Zakażenie paciorkowcami beta-hemolizującymi

Czym są paciorkowce beta-hemolizujące

Paciorkowce beta-hemolizujące to rodzaj bakterii, które należą do grupy drobnoustrojów o kształcie kulistym, tworzących charakterystyczne łańcuszki. Nazwa "beta-hemolizujące" odnosi się do ich zdolności do całkowitego niszczenia czerwonych krwinek podczas hodowli na płytkach agarowych z krwią1.

Te bakterie są bardzo rozpowszechnione i mogą naturalnie występować w organizmie człowieka, szczególnie w gardle i na skórze. Większość czasu nie powodują one żadnych objawów chorobowych. Jednak w pewnych okolicznościach mogą wywoływać różnorodne zakażenia – od łagodnych infekcji po poważne schorzenia zagrażające życiu2.

Główne grupy paciorkowców wywołujących zakażenia

Paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes) są najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia gardła, odpowiadając za 15-30% przypadków u dzieci i 5-10% przypadków u dorosłych3. W okresie zimowo-wiosennym w klimacie umiarkowanym nawet 20% bezobjawowych dzieci w wieku szkolnym może być nosicielami paciorkowców grupy A3.

Paciorkowce grupy A mogą wywoływać różne typy zakażeń. Do łagodnych należą zapalenie gardła i migdałków, liszajec (zakażenie skóry z powstawaniem pęcherzyków i strupów), róża (zakażenie powierzchownych warstw skóry) oraz zapalenie tkanki łącznej (głębsze zakażenie skóry)4.

Niektóre zakażenia paciorkowcami grupy A mogą być bardzo poważne i obejmują zakażenia krwi, płonicę (choroba wywołująca wysypkę, ból gardła i wysoką gorączkę), zespół wstrząsu toksycznego (zakażenie wielu narządów), gorączkę reumatyczną (stan zapalny stawów i serca) oraz martwicze zapalenie powięzi (określane czasem jako "choroba pożerająca ciało")4.

Paciorkowce grupy B (Streptococcus agalactiae) najczęściej powodują zakażenia u noworodków, w tym zakażenia krwi, zapalenie płuc i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (zakażenie błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy)2. Te bakterie zwykle żyją w przewodzie pokarmowym i układzie rozrodczym człowieka bez wywoływania objawów2.

U dorosłych paciorkowce grupy B mogą również powodować zakażenia, szczególnie u osób w wieku 65 lat lub starszych oraz u osób z innymi problemami zdrowotnymi. Zakażenia u dorosłych obejmują infekcje dróg moczowych, zakażenia krwi, zakażenia skóry i kości oraz zapalenie płuc2.

Objawy zakażenia

Objawy zakażenia paciorkowcami beta-hemolizującymi różnią się w zależności od tego, która część ciała jest zainfekowana2.

Zakażenie gardła paciorkowcami grupy A często objawia się nagłym początkiem bólu gardła, który może być bardzo silny i utrudniać przełykanie. Gorączka u dorosłych często osiąga 38,3°C lub więcej. Mogą wystąpić dreszcze, bóle głowy, nudności i wymioty. Czasem pojawia się łagodna sztywność karku i utrata apetytu5.

Przy badaniu lekarskim osoby z zapaleniem gardła wywołanym paciorkowcami grupy A zwykle mają powiększone węzły chłonne szyi, wybroczyny na podniebieniu (małe czerwone plamki), zaczerwienienie gardła i migdałków, powiększone migdałki czasem z białymi plamami lub smugami ropy. Mogą również wystąpić wysypka lub bóle ciała6.

Zakażenia skóry mogą objawiać się jako liszajec (bolesne rany i pęcherzyki tworzące się blisko ust i nosa lub na ramionach i nogach), róża (zakażenie dotyczące górnych warstw skóry) lub zapalenie tkanki łącznej (zakażenie tkanek głęboko pod skórą)4.

Okres wylęgania zakażenia paciorkowcami grupy A wynosi zwykle od dwóch do pięciu dni od momentu kontaktu z bakteriami6.

Jak się przenosi zakażenie

Paciorkowce beta-hemolizujące rozprzestrzeniają się najczęściej poprzez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną. Główną drogą przenoszenia są drobne kropelki wydzieliny z układu oddechowego, które powstają podczas kaszlu lub kichania7.

Zakażenie może również przenosić się przez kontakt z wydzielinami z nosa, śliną lub wydzieliną z ran osoby zakażonej. Ścisły kontakt z inną osobą chorą na paciorkowcowe zapalenie gardła jest najczęstszym czynnikiem ryzyka zachorowania6.

Ryzyko rozprzestrzeniania się zakażenia jest największe, gdy osoba jest chora, na przykład ma paciorkowcowe zapalenie gardła lub zakażoną ranę. Osoby będące nosicielami bakterii, ale nie mające objawów, są znacznie mniej zakaźne8.

Zatłoczone środowisko zwiększa ryzyko przeniesienia bakterii. Do takich miejsc należą przedszkola i szkoły, zakłady karno-śledcze, schroniska dla bezdomnych i ośrodki szkolenia wojskowego6.

