Wycięcie przełyku

Czym jest wycięcie przełyku?

Wycięcie przełyku, zwane również ezofagektomią, to operacja chirurgiczna polegająca na usunięciu całości lub części przełyku1. Przełyk to rurka, przez którą pokarm i płyny przemieszczają się z gardła do żołądka. Podczas tego zabiegu chirurg usuwa uszkodzoną część przełyku, a następnie łączy pozostałą tkankę, aby odbudować układ trawienny i umożliwić pacjentowi spożywanie pokarmu1.

Jest to jedna z najbardziej złożonych operacji w chirurgii, która często wiąże się ze znacznym obciążeniem dla organizmu2. Zabieg wymaga wykonania nacięć w brzuchu, klatce piersiowej, a czasem również w szyi2. Po usunięciu przełyku chirurdzy zazwyczaj wykorzystują żołądek, który przesuwają w górę do klatki piersiowej i łączą z pozostałą częścią przełyku3. W rzadkich przypadkach, gdy nie można użyć żołądka, wykorzystuje się fragment jelita3.

Rodzaje zabiegu

Istnieją różne techniki wykonywania wycięcia przełyku, a wybór konkretnej metody zależy od wielu czynników, w tym od lokalizacji guza, rozległości zmian chorobowych oraz indywidualnej sytuacji pacjenta2.

Podstawowy podział obejmuje operacje otwarte i zabiegi małoinwazyjne. W tradycyjnej operacji otwartej chirurg wykonuje jedno duże nacięcie w skórze lub tkance, aby uzyskać dostęp do przełyku1. W przypadku technik małoinwazyjnych stosuje się laparoskopię – metodę polegającą na wykonaniu kilku niewielkich, około 2,5-centymetrowych nacięć, przez które wprowadza się narzędzia chirurgiczne i kamerę14. Podobną techniką jest torakoskopia, która pozwala na dostęp do narządów w klatce piersiowej1.

Do najczęściej stosowanych technik chirurgicznych należą operacja Ivora Lewisa, podczas której guz przełyku jest usuwany poprzez nacięcie w brzuchu i po prawej stronie klatki piersiowej5. Inna technika to operacja transhiatalna, w której dostęp uzyskuje się przez brzuch i szyję, bez otwierania klatki piersiowej. Istnieje również metoda trójotworowa, zwana operacją McKeowna2.

Kiedy jest potrzebne wycięcie przełyku?

Głównym wskazaniem do wykonania wycięcia przełyku jest rak przełyku16. Zabieg ten wykonuje się najczęściej wtedy, gdy nowotwór nie rozprzestrzenił się na inne części ciała7. W przypadku bardzo wczesnych stadiów raka możliwe jest usunięcie jedynie zmienionej błony śluzowej przełyku za pomocą endoskopu, bez konieczności wykonywania rozległej operacji3.

Wycięcie przełyku może być również konieczne w przypadkach, gdy przełyk przestał prawidłowo funkcjonować i nie może skutecznie transportować pokarmu do żołądka1. Czasami operację wykonuje się również w połączeniu z usunięciem górnej części żołądka – taki zabieg nazywa się ezofagogastrektomią3.

W zależności od lokalizacji i rozmiaru nowotworu, chirurg usuwa odpowiednią część przełyku wraz z okolicznymi węzłami chłonnymi, które są następnie badane w celu określenia, czy rak się rozprzestrzenił13. Usunięcie węzłów chłonnych pomaga zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby3.

Jak przebiega operacja?

Wycięcie przełyku przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym, co oznacza, że pacjent znajduje się w głębokim śnie i nie odczuwa żadnego bólu podczas zabiegu36. W przypadku operacji małoinwazyjnej chirurg wykonuje 3-4 małe nacięcia w górnej części brzucha, klatce piersiowej lub dolnej części szyi, każde o długości około 2,5 centymetra4.

Przez jedno z tych nacięć wprowadzany jest laparoskop – cienka rurka wyposażona w światło i kamerę, która pozwala chirurgowi obserwować pole operacyjne na monitorze4. Pozostałe nacięcia służą do wprowadzenia narzędzi chirurgicznych. W trakcie zabiegu chirurg oddziela przełyk od otaczających tkanek i usuwa jego uszkodzoną część4.

Po usunięciu chorej części przełyku następuje etap rekonstrukcji układu pokarmowego. Jeśli usunięto tylko fragment przełyku, końce łączy się za pomocą szwów lub zszywek4. W przypadku usunięcia większej części przełyku chirurg przekształca żołądek w rurkę, która zastępuje brakujący fragment, i łączy ją z pozostałą częścią przełyku4.

Podczas operacji chirurg zazwyczaj zakłada również sondę odżywczą bezpośrednio do żołądka lub jelit, przez którą pacjent będzie otrzymywał pokarm w pierwszych tygodniach po zabiegu4. Jest to standardowa procedura, która pozwala organizmowi odpowiednio się odżywiać, zanim układ trawienny w pełni się zagoi.

Okres po operacji

Po zakończeniu operacji pacjent budzi się na oddziale intensywnej terapii lub na oddziale wysokiej zależności, gdzie zapewniona jest stała, indywidualna opieka pielęgniarska8. Jest to zajęty i często głośny oddział, co niektórzy pacjenci mogą uznać za dziwne i dezorientujące8. W pierwszych dniach po operacji pacjent może mieć niezwykłe sny lub halucynacje, które zazwyczaj ustępują z czasem8.

