Zapalenie mózgu wywołane ludzkim herpeswirusem typu 6

Czym jest ludzki herpeswirus typu 6

Ludzki herpeswirus typu 6, w skrócie HHV-6, to wirus DNA należący do rodziny herpeswirusów. Składa się z dwóch odrębnych typów: HHV-6A i HHV-6B1. Oba są obecnie rozpoznawane jako oddzielne gatunki wirusa należące do tej samej rodziny2.

Typ B jest znacznie bardziej rozpowszechniony i powoduje zakażenie u ponad 90% dzieci do trzeciego roku życia1. HHV-6B jest znaną przyczyną rumienia nagłego (łac. exanthema subitum lub roseola infantum), powszechnej choroby dziecięcej, która zazwyczaj ustępuje samoistnie2. O typie A wiadomo mniej, ale zazwyczaj zakaża dorosłych i często nie wywołuje objawów1.

Zakażenie HHV-6 jest niemal powszechne - badania nad seroprewalencją (obecnością przeciwciał we krwi wskazującej na kontakt z wirusem) pokazują, że w pierwszych dwóch latach życia zakażeniu ulega ponad 95% dzieci3. Po pierwotnym zakażeniu wirus pozostaje w organizmie w stanie uśpienia w limfocytach (rodzaj białych krwinek) i monocytach (inny typ białych krwinek) oraz utrzymuje się w niskich stężeniach w komórkach i tkankach4.

Kto jest najbardziej zagrożony zakażeniem

U osób z prawidłowym układem odpornościowym HHV-6 zazwyczaj nie powoduje poważnych problemów zdrowotnych. Jednak u osób z osłabionym układem odpornościowym, wirus może się reaktywować lub pierwotne zakażenie może przebiegać znacznie ciężej2.

Reaktywacja lub pierwotne zakażenie HHV-6 stanowi największe zagrożenie dla osób z niedoborami odporności, szczególnie dla biorców przeszczepów, pacjentów z zaawansowanym zakażeniem HIV oraz osób z nowotworami hematologicznymi (chorobami układu krwiotwórczego)2. Po pierwotnym zakażeniu wirus ustanawia trwałą obecność w komórkach jednojądrzastych z możliwością reaktywacji w okresach osłabienia odporności, często atakując ośrodkowy układ nerwowy2.

Zakażenie lub reaktywacja HHV-6 jest główną przyczyną oportunistycznych zakażeń wirusowych u osób z obniżoną odpornością, typowo u pacjentów z AIDS i biorców przeszczepów. U tych osób zakażenie HHV-6 może prowadzić do odrzucenia przeszczepionego narządu, a nawet śmierci4.

Szczególnie narażeni są biorcy przeszczepu macierzystych komórek krwiotwórczych (HSCT). Zapalenie mózgu wywołane HHV-6B jest istotną przyczyną zachorowalności i śmiertelności po alogenicznym przeszczepie takich komórek5. Wirus może wpływać również na biorców przeszczepów narządów litych, choć w mniejszym stopniu3.

Objawy zakażenia

U małych dzieci z prawidłowym układem odpornościowym HHV-6B powoduje roseolę - łagodną chorobę charakteryzującą się gorączką i wysypką, która ustępuje samoistnie3. Około 13% niemowląt z ostrym zakażeniem HHV-6 wymaga hospitalizacji6.

U osób z obniżoną odpornością zakażenie HHV-6 może przebiegać z objawami neurologicznymi lub zmianami behawioralnymi, z wysypką lub bez niej2. Szybkie rozpoznanie w tej grupie pacjentów jest niezbędne do zapewnienia odpowiedniego czasu leczenia, optymalizacji opieki i zapobiegania powikłaniom2.

Zapalenie mózgu wywołane HHV-6 jest rzadką manifestacją kliniczną u dorosłych z prawidłową odpornością7. Objawy mogą obejmować osłabienie, bóle mięśni, gorączkę, zatrzymanie moczu, niewyraźne widzenie, osłabienie kończyn i wzmożone odruchy7.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na podejrzeniu klinicznym, wspieranym badaniem łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego. Jednakże samo wykrycie wirusa nie potwierdza aktywnej choroby2.

Badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI), mogą wykazać zmiany w mózgu. U pacjentów z zapaleniem mózgu wywołanym HHV-6 MRI może pokazywać ogniskowe zmiany w różnych obszarach mózgu, poszerzenie rdzenia kręgowego oraz liczne zmiany w istocie białej rdzenia7.

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego może być pomocne w potwierdzeniu diagnozy. W przypadkach zapalenia mózgu próbki płynu można analizować metodą PCR w celu wykrycia materiału genetycznego wirusa7.

Leczenie

Leczenie zakażenia HHV-6 różni się w zależności od sytuacji klinicznej. U niemowląt z roseolą leczenie jest objawowe i wspierające6. Zaleca się terapię wspomagającą, w tym paracetamol na gorączkę i odpowiednie nawodnienie u wszystkich pacjentów z objawowym zakażeniem HHV-66.

U pacjentów z prawidłowym układem odpornościowym nie zaleca się przeciwwirusowego leczenia farmakologicznego6. Jednak u osób z osłabionym układem odpornościowym z zapaleniem mózgu wywołanym HHV-6 zaleca się leczenie przeciwwirusowe6.

Foskarnet, gancyklowir i cidofowir to trzy leki przeciwwirusowe wykazujące aktywność przeciwko HHV-6 w warunkach laboratoryjnych6. Zarządzanie zakażeniem HHV-6 obejmuje terapię przeciwwirusową, zazwyczaj z użyciem tych leków2.

Według przeglądu opublikowanych danych foskarnet jest najbardziej selektywnym inhibitorem HHV-6 in vitro (w warunkach laboratoryjnych) spośród tych związków. Cidofowir również wykazuje dobrą aktywność, podczas gdy skuteczność gancyklowiru była zaskakująco słaba8. Nowsze związki, takie jak brincydofowir, również wykazują doskonałą aktywność przeciwwirusową przy ograniczonej toksyczności w warunkach laboratoryjnych8.

Decyzje dotyczące terapii przeciwwirusowej powinny starannie uwzględniać scenariusz kliniczny, stopień pewności diagnostycznej, prawdopodobieństwo odpowiedzi lub korzyści oraz ryzyko związane z leczeniem ogólnoustrojowym6.

Rokowanie i długoterminowe skutki

U osób z prawidłowym układem odpornościowym rokowanie jest zazwyczaj bardzo dobre. Rumień nagły u dzieci ustępuje samoistnie i nie pozostawia trwałych skutków.

U pacjentów z osłabionym układem odpornościowym, szczególnie tych z zapaleniem mózgu wywołanym HHV-6, rokowanie zależy od szybkości rozpoznania i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia. Badania długoterminowych wyników u pacjentów z zapaleniem mózgu wywołanym HHV-6 pokazują, że skutki mogą być różne9.

Istnieją udokumentowane przypadki pomyślnego leczenia zapalenia rdzeniowo-mózgowego wywołanego HHV-6 u pacjentów z prawidłową odpornością, gdzie pacjenci wrócili do zdrowia po zastosowaniu leków przeciwwirusowych7. Jednak każdy przypadek jest inny i wymaga indywidualnej oceny oraz długoterminowego monitorowania.

Dla biorców przeszczepów, zakażenie lub reaktywacja HHV-6 może prowadzić do poważnych powikłań, w tym odrzucenia przeszczepionego narządu4. Dlatego szczególnie ważne jest wczesne wykrywanie i odpowiednie zarządzanie zakażeniem w tej grupie pacjentów.