Niewydolność oddechowa noworodka

Czym jest niewydolność oddechowa noworodka

Niewydolność oddechowa noworodka, znana również jako zespół zaburzeń oddychania (RDS - z angielskiego Respiratory Distress Syndrome), to stan, w którym płuca niemowlęcia nie są w stanie prawidłowo funkcjonować zaraz po urodzeniu1. Występuje najczęściej u dzieci urodzonych przedwcześnie, szczególnie przed 32. tygodniem ciąży2.

zespół błon szklistych, choroba błon szklistych, niedobór surfaktantu

Problem polega na tym, że płuca dziecka nie są w stanie utrzymać odpowiedniej ilości tlenu we krwi lub usunąć nadmiaru dwutlenku węgla. Według przyjętych kryteriów, o niewydolności oddechowej mówimy, gdy występują co najmniej dwa z następujących parametrów: PaCO2 powyżej 60 mmHg, PaO2 poniżej 50 mmHg lub saturacja tlenu poniżej 80% przy podawaniu 100% tlenu, oraz pH poniżej 7,253.

Niewydolność oddechowa występuje u około 7% wszystkich porodów4. Zespół zaburzeń oddychania dotyka około 1% noworodków, powodując około 860 zgonów rocznie4. Jest to jeden z najczęstszych powodów przyjęcia dziecka na oddział intensywnej terapii noworodka3.

• płuca
• pęcherzyki płucne
• drogi oddechowe

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną niewydolności oddechowej noworodka jest brak wystarczającej ilości surfaktantu w płucach5. Surfaktant to śliska substancja składająca się z białek i tłuszczy, która pomaga utrzymać płuca w rozprężonym stanie i zapobiega zapadaniu się małych pęcherzyków płucnych6.

Dziecko zaczyna produkować surfaktant zwykle pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży. Większość dzieci wytwarza wystarczającą ilość tej substancji, aby oddychać normalnie do 34. tygodnia ciąży6. Jeśli dziecko urodzi się przedwcześnie, może nie mieć wystarczającej ilości surfaktantu w płucach6.

Im wcześniej dziecko się urodzi, tym większe jest ryzyko rozwoju zespołu zaburzeń oddychania. Około połowa wszystkich dzieci urodzonych między 28. a 32. tygodniem ciąży rozwija niewydolność oddechową6. Większość przypadków dotyczy dzieci urodzonych przed 37.-39. tygodniem ciąży5.

Czasami niewydolność oddechowa może dotknąć również dzieci urodzone o czasie. Dzieje się tak na przykład, gdy matka ma cukrzycę, dziecko ma niedowagę lub gdy płuca nie rozwinęły się prawidłowo6. Zespół może również wynikać z genetycznych problemów z rozwojem płuc5.

Inne czynniki zwiększające ryzyko obejmują5:

• Rodzeństwo, które miało zespół zaburzeń oddychania
• Cukrzyca u matki
• Poród przez cesarskie cięcie lub wywołanie porodu przed terminem
• Problemy podczas porodu zmniejszające przepływ krwi do dziecka
• Ciąża mnoga (bliźnięta lub więcej dzieci)
• Szybki poród

Objawy i rozpoznanie

Objawy niewydolności oddechowej zwykle pojawiają się w ciągu kilku minut po urodzeniu, choć czasami mogą nie być widoczne przez kilka godzin5. W wielu przypadkach objawy są zauważalne natychmiast po porodzie i pogarszają się w ciągu następnych kilku dni6.

Noworodki z niewydolnością oddechową często wykazują przyspieszone oddychanie (więcej niż 60 oddechów na minutę)4. Objawy mogą obejmować56:

• Niebieskawy kolor skóry, warg, palców u rąk i nóg (sinica)
• Krótkie zatrzymania oddychania
• Zmniejszone oddawanie moczu
• Rozdęte nozdrza
• Szybki oddech
• Płytki oddech
• Duszność i chrząkające odgłosy podczas oddychania
• Niezwykłe ruchy oddechowe (takie jak wciąganie mięśni klatki piersiowej)

Jeśli nie jesteście w szpitalu podczas porodu i zauważycie objawy niewydolności oddechowej u swojego dziecka, natychmiast zadzwońcie pod numer alarmowy i wezwijcie karetkę pogotowia6.

Do rozpoznania niewydolności oddechowej wykorzystuje się kilka badań56:

• Badanie fizykalne dziecka
• Badania krwi do pomiaru ilości tlenu we krwi dziecka i wykluczenia infekcji
• Pulsoksymetria - test mierzący ilość tlenu we krwi dziecka za pomocą czujnika przymocowanego do palca, ucha lub stopy
• Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej - pokazuje charakterystyczny "matowy" wygląd płuc, typowy dla zespołu zaburzeń oddychania. Często rozwija się on od 6 do 12 godzin po urodzeniu
• Badania laboratoryjne pomagają wykluczyć infekcję jako przyczynę problemów z oddychaniem

Leczenie

Głównym celem leczenia niewydolności oddechowej jest pomoc dziecku w oddychaniu6. Większość noworodków z niewydolnością oddechową można leczyć za pomocą wsparcia oddechowego i metod nieinwazyjnych4.

Leczenie przed porodem

Jeśli istnieje ryzyko porodu przed 34. tygodniem ciąży, leczenie może rozpocząć się jeszcze przed urodzeniem dziecka6. Matka może otrzymać zastrzyk ze sterydów przed porodem. Druga dawka jest zwykle podawana 24 godziny po pierwszej. Sterydy stymulują rozwój płuc dziecka. Szacuje się, że takie leczenie pomaga zapobiec niewydolności oddechowej w jednej trzeciej przedwczesnych porodów6.

Leczenie po urodzeniu

Tlen może być podawany na różne sposoby4:

• Przez maskę i worek samorozprężalny
• Przez kaniulę nosową
• Przez tak zwany "kaptur tlenowy"
• Przez nosowe ciągłe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych (CPAP)

Coraz częściej stosowana jest terapia surfaktantem4. Minimalna wymagana ilość surfaktantu wynosi 100 mg na kilogram wagi ciała. Początkowe podanie 200 mg na kilogram może skutkować znaczącą poprawą natlenienia4.

Stosuje się technikę zwaną INSURE - dziecko jest intubowane (zakładana jest miękka rurka przez usta do tchawicy), otrzymuje surfaktant, a następnie jest szybko ekstubowane (rurka jest usuwana) do nosowego ciągłego dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych4.

W cięższych przypadkach może być konieczne zastosowanie respiratora (wentylator mechaniczny). To urządzenie pomaga dziecku oddychać4.

Dzieci z niewydolnością oddechową powinny być przebadane pod kątem krytycznych wrodzonych wad serca za pomocą pulsoksymetrii po 24 godzinach, ale przed wypisem ze szpitala4.

Zaleca się konsultację neonatologiczną, jeśli choroba wykracza poza wiedzę i kompetencje lekarza lub gdy diagnoza jest niejasna u ciężko chorego noworodka4.

Rokowanie i powikłania

Wiele dzieci z łagodniejszymi objawami czuje się lepiej w ciągu 3-4 dni. Te, które są bardzo wcześniakami, mogą potrzebować więcej czasu na powrót do zdrowia7.

Większość dzieci z niewydolnością oddechową odpowiada na leczenie i nie ma długoterminowych następstw. Personel szpitalny upewni się, że dziecko jest gotowe do wypisu do domu i pomoże rodzicom uzyskać potrzebne wsparcie8.

W ostatnich latach liczba wcześniaków urodzonych z niewydolnością oddechową została zmniejszona dzięki zastosowaniu zastrzyków sterydowych, które mogą być podawane matkom podczas przedwczesnego porodu6.

W przypadku wypisu dziecka do domu z tlenem, należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza dotyczącymi podawania tlenu. Ważne jest, aby nauczyć się oddychania ratunkowego - może to być konieczne, gdyby dziecko przestało oddychać8.

Nie wolno palić ani pozwalać komukolwiek palić w domu. Palenie zwiększa ryzyko nagłej śmierci niemowlęcia, infekcji ucha, astmy, przeziębień i zapalenia płuc8. Należy dokładnie myć ręce przed trzymaniem dziecka i trzymać je z dala od tłumów i chorych osób8.

Należy upewnić się, że dziecko otrzymuje wszystkie zalecane szczepienia, a także że wszystkie osoby, które zbliżają się do dziecka, mają aktualne szczepienia8.