia. Mogą przyczepić się do każdej części ciała, ale najczęściej znajdują się w trudno dostrzegalnych miejscach, takich jak pachwiny, pachy i skóra głowy.

Aby bakteria mogła się przenieść na człowieka, kleszcz zazwyczaj musi być przyczepiony do skóry przez ponad 24 godziny. Oznacza to, że szybkie usunięcie kleszcza znacznie zmniejsza ryzyko zachorowania.

Objawy i stadia choroby

Choroba z Lyme rozwija się stopniowo i może przechodzić przez trzy stadia: wczesne zlokalizowane zakażenie, wczesne zakażenie rozsiane oraz późną postać choroby. Objawy różnią się w zależności od stadium choroby.

Wczesne objawy

Wczesne objawy choroby z Lyme pojawiają się zazwyczaj od 3 do 30 dni po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza. Stadium wczesne występuje od jednego do 28 dni po ukąszeniu.

Najbardziej charakterystycznym objawem jest czerwona wysypka zwana rumień wędrujący (erythema migrans). Większość osób z chorobą z Lyme ma tę wysypkę. Wysypka zaczyna się jako mała, czerwona plamka w miejscu ukąszenia kleszcza i stopniowo powiększa się przez kilka dni, często przyjmując wygląd tarczy strzelniczej. Może być ciepła w dotyku.

Inne wczesne objawy przypominają grypę i obejmują:

Gorączkę
Bóle głowy
Zmęczenie
Bóle mięśni i stawów
Sztywność karku
Powiększone węzły chłonne

Ważne jest zrozumienie, że wysypka nie zawsze jest obecna lub łatwa do rozpoznania we wczesnej chorobie z Lyme, co może prowadzić do opóźnionej diagnozy i leczenia.

Objawy rozsianej i późnej postaci

Jeśli choroba nie zostanie leczona, infekcja może rozprzestrzenić się na inne części organizmu. Wczesne stadium rozsiane rozwija się od trzech do dwunastu tygodni po początkowej infekcji.

Nieleczona choroba z Lyme może powodować szeroki zakres objawów, w zależności od stadium infekcji. Mogą one obejmować gorączkę, wysypkę, porażenie połowy twarzy, nieregularne bicie serca i zapalenie stawów.

Późne stadium choroby może wystąpić miesiące po początkowej infekcji. Może prowadzić do powikłań wpływających na układ nerwowy, serce i stawy.

Rozpoznanie

Choroba z Lyme jest diagnozowana na podstawie objawów, badania fizykalnego (na przykład obecności wysypki) oraz możliwości narażenia na zakażone kleszcze.

Badania laboratoryjne są pomocne, jeśli są prawidłowo stosowane i przeprowadzane za pomocą testów zatwierdzonych przez odpowiednie organy. Diagnostyka zazwyczaj obejmuje dwuetapowy proces testowania serologicznego, który pomaga w dokładnym rozpoznaniu.

Jeśli występują objawy zgodne z rumieniem wędrującym, warto zrobić zdjęcie wysypki z datą do dokumentacji medycznej, ponieważ wysypka zgodna z rumienio wędrującym wystarcza do rozpoczęcia leczenia.

Leczenie

Choroba z Lyme jest infekcją bakteryjną, która jest leczona antybiotykami. Większość przypadków choroby z Lyme można z powodzeniem leczyć za pomocą kilkutygodniowej kuracji antybiotykami.

Osoby leczone odpowiednimi antybiotykami we wczesnych stadiach choroby z Lyme zazwyczaj szybko i całkowicie wyzdrowieją. Leczenie zwykle trwa od 10 dni do kilku tygodni, w zależności od stadium i ciężkości infekcji.

Antybiotyki stosowane w leczeniu

Standardowym leczeniem pierwszej linii dla dorosłych z chorobą z Lyme jest doksycyklina, antybiotyk z grupy tetracyklin. Inne antybiotyki stosowane w leczeniu choroby z Lyme to amoksycylina i cefuroksym.

Podstawą leczenia są antybiotyki doustne (w tabletkach), ale czasami w przypadku trudniejszych do leczenia przypadków neurologicznej choroby z Lyme, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, oraz przypadków późnego zapalenia stawów, stosuje się antybiotyki dożylne.

Doksycyklina jest również skuteczna w leczeniu niektórych innych chorób przenoszonych przez kleszcze, chociaż nie wszystkich.

Dobór leczenia

Lekarz dobierze antybiotyk, dawkę, sposób podania i długość leczenia na podstawie wielu czynników, w tym:

Objawów pacjenta
Wieku
Alergii
Ciąży

Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie antybiotykowe choroby z Lyme może pomóc zapobiec cięższej postaci choroby.

Możliwe działania niepożądane

Antybiotyki, jak wszystkie leki, mogą mieć działania niepożądane. Każdy antybiotyk może powodować wysypki skórne, a jeśli podczas przyjmowania antybiotyków pojawi się swędząca czerwona wysypka, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem.