Chociaż rzadko, rozprzestrzenianie paciorkowców grupy A może również nastąpić poprzez żywność. Przenoszenie przez powierzchnie i przedmioty jest możliwe, ale prawdopodobnie jest mniej powszechną drogą zakażenia7.

Rozpoznanie zakażenia

Test do wykrywania paciorkowców beta-hemolizujących bada obecność bakterii wywołujących zakażenie. Jest to bardzo ważne, ponieważ pozwala szybko rozpocząć odpowiednie leczenie i zapobiec poważniejszym chorobom, takim jak gorączka reumatyczna5.

Istnieją dwa główne rodzaje testów używanych do rozpoznania zakażenia paciorkowcami. Szybki test wykrywania antygenu może dać wyniki w ciągu kilku minut. Jeśli wynik szybkiego testu jest dodatni, można go uznać za ostateczne potwierdzenie zakażenia i podstawę do rozpoczęcia leczenia. Jednak jeśli wynik szybkiego testu jest ujemny, a paciorkowcowe zapalenie gardła jest silnie podejrzewane, powinno się wykonać posiew z gardła w celu potwierdzenia6.

Posiew z gardła jest wysoce wiarygodnym sposobem diagnozowania zapalenia gardła wywołanego paciorkowcami, ponieważ ma czułość od 90% do 95%. Jednak nie jest stosowany tak powszechnie jak szybki test antygenowy, ponieważ wyniki posiewu często są dostępne dopiero po 24 do 48 godzinach5.

Powierzchowne zakażenia rozpoznaje się poprzez wyizolowanie bakterii z zakażonych tkanek lub płynów. Zakażenia inwazyjne potwierdza się poprzez hodowlę materiału ze zwykle sterylnych miejsc, takich jak krew, płyn mózgowo-rdzeniowy lub tkanka9.

Leczenie

Antybiotyki są głównym sposobem leczenia zakażeń paciorkowcami beta-hemolizującymi. Rozpoczęcie leczenia antybiotykami natychmiast łagodzi objawy i może skrócić czas, przez który osoba jest zakaźna, z tygodnia do jednego dnia. Leczenie zapobiega również gorączce reumatycznej, jeśli zostanie rozpoczęte w ciągu 10 dni od pojawienia się objawów5.

Penicylina podawana doustnie pozostaje lekiem z wyboru w większości sytuacji klinicznych przy leczeniu zakażeń paciorkowcami grupy A. Jednak droższe cefalosporyny i być może amoksycylina z kwasem klawulanowym zapewniają lepsze wskaźniki wyleczenia bakteriologicznego i klinicznego10.

Dla paciorkowców grupy B terapią początkową jest zawsze penicylina lub ampicylina w wysokich dawkach podawana dożylnie. Cefalosporyny, takie jak cefazolin i ceftriakson, mogą być często stosowane w leczeniu zakażeń wrażliwych na penicylinę11.

Alternatywne leczenie musi być stosowane u pacjentów z alergią na penicylinę, problemami z przestrzeganiem zaleceń lekarskich lub niepowodzeniem leczenia penicyliną. Pacjenci, którzy nie reagują na początkowe leczenie, powinni otrzymać antybiotyk, który nie jest inaktywowany przez bakterie wytwarzające penicylinazę (na przykład amoksycylinę z kwasem klawulanowym, cefalosporynę lub makrolid)10.

Leczenie zakażenia osoby zakażonej odpowiednim antybiotykiem przez 24 godziny lub dłużej eliminuje zakaźność. Jednak ważne jest, aby ukończyć cały przepisany kurs antybiotyków8.

Zapobieganie zakażeniu

Zapobieganie zakażeniom paciorkowcami beta-hemolizującymi koncentruje się głównie na ograniczeniu kontaktu i rozprzestrzeniania bakterii. Osoby z objawami zakażenia powinny unikać bliskiego kontaktu z innymi i pozostać w domu, dopóki nie poczują się lepiej i nie przejdą co najmniej 24 godzin leczenia antybiotykami7.

Dzieci z zakażeniem nie mogą uczęszczać do szkoły, przedszkola lub żłobka, dopóki nie otrzymają leczenia antybiotykami przez co najmniej 24 godziny i nie poczują się dobrze9.

Dla kobiet w ciąży szczególnie ważne jest badanie w kierunku obecności paciorkowców grupy B. Test przesiewowy w czasie ciąży może określić, czy kobieta jest nosicielką tych bakterii. Jeśli wynik testu jest dodatni, antybiotyki podawane dożylnie podczas porodu mogą uratować życie dziecka12.

Osoby z przewlekłymi chorobami, takimi jak rak i cukrzyca, osoby poddawane dializie nerkowej oraz te, które przyjmują leki, takie jak sterydy, mają wyższe ryzyko zakażenia i powinny być szczególnie ostrożne9.

Domowe przedmioty, takie jak talerze, kubki i zabawki, nie odgrywają głównej roli w przenoszeniu choroby8. Nie ma dowodów na to, że zwierzęta domowe mogą przenosić bakterie na ludzi, ponieważ głównym rezerwuarem paciorkowców grupy A są ludzie7.