Zakażenie Mycobacterium abscessus

Czym jest Mycobacterium abscessus

Mycobacterium abscessus complex to bakteria będąca daleko spokrewniona z bakteriami wywołującymi gruźlicę i trąd (chorobę Hansena). Jest to grupa prątków niegruźliczych – bakterii z rodzaju Mycobacterium, które nie wywołują gruźlicy1. Bakterie te naturalnie występują w środowisku, a dokładniej w wodzie, glebie i kurzu1.

M. abscessus jest uważana za jedną z najbardziej chorobotwórczych i opornych na leczenie chemioterapeutyczne spośród szybko rosnących prątków. Bakteria wytwarza specyficzny rodzaj enzymu, który zmniejsza skuteczność niektórych antybiotyków2.

W obrębie tej bakterii wyróżnia się trzy podgatunki, które mogą wywoływać zakażenia u ludzi. Pierwszy to M. abscessus subsp. abscessus, częściej spotykany w Ameryce Północnej. Drugi to M. abscessus subsp. massiliense, częściej występujący w Korei. Trzeci to M. abscessus subsp. bolletii. Pierwsze dwa podgatunki odpowiadają za większość zakażeń u ludzi2.

M. abscessus może zanieczyszczać leki, różne produkty, a także sprzęt medyczny1. Bakteria ta należy do grupy szybko rosnących prątków, co oznacza, że na podłożach hodowlanych dojrzały wzrost następuje w ciągu mniej niż 7 dni, często w ciągu 3-7 dni2.

Objawy zakażenia

M. abscessus complex może wywoływać różne rodzaje zakażeń. Zakażenia związane z opieką medyczną zazwyczaj dotyczą skóry lub tkanek miękkich znajdujących się pod skórą. Bakteria może również powodować poważne zakażenia płuc u osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, takimi jak mukowiscydoza1.

Chociaż M. abscessus najczęściej wywołuje przewlekłe zakażenie płuc oraz zakażenia skóry i tkanek miękkich, może również infekować prawie wszystkie narządy ludzkie, głównie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym3.

Objawy zakażenia obejmują:

• Czyraki lub pęcherze wypełnione ropą
• Dreszcze
• Gorączka
• Ogólne uczucie choroby
• Bóle mięśni
• Skóra czerwona, ciepła, bolesna w dotyku, opuchnięta i/lub bolesna1

W przypadku zakażenia płuc dodatkowe objawy mogą obejmować kaszel (czasem z krwią) oraz duszność4.

Kto jest narażony na zakażenie

Najbardziej narażone na zakażenie M. abscessus są następujące grupy osób:

• Osoby z otwartymi ranami
• Osoby z chorobami układu oddechowego lub osłabionym układem odpornościowym (co naraża je na ryzyko zakażenia płuc, chociaż jest to rzadkie)1

U osób bez problemów z układem odpornościowym zakażenia poza płucami są bardzo rzadkie4.

Drogi przenoszenia zakażenia

Zakażenie M. abscessus może nastąpić na kilka sposobów:

• Poprzez wstrzyknięcie substancji zawierającej bakterie M. abscessus complex
• Podczas inwazyjnych procedur medycznych (na przykład operacji) z użyciem skażonego sprzętu lub materiałów
• Gdy gleba lub woda zawierająca bakterie M. abscessus complex dostanie się do rany1

Należy podkreślić, że przenoszenie zakażenia z osoby na osobę nie jest częste1.

Diagnozowanie zakażenia

Diagnostyka zakażeń M. abscessus wymaga hodowli bakteryjnej. Zaleca się hodowlę zarówno na podłożach stałych, jak i płynnych, aby zwiększyć czułość wykrywania. Zalecenia standardów laboratoryjnych rekomendują podłoża stałe 7H10 i 7H11 w temperaturze 36°C dla wolno rosnących prątków (i 28°C dla szybko rosnących). Niektóre laboratoria używają podłoży Löwensteina-Jensena jako najbardziej czułych2.

Próbki z układu oddechowego są zazwyczaj traktowane specjalnymi substancjami do dekontaminacji przed posiewem2.

Ważne jest, aby odróżnić M. abscessus od innych szybko rosnących prątków, ponieważ leczenie przeciwprątkowe jest trudniejsze w przypadku M. abscessus. Rozróżnienie poszczególnych podgatunków wymaga identyfikacji molekularnej (na przykład opartej na typowaniu genów hsp65 lub rpoB), ponieważ zwykłe metody biochemiczne czy fenotypowe nie są wystarczające2.

Leczenie zakażenia

Leczenie wymaga przyjmowania odpowiedniej kombinacji antybiotyków przez okres od sześciu miesięcy do jednego roku lub dłużej1. Wytyczne sugerują stosowanie co najmniej trzech aktywnych leków przeciwdrobnoustrojowych, co zwiększa złożoność opieki5.

Leczenie zakażeń M. abscessus jest wyjątkowo trudne ze względu na oporność tej bakterii na wiele antybiotyków. Spośród prątków niegruźliczych odpowiedzialnych za choroby, zakażenia wywołane przez kompleks M. abscessus są trudniejsze do leczenia właśnie z powodu tej oporności na leki przeciwdrobnoustrojowe3.

Opcje leczenia obejmują makrolidy (takie jak klarytromycyna i azytromycyna), karbapenemy, cefoksytynę, amikacynę (dożylnie lub w inhalacji), oksazolidinony, klofazyminę oraz pochodne tetracyklin5. Schematy leczenia z makrolidem jako lekiem podstawowym są preferowane ze względu na lepsze wyniki5.

Istotnym problemem jest to, że wiele szczepów M. abscessus rozwija oporność na makrolidy po 3-14 dniach stosowania tych leków. Zaleca się badanie izolatów pod kątem indukowalnej oporności na makrolidy. Wcześniejsze narażenie na makrolidy zwiększa prawdopodobieństwo oporności2.

Badania retrospektywne wykazały, że większość pacjentów, u których leczenie jest skuteczne, osiąga konwersję w hodowli w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia terapii6. Wskaźniki śmiertelności pozostają wysokie, wynosząc 11,4% w ciągu pięciu lat i 50,6% w ciągu 15 lat5.

Naukowcy z Massachusetts Institute of Technology i Singapore-MIT Alliance for Research and Technology odkryli nowatorską terapię łączącą dwa antybiotyki – ryfaksyminę i klarytromycynę – która skutecznie przywraca skuteczność klarytromycyny. To istotny krok w kierunku skutecznego leczenia zakażeń prątkami niegruźliczymi7.

Zapobieganie zakażeniom

Dobre praktyki kontroli zakażeń mogą pomóc zmniejszyć ryzyko zakażenia1. Pacjenci korzystający z opieki zdrowotnej powinni:

• Utrzymywać czystość rąk, regularnie myjąc je wodą z mydłem lub używając płynu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, w tym przed i po opatrywaniu ran lub dotykaniu sprzętu medycznego
• Przypominać innym osobom (w tym pracownikom służby zdrowia) o umyciu rąk przed dotykaniem ich lub obsługą sprzętu medycznego
• Przestrzegać wszystkich zaleceń swojego lekarza przed i po operacji lub zabiegach medycznych1

Ponieważ przenoszenie z osoby na osobę nie jest częste, główne środki zapobiegawcze koncentrują się na unikaniu kontaktu ze skażonym sprzętem medycznym oraz odpowiedniej opiece nad ranami.