Czasami objawy mogą nasilić się w pierwszych kilku dniach przyjmowania antybiotyku. Nazywa się to reakcją Herxheimera i występuje, gdy antybiotyki zaczynają zabijać bakterie. W pierwszych 24 do 48 godzinach martwe produkty bakteryjne stymulują układ odpornościowy do uwalniania substancji zapalnych, które mogą powodować nasilenie gorączki i bólów.

Antybiotyki po ukąszeniu kleszcza

Ogólnie rzecz biorąc, organizacje zdrowotne nie zalecają podawania antybiotyków po ukąszeniu przez kleszcza w celu zapobiegania chorobom przenoszonym przez kleszcze. Jednak w pewnych okolicznościach pojedyncza dawka doksycykliny po ukąszeniu przez kleszcza na obszarze, gdzie choroba z Lyme jest powszechna, może zmniejszyć ryzyko zachorowania.

Profilaktyka antybiotykowa jest zalecana tylko osobom dorosłym i dzieciom, które zgłaszają się w ciągu 72 godzin od usunięcia ukąszenia przez kleszcza wysokiego ryzyka. Ukąszenie jest uważane za wysokiego ryzyka, jeśli spełnione są wszystkie trzy warunki: kleszcz został zidentyfikowany jako odpowiedni gatunek Ixodes, ukąszenie miało miejsce na obszarze wysoce endemicznym, a czas przyczepu wynosił co najmniej 36 godzin.

Rokowanie

Większość osób leczonych odpowiednimi antybiotykami we wczesnych stadiach choroby z Lyme szybko i całkowicie wyzdrowieją. Wczesne leczenie może pomóc zapobiec progresji do późnego stadium choroby z Lyme.

Dla wielu osób z chorobą z Lyme krótki kurs antybiotyków jest wszystkim, czego potrzebują, aby wyzdrowieć i wrócić do normalności. Jednak u niektórych osób objawy choroby z Lyme mogą postępować lub utrzymywać się.

Uporczywe objawy

U niektórych osób objawy mogą utrzymywać się nawet po leczeniu. Od 10 do 20 procent pacjentów z leczoną wczesną chorobą z Lyme nadal doświadcza uporczywych objawów.

Dla osób, których choroba z Lyme nie została zdiagnozowana aż do bardzo zaawansowanego stadium, wyzdrowienie może wyglądać inaczej. Infekcja może mieć postać nawracającą. Po leczeniu aktywnej infekcji antybiotykami, zapalenie i podrażnienie nerwów, serca i stawów będzie się powoli zmniejszać z czasem.

Wiele osób z uporczywymi objawami po leczeniu choroby z Lyme może odczuwać zmęczenie, mgłę mózgową, ból stawów lub problemy neurologiczne. Proces wyzdrowienia może być nieliniowy, z okresami poprawy i nawrotów objawów.

Zapobieganie

Liczba nowych przypadków choroby z Lyme wzrosła do prawie 500 000 rocznie w Stanach Zjednoczonych. Ważne jest, aby wiedzieć, jak zmniejszyć ryzyko, podejmując kroki zapobiegawcze w celu ochrony siebie i swoich bliskich.

Ochrona przed kleszczami

Kleszcze jelenie, które przenoszą chorobę z Lyme, są bardzo małe (wielkości główki od szpilki) i trudne do zauważenia. Ważne jest, aby stosować następujące środki zapobiegawcze:

Nosić odzież ochronną traktowaną środkami przeciw kleszczom, takimi jak permetryna, i używać repelentów na skórę, takich jak DEET
Bezpieczniej korzystać z przyrody, pozostając na wyznaczonych szlakach i z dala od wysokiej trawy i ściółki liściastej
Stworzyć strefę wolną od kleszczy wokół domu
Przeprowadzać codzienne kontrole w poszukiwaniu kleszczy, szczególnie po powrocie z zewnątrz, oraz brać prysznic
Wkładać ubrania do suszarki na wysoką temperaturę na 15 minut po przebywaniu na zewnątrz

Usuwanie kleszczy

Nie można zarazić się od kleszcza, który pełza po ciele, ale nie przyczepił się jeszcze. Kleszcze muszą ugryźć, aby rozprzestrzenić bakterie.

Jeśli znajdziesz kleszcza, usuń go natychmiast, chwytając go pęsetą i ciągnąc prosto ze skóry bez skręcania. Chwyć za główkę, część najbliższą ciału, a nie za brzuch. Umyj miejsce ukąszenia wodą z mydłem i zastosuj alkohol lub środek antyseptyczny.

Zazwyczaj kleszcz musi być przyczepiony przez ponad 24 godziny, aby rozprzestrzenić bakterię wywołującą chorobę z Lyme. Szybkie usunięcie znacznie zmniejsza ryzyko infekcji.

Co zrobić po pojawieniu się wysypki

Jeśli pojawi się wysypka, zrób zdjęcie, zapisz datę i obserwuj swoje objawy. Natychmiast zadzwoń lub odwiedź lekarza. Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla pełnego wyzdrowienia.

Choroba z Lyme

Badania kliniczne: Choroba z Lyme