W skrócie

Adenowirusy to grupa powszechnych wirusów, które mogą wywoływać zakażenia o różnym nasileniu – od łagodnych objawów przypominających przeziębienie po poważniejsze choroby układu oddechowego, oczu czy przewodu pokarmowego.

Czym są adenowirusy

Adenowirus to powszechny wirus, który może wywoływać zakażenia przypominające przeziębienie lub grypę. Naukowcy zidentyfikowali około 50 typów adenowirusów, które mogą zakażać ludzi. Zakażenia adenowirusami występują przez cały rok, ale najczęściej pojawiają się zimą i wczesną wiosną.

Adenowirusy to wirusy DNA (wirusy zawierające kwas deoksyrybonukleinowy jako materiał genetyczny), które są sklasyfikowane według trzech głównych antygenów kapsydu. Istnieje 7 gatunków adenowirusów ludzkich (od A do G) i 57 serotypów. Różne serotypy są związane z różnymi schorzeniami.

Większość zakażeń jest łagodna i ogranicza się sama, jednak poważne choroby zdarzają się rzadko. Adenowirusy są bardzo odporne – mogą przetrwać przez wiele godzin na przedmiotach takich jak klamki, blaty czy zabawki.

Kto najczęściej choruje

Adenowirusy mogą zakażać ludzi w każdym wieku, ale najczęściej dotykają dzieci poniżej 5. roku życia. Większość dzieci przechodzi co najmniej jedno zakażenie adenowirusem przed ukończeniem 10 lat.

Rozprzestrzenianie się adenowirusów u niemowląt i małych dzieci często występuje w żłobkach. Dzieci w takich placówkach mają bliski kontakt ze sobą, częściej wkładają przedmioty do ust i rzadziej myją ręce.

U dorosłych zakażenia mogą występować w zatłoczonych środowiskach. Jeśli przebywa się w akademiku lub koszarach wojskowych, ryzyko zarażenia się wirusem jest wyższe. Wirus często rozprzestrzenia się także w szpitalach i domach opieki.

Osoby z osłabionym układem odpornościowym mają większe prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu zakażenia adenowirusem. Dotyczy to osób po przeszczepach komórek macierzystych lub przeszczepach narządów, a także osób chorych na raka lub HIV/AIDS. Jeśli ma się chorobę serca lub układu oddechowego, szanse na ciężkie zakażenie również rosną.

Objawy zakażenia

Adenowirusy mogą powodować szeroki zakres objawów i dolegliwości. Objawy zależą od tego, która część ciała jest zakażona.

Najczęstsze objawy to:

objawy przypominające przeziębienie lub grypę
gorączka
ból gardła
ostre zapalenie oskrzeli (stan zapalny dróg oddechowych płuc, czasami nazywany "zapaleniem oskrzeli")
zapalenie płuc (zakażenie płuc)
różowe oko (zapalenie spojówek)
ostre zapalenie żołądka i jelit (stan zapalny żołądka lub jelit powodujący biegunkę, wymioty, nudności i ból brzucha)

Mniej powszechne objawy obejmują:

zapalenie lub zakażenie pęcherza moczowego
chorobę neurologiczną (schorzenia wpływające na mózg i rdzeń kręgowy)

Adenowirusy typu 3 i 7 wywołują charakterystyczny zespół objawów obejmujący zapalenie spojówek, zapalenie gardła i gorączkę.

Epidemiczne zapalenie rogówki i spojówek jest czasami ciężkie i występuje sporadycznie oraz w formie epidemii. Zapalenie spojówek często jest obustronne. Może pojawić się powiększenie węzłów chłonnych przedusznych. Mogą wystąpić chemoza (obrzęk spojówki), ból i punktowe zmiany rogówki widoczne po zabarwieniu fluoresceiny. Objawy ogólne są łagodne lub nieobecne. Epidemiczne zapalenie rogówki i spojówek zwykle ustępuje w ciągu 3 do 4 tygodni, chociaż zmiany rogówki mogą utrzymywać się znacznie dłużej.

Objawy zwykle pojawiają się od dwóch do czternastu dni po narażeniu na wirusa.

Jak przenoszone są adenowirusy

Adenowirusy zwykle przenoszą się z osoby zakażonej na inne osoby poprzez:

bliski kontakt osobisty, taki jak dotykanie lub uścisk dłoni
powietrze, poprzez kaszel i kichanie
dotykanie przedmiotu lub powierzchni z adenowirusami na niej, a następnie dotykanie ust, nosa lub oczu przed umyciem rąk
poprzez stolec zakażonej osoby (na przykład podczas zmiany pieluchy)
przez wodę, na przykład w basenach, ale jest to mniej powszechne

Zakażenia dróg oddechowych są najczęstsze i występują głównie późną zimą, wiosną i wczesnym latem. Jednak te zakażenia mogą występować w każdym momencie roku.

Płyn z nosa, ust, gardła i płuc (drogi oddechowe) może zawierać wirusa. Zakażenia dróg oddechowych rozprzestrzeniają się, gdy ktoś z wirusem kaszle lub kicha na inną osobę. Może również rozprzestrzeniać się przez dotykanie przedmiotu skażonego wirusem.

Czasami wirus może być uwalniany z organizmu przez długi czas po tym, jak osoba wyzdrowieje z zakażenia adenowirusem, zwłaszcza u osób z osłabionym układem odpornościowym. To "uwalnianie wirusa" zwykle występuje bez żadnych objawów, mimo że osoba nadal może przekazywać adenowirusa innym ludziom.

Rozpoznanie zakażenia

Rozpoznanie opiera się głównie na objawach klinicznych. W przypadku podejrzenia zakażenia adenowirusem lekarz może zlecić dodatkowe badania.

Testy amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT), w tym PCR, są obecnie najczęściej stosowanymi testami diagnostycznymi. Te testy molekularne wykrywają materiał genetyczny wirusa.

Na szczęście większość zakażeń jest łagodna w przypadku prawidłowej odpowiedzi immunologicznej i nie wymaga szczególnej terapii.

Leczenie

Podobnie jak w przypadku większości innych zakażeń wirusowych, nie ma specyficznych leków, które mogłyby zwalczać adenowirusa. Układ odpornościowy organizmu zwalcza zakażenie i ustępuje ono w ciągu trzech do pięciu dni u większości osób.

Leczenie większości zakażeń adenowirusem jest objawowe i wspierające, z wyjątkiem osób z obniżoną odpornością, które są narażone na zwiększoną zachorowalność i śmiertelność. Większość zakażeń adenowirusem jest łagodna i wymaga jedynie łagodzenia objawów.

Leczenie skierowane na łagodzenie objawów obejmuje:

odpoczynek w łóżku i izolacja, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się zakażenia
picie dużej ilości wody i czystych płynów – zapobiega to odwodnieniu
leki przeciwgorączkowe dostępne bez recepty w przypadku gorączki i bólu głowy – najczęściej stosuje się paracetamol lub ibuprofen
u dzieci poniżej 12 lat nie należy stosować aspiryny w celu obniżenia gorączki – używanie aspiryny w zakażeniach wirusowych zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby i mózgu zwanego zespołem Reye'a
nawilżacze mogą być przepisane w celu złagodzenia bólu gardła i zatkania nosa – można również stosować solankowe krople do nosa
u pacjentów z astmą, w przypadku trudności w oddychaniu, przepisuje się leki (inhalatory), które mogą rozszerzyć drogi oddechowe
pastylki i cukierki na kaszel mogą być stosowane w celu złagodzenia gardła i kaszlu
u osób z zapaleniem spojówek zaleca się krople do oczu z antybiotykami i maści

Powikłania, takie jak zapalenie płuc, wymagają leczenia w szpitalu po przyjęciu. Należy zastosować odpowiednie antybiotyki, jeśli wystąpi wtórne bakteryjne zapalenie płuc.

U osób z obniżoną odpornością stosowano kilka leków, takich jak cidofowir, rybawiryna, gancyklowir i widarabina, do leczenia zakażeń adenowirusem. Większość tych środków jest wirostatyczna, może indukować oporność na leki i wiąże się ze znacznym ryzykiem toksyczności.

Zapobieganie zakażeniom

CDC zaleca ważne kroki, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko zarażenia się lub rozprzestrzeniania szeregu powszechnych wirusów oddechowych, w tym adenowirusów.

Praktykuj dobrą higienę:

często myj ręce wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund
unikaj dotykania oczu, nosa lub ust nie umytymi rękami
unikaj bliskiego kontaktu z chorymi ludźmi
pozostań w domu, gdy jesteś chory
zakrywaj usta i nos podczas kaszlu lub kichania

Adenowirusy są odporne na wiele powszechnych środków dezynfekujących i mogą pozostać zakaźne przez wiele godzin na powierzchniach środowiskowych i instrumentach medycznych. Aby zapobiec rozprzestrzenianiu się adenowirusów, należy stosować zarejestrowany przez EPA środek dezynfekujący na powierzchniach, który jest skuteczny w zabijaniu adenowirusów i kompatybilny z powierzchniami i sprzętem.

W przypadku podejrzenia przypadków zapalenia płuc wywołanego zakażeniem adenowirusem pracownicy służby zdrowia powinni przestrzegać wytycznych dotyczących zapobiegania szpitalnemu zapaleniu płuc.

Szczepionka przeciwko adenowirusom (żywa) jest rutynowo podawana rekrutom wojskowym jako jedna dawka podczas szkolenia podstawowego, ale nie jest zatwierdzona do rutynowego stosowania ani do podróży.

Rokowanie

Większość zakażeń adenowirusem jest łagodna i ustępuje sama bez leczenia w ciągu kilku dni. Większość ludzi wyzdrowieje bez leczenia.

U osób z prawidłowym układem odpornościowym większość zakażeń adenowirusem jest bezobjawowa. Kiedy zakażenia są objawowe, możliwy jest szeroki zakres manifestacji klinicznych, ponieważ większość adenowirusów wywołujących łagodną chorobę ma powinowactwo do różnych tkanek.

Poważna choroba nie występuje często, ale osoby z osłabionym układem odpornościowym lub istniejącą chorobą układu oddechowego lub sercowego są narażone na wyższe ryzyko rozwoju ciężkiego przebiegu zakażenia adenowirusem.

Zakażenie adenowirusem

Badania kliniczne: Zakażenie adenowirusem