Zapalenie wsierdzia enterokokowe

Czym jest zapalenie wsierdzia enterokokowe

Zapalenie wsierdzia enterokokowe to szczególna postać zapalenia wsierdzia, czyli infekcji wewnętrznej wyściółki serca i zastawek sercowych, wywołanej przez bakterie z rodzaju enterokoków, najczęściej Enterococcus faecalis. Zastawki sercowe pomagają prawidłowo przepływać krwi przez serce i płuca do całego organizmu. Gdy osoba choruje na zapalenie wsierdzia bakteryjne, zastawki te mogą nie działać prawidłowo, co zmusza serce do cięższej pracy, aby pompować krew do organizmu. Czasami serce nie jest w stanie wypompować wystarczającej ilości krwi1.

Wegetacje to charakterystyczne narośla powstające podczas zapalenia wsierdzia. Składają się one z zakażających drobnoustrojów, takich jak bakterie lub grzyby, oraz białka zwanego fibryną, które odgrywa rolę w krzepnięciu krwi, a także małych fragmentów komórek krwi zwanych płytkami2. Enterokoki to bakterie, które mogą wywoływać infekcje oportunistyczne. Badania wskazują, że początkowe tworzenie się biofilmu odgrywa kluczową rolę regulacyjną w tych infekcjach3.

Przyczyny i mechanizm rozwoju choroby

Zdrowe serce jest stosunkowo odporne na infekcje. Bakterie i grzyby nie przylegają łatwo do powierzchni wsierdzia, a stały przepływ krwi pomaga zapobiegać ich osadzaniu się na strukturach wsierdzia. Dlatego zwykle wymagane są dwa czynniki, aby doszło do zapalenia wsierdzia: nieprawidłowość wsierdzia i obecność drobnoustrojów we krwi4.

Długo sądzono, że wegetacje zapalenia wsierdzia powstające w wyniku przylegania bakterii do śródbłonka wsierdzia wymagają wcześniejszego uszkodzenia tkanki. W zwierzęcych modelach doświadczalnego zapalenia wsierdzia zazwyczaj wywołuje się mechaniczne uszkodzenie zastawki poprzez cewnikowanie serca poprzedzające infekcję3.

Pacjenci z większością wrodzonych wad serca, nabytych wad zastawkowych, sztucznych zastawek oraz przebytym zapaleniem wsierdzia bakteryjnego są w grupie zwiększonego ryzyka. Wysokie ryzyko wiąże się z pewnymi złożonymi sinicznymi wrodzonymi chorobami serca. Oprócz izolowanych ubytków przegrody międzyprzedsionkowej typu secundum, inne wady wrodzone są związane z ryzykiem zapalenia wsierdzia5.

Zwiększone ryzyko występuje również u pacjentów, którzy stosują nielegalne dożylne narkotyki, pacjentów z obniżoną odpornością oraz pacjentów z zastawkami protetycznymi i innymi urządzeniami wszczepialnymi wewnątrzsercowymi. Występuje także zwiększone ryzyko u pacjentów z założonymi cewnikami wewnątrznaczyniowymi4.

Objawy choroby

Zapalenie wsierdzia enterokokowe może wywoływać różnorodne objawy. Do najczęstszych należą gorączka, szmery sercowe, wykwity skórne w postaci drobnych plamek zwanych płatkami krwotocznymi, niedokrwistość oraz zjawiska zatorowe4.

Wegetacje mogą prowadzić do niewydolności zastawki lub jej niedrożności, ropni mięśnia sercowego lub tętniaka grzybiczego. Bakterie mogą także łączyć się z płytkami krwi, fibryną i innymi substancjami we krwi. Te skupiska mogą oderwać się i przedostać do mózgu, płuc, nerek lub innych części ciała1.

Zapalenie wsierdzia może wywoływać ból w klatce piersiowej, szmer serca i szybką pracę serca. Bez leczenia zapalenie wsierdzia może być śmiertelne2.

Rozpoznanie

Rozpoznanie zapalenia wsierdzia enterokokowego wymaga wykazania obecności drobnoustrojów we krwi oraz zazwyczaj przeprowadzenia echokardiografii4. Diagnoza zapalenia wsierdzia infekcyjnego zwykle opiera się na zespole objawów klinicznych, a nie na pojedynczym definitywnym wynniku testu4.

Badania krwi są kluczowe w diagnostyce tej choroby. Pobiera się próbki krwi w celu wykrycia obecności bakterii enterokokowych w krwiobiegu. Echokardiografia pozwala na wizualizację wegetacji na zastawkach sercowych oraz ocenę stopnia uszkodzenia zastawek i funkcji serca.

Leczenie

Leczenie zapalenia wsierdzia enterokokowego składa się z długotrwałego podawania leków przeciwdrobnoustrojowych, a czasami również z operacji chirurgicznej4. Wybór terapii antybiotykowej w zapaleniu wsierdzia bakteryjnym zależy od identyfikacji i wrażliwości antybiotykowej zakaźnego organizmu, rodzaju zastawki sercowej (naturalnej lub sztucznej) oraz cech pacjenta, takich jak alergie na leki5.

Kombinacja penicyliny lub ampicyliny z gentamycyną jest odpowiednia w przypadku zapalenia wsierdzia wywołanego przez enterokoki, które nie są wysoce oporne na penicylinę. Wankomycynę należy stosować zamiast penicyliny, gdy występuje wysoki poziom oporności5.

Badania retrospektywne wykazały, że pacjenci leczeni terapią skojarzoną z gentamycyną mieli statystycznie istotnie niższą śmiertelność 30-dniową niż ci leczeni monoterapią - odpowiednio 16,4% w porównaniu z 38,5%. Pacjenci otrzymujący gentamycynę mieli również wyższy wskaźnik wyleczenia klinicznego - 78,9% w porównaniu z 59%6.

Oporność enterokoków na wiele antybiotyków, w tym wankomycynę, staje się coraz większym problemem5. Leczenie zapalenia wsierdzia wywołanego przez Enterococcus faecalis pozostaje wyzwaniem77.

Pacjenci otrzymujący gentamycynę byli bardziej narażeni na ostre uszkodzenie nerek - 50% w porównaniu z 28,2% u pacjentów otrzymujących monoterapię6. Jest to istotne działanie niepożądane, które wymaga monitorowania podczas leczenia.

W niektórych przypadkach konieczna jest operacja chirurgiczna serca, szczególnie gdy dochodzi do poważnego uszkodzenia zastawek lub gdy zakażenie nie ustępuje pomimo intensywnej antybiotykoterapii.

Rokowanie

Zapalenie wsierdzia bakteryjne to poważny stan, który może prowadzić do szybkiej i znacznej zachorowalności oraz śmiertelności, jeśli nie zostanie sprawnie zdiagnozowany i leczony8. Bez leczenia zapalenie wsierdzia może być śmiertelne. Przy szybkim, agresywnym leczeniu wiele osób przeżywa2.

Zapalenie wsierdzia infekcyjne jest chorobą trudną do wykrycia i leczenia. Z czasem bakterie tworzą kolonie, które zwiększają ryzyko powikłań, z których niektóre zagrażają życiu9. Przy szybkim i właściwym leczeniu wiele osób może powrócić do zdrowia, choć choroba wymaga wielotygodniowego leczenia szpitalnego i długotrwałej obserwacji medycznej.