Po przebudzeniu pacjent ma założonych kilka rurek i drenów. Mogą to być: dreny do odprowadzania krwi lub płynów z miejsca operacji, dren klatki piersiowej pomagający w rozprężeniu płuca, cewnik do pomiaru ilości oddawanego moczu, drobna rurka wprowadzona do żyły lub tętnicy do kontroli ciśnienia krwi, cienka rurka do kręgosłupa (znieczulenie zewnątrzoponowe) do łagodzenia bólu oraz sonda nosowo-żołądkowa odprowadzająca żółć i zapobiegająca nudnościom8. Pacjent może również mieć założoną maskę tlenową8.

Ból jest normalnym objawem w pierwszym tygodniu po operacji8. Pacjenci otrzymują leki przeciwbólowe, często podawane przez kroplówkę lub przez cienką rurkę wprowadzoną do kręgosłupa8. Bardzo ważne jest informowanie lekarza lub pielęgniarki o odczuwanym bólu, ponieważ potrzebują oni pomocy pacjenta w doborze odpowiedniego rodzaju i dawki leku przeciwbólowego8.

Ćwiczenia oddechowe są niezwykle istotne po operacji. Chirurg mógł czasowo zapadnąć jedno z płuc podczas zabiegu, dlatego konieczne jest wykonywanie ćwiczeń oddechowych, aby rozprężyć płuca i usunąć wszelkie nagromadzenie płynu, które mogłoby prowadzić do zapalenia płuc9. Pacjent proszony jest o oddychanie do spirometru, urządzenia pokazującego siłę oddychania, oraz o częste kaszlenie, aby usuwać płyny i śluz9.

Wczesne wstawanie i chodzenie po operacji ma ogromne znaczenie dla szybszego powrotu do zdrowia, chociaż pacjent może nie czuć się na to gotowy9. Personel pomoże pacjentowi wstać z łóżka tak szybko, jak to możliwe, i będzie towarzyszyć mu podczas chodzenia, monitorując poziom natlenienia, aby zapobiec przemęczeniu9.

Możliwe powikłania

Wycięcie przełyku to poważna operacja, która niesie ze sobą ryzyko powikłań. Po każdym zabiegu chirurgicznym mogą wystąpić problemy, niektóre niewielkie, inne poważniejsze7. Powikłania pooperacyjne są główną przyczyną wysokiej śmiertelności związanej z rakiem przełyku10.

Jednym z najpoważniejszych powikłań jest przeciek w miejscu połączenia przełyku z żołądkiem. Przeciek w tym miejscu może prowadzić do przedostania się pokarmu i płynów do klatki piersiowej i wywołania zakażenia ogólnoustrojowego9. Z tego powodu przez kilka dni po operacji pacjent nie może nic spożywać doustnie, nawet wody9. Odżywianie odbywa się przez sondę odżywczą wprowadzoną bezpośrednio do przewodu pokarmowego9.

Przed rozpoczęciem jedzenia przez usta przeprowadza się zwykle badanie, aby upewnić się, że nie występuje przeciek9. Pacjent połyka specjalną substancję, a następnie wykonuje się zdjęcia rentgenowskie, aby sprawdzić, czy pokarm przechodzi prawidłowo przez nowo połączony układ trawienny9.

Inne możliwe powikłania obejmują zapalenie płuc, problemy z sercem, zakrzepicę żylną oraz trudności w gojeniu się ran10. Dlatego niezwykle ważne jest wczesne wykrywanie i leczenie wszelkich powikłań. Pacjenci są ściśle monitorowani przez zespół medyczny, aby jak najszybciej reagować na jakiekolwiek niepokojące objawy.

Odżywianie po zabiegu

Odżywianie jest kluczowym elementem procesu zdrowienia po wycięciu przełyku. Po operacji pacjenci muszą bardzo uważać na to, co jedzą, przez kilka miesięcy, a czasem przez resztę życia11. Większość pacjentów ma założoną sondę odżywczą w brzuchu, przez którą otrzymują pokarm11. Sonda ta zostaje usunięta dopiero wtedy, gdy pacjent jest w stanie normalnie jeść i otrzymywać wystarczającą ilość składników odżywczych, zazwyczaj po około 4-6 tygodniach, choć może to potrwać dłużej11.

Kiedy żołądek zostaje przesunięty do klatki piersiowej i połączony z przełykiem, traci on zdolność do przyjmowania dużych posiłków, ponieważ nie ma już dużego "miejsca przechowywania" na trawienie pokarmu12. Z tego powodu pacjenci muszą nauczyć się jeść małe porcje, ale często – zwykle pięć do sześciu małych posiłków dziennie zamiast trzech dużych13.

Przez kilka miesięcy po operacji mogą występować problemy trawienne, w tym utrata wagi, zwiększona ilość gazów oraz problem zwany zespołem szybkiego opróżniania żołądka11. Zespół ten zwykle pojawia się po spożyciu bogatych lub tłustych posiłków i może powodować zawroty głowy, nudności, skurcze brzucha i biegunkę11.

Pacjenci powinni unikać picia płynów