Atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy

Czym jest atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy

Atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy, w skrócie aHUS, to choroba, która wpływa głównie na pracę nerek. Schorzenie to powoduje, że części układu odpornościowego organizmu błędnie atakują komórki wyściełające naczynia krwionośne1. W rezultacie w małych naczyniach krwionośnych nerek powstają nieprawidłowe skrzepy krwi2. Te zakrzepy mogą ograniczać lub blokować przepływ krwi, co prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych.

Lekarze zazwyczaj rozpoznają aHUS, gdy u pacjenta występują razem trzy charakterystyczne stany: mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna (gdy czerwone krwinki są niszczone szybciej, niż organizm może je zastąpić nowymi), trombocytopenia (zbyt mała liczba płytek krwi, które pomagają w krzepnięciu), oraz ostre uszkodzenie nerek (rodzaj niewydolności nerek, która może być odwracalna)1. Te trzy stany mogą występować w epizodach, które są wyzwalane przez inne schorzenia.

Choroba ta nazywana jest także mikroangiopatią zakrzepową zależną od dopełniacza (CM-TMA). Schorzenie to jest wywoływane przewlekłą, niekontrolowaną aktywacją układu dopełniacza, czyli gałęzi układu odpornościowego organizmu, który normalnie niszczy i usuwa obce cząstki3.

Przyczyny i czynniki wyzwalające chorobę

Większość przypadków atypowego zespołu hemolityczno-mocznicowego jest spowodowana zmianą zwaną mutacją w genie. Około połowy wszystkich przypadków aHUS ma podłoże genetyczne1. Aktywacja układu dopełniacza może wynikać z mutacji w białkach regulujących dopełniacz, takich jak czynnik H, czynnik I lub białko kofaktora błonowego3. Czasami przyczyną są nabyte przeciwciała neutralizujące te składniki układu dopełniacza4.

Sama mutacja genetyczna zazwyczaj nie wywołuje atypowego zespołu hemolityczno-mocznicowego. Niepełna penetracja mutacji we wszystkich genach predysponujących sugeruje, że do ujawnienia niedoboru regulacji dopełniacza wymagane jest zdarzenie inicjujące lub czynnik wyzwalający4. Choroba może zostać wywołana przez różne czynniki, w tym:

• Ciążę
• Infekcje
• Niektóre leki

Te czynniki mogą spowodować rozpoczęcie objawów choroby u osoby, która ma mutację genetyczną15.

Objawy choroby

Atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy charakteryzuje się trzema głównymi objawami związanymi z nieprawidłowym krzepnięciem krwi.

Niedokrwistość hemolityczna występuje, gdy czerwone krwinki rozpadają się przedwcześnie. W atypowym zespole hemolityczno-mocznicowym czerwone krwinki mogą pękać, gdy przeciskają się obok zakrzepów w małych naczyniach krwionośnych. Niedokrwistość pojawia się, gdy komórki te są niszczone szybciej, niż organizm może je zastąpić2. Niedokrwistość może prowadzić do niezwykle bladej skóry, zażółcenia oczu i skóry, zmęczenia, duszności i przyspieszonej pracy serca2.

Trombocytopenia to obniżony poziom krążących płytek krwi, które normalnie pomagają w krzepnięciu krwi. U osób z atypowym zespołem hemolityczno-mocznicowym mniej płytek jest dostępnych we krwi, ponieważ duża ich liczba jest wykorzystywana do tworzenia nieprawidłowych zakrzepów2. Trombocytopenia może powodować łatwe powstawanie siniaków i nieprawidłowe krwawienia.

W wyniku tworzenia się zakrzepów w małych naczyniach krwionośnych osoby z atypowym zespołem hemolityczno-mocznicowym doświadczają uszkodzenia nerek i ostrej niewydolności nerek, która w około połowie przypadków prowadzi do schyłkowej niewydolności nerek2. Te zagrażające życiu powikłania uniemożliwiają nerkom skuteczne filtrowanie płynów i produktów przemiany materii z organizmu.

Inne objawy mogą obejmować6:

• Zmęczenie
• Dezorientację
• Duszność
• Zmniejszoną ilość oddawanego moczu
• Siniaki
• Letarg
• Nudności
• Wysokie ciśnienie krwi

Rozpoznanie atypowego zespołu hemolityczno-mocznicowego

Rozpoznanie atypowego zespołu hemolityczno-mocznicowego zazwyczaj obejmuje badania krwi, testy genetyczne oraz dokładny wywiad medyczny i badanie fizykalne6. Lekarze muszą odróżnić atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy od bardziej powszechnej postaci zwanej typowym zespołem hemolityczno-mocznicowym.

Atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy różni się od typowego zespołu hemolityczno-mocznicowego, choć może powodować podobne problemy. Typowy zespół hemolityczno-mocznicowy jest klasycznie spowodowany przez określone bakterie, które mogą wywoływać biegunkę, w tym E. coli i Shigella5. Atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy jest spowodowany mutacją genetyczną w około połowie wszystkich przypadków i nie powoduje biegunki, jak typowy zespół hemolityczno-mocznicowy1.

Badania diagnostyczne mogą obejmować różne testy laboratoryjne oceniające funkcję nerek, liczbę krwinek i inne wskaźniki zdrowia. Testy genetyczne mogą pomóc w identyfikacji mutacji predysponujących do choroby.

Metody leczenia

Przed dostępnością nowoczesnych leków szacowano, że 33% pacjentów umierało w ciągu pierwszego roku, a kolejne 33% rozwijało schyłkową niewydolność nerek wymagającą dializy lub przeszczepu3. Obecnie dostępne są skuteczne metody leczenia.

Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła dwa inhibitory dopełniacza do leczenia atypowego zespołu hemolityczno-mocznicowego: ekulizumab i rawulizumab7. Te przeciwciała monoklonalne wykazują skuteczność w wielu przypadkach i mogą skutecznie kontrolować chorobę poprzez przerwanie kaskady dopełniacza3.

Kompleksowa terapia wspomagająca pozostaje podstawą leczenia w ostrej fazie choroby7. Leczenie może również obejmować:

• Wymianę lub infuzję osocza
• Dializę w przypadku poważnego uszkodzenia nerek
• Przeszczep nerki w przypadkach postępujących do schyłkowej niewydolności nerek

Przeszczep nerki jest bezpieczny i skuteczny dla dzieci, które rozwinęły schyłkową niewydolność nerek. Wskaźnik nawrotu u pacjentów poddawanych przeszczepowi nerki z powodu zespołu hemolityczno-mocznicowego wynosi 0-10%7.

Podstawowe zaburzenie genetyczne pozwala przewidzieć rokowanie zarówno w naturalnym przebiegu choroby, jak i po przeszczepie nerki4. Dlatego tak ważne jest przeprowadzenie testów genetycznych u pacjentów z atypowym zespołem hemolityczno-mocznicowym.

Rokowanie i powikłania

Choroba dotyka małe naczynia krwionośne w całym organizmie, co może prowadzić do udaru, zawału serca, niewydolności nerek i śmierci3. Niepełna penetracja mutacji we wszystkich genach predysponujących sugeruje, że do ujawnienia niedoboru regulacji dopełniacza wymagane jest zdarzenie inicjujące4.

Atypowy zespół hemolityczno-mocznicowy to niezwykle rzadkie, zagrażające życiu, postępujące schorzenie, które często ma składnik genetyczny3. Eksperci nie wiedzą dokładnie, ile osób jest dotkniętych tą chorobą, ale niektóre badania mówią, że dotyka ona tylko 2 osoby na milion w Stanach Zjednoczonych5.

Można zachorować na aHUS w każdym wieku. U dzieci równa liczba chłopców i dziewcząt jest dotknięta chorobą. W późniejszym życiu więcej kobiet niż mężczyzn ma tendencję do zachorowania, ponieważ ciąża może być czynnikiem wyzwalającym chorobę5.

Życie z atypowym zespołem hemolityczno-mocznicowym

Niezwykle istotne jest przestrzeganie wskazówek lekarza prowadzącego i planu leczenia w przypadku atypowego zespołu hemolityczno-mocznicowego8. Doświadczenie każdej osoby z aHUS jest unikalne, dlatego kluczowe jest dostosowanie codziennej rutyny i planu postępowania do indywidualnych potrzeb w porozumieniu z zespołem medycznym8.

Pacjenci powinni nadal ściśle współpracować z zespołem medycznym, w tym z nefrologami i hematologami, którzy specjalizują się w leczeniu aHUS8. Ważne jest przyjmowanie wszelkich przepisanych leków zgodnie z zaleceniami lekarza. Lekarz prowadzący prawdopodobnie zaplanuje regularne wizyty kontrolne w celu monitorowania funkcji nerek, ciśnienia krwi i ogólnego stanu zdrowia.

Niektóre ogólne kroki, które można rozważyć, to8:

• Przestrzeganie zaleceń dietetycznych, w tym kontrola spożycia soli i płynów, szczególnie w przypadku problemów z nerkami
• Regularna, umiarkowana aktywność fizyczna zgodnie z zaleceniami lekarza
• Kontrola ciśnienia krwi, jeśli występuje nadciśnienie, które może pogorszyć problemy z nerkami
• Rozważenie rzucenia palenia i ograniczenia spożycia alkoholu, ponieważ mogą one wpływać na zdrowie i funkcję nerek

Nie należy pomijać zdrowia psychicznego. Życie z przewlekłą chorobą może być trudne8. Warto rozważyć wsparcie terapeuty lub doradcy, jeśli doświadcza się stresu emocjonalnego. Edukowanie się na temat aHUS, jego objawów i potencjalnych powikłań może pomóc w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących zdrowia8. Można również oprzeć się na przyjaciołach i rodzinie w zakresie wsparcia emocjonalnego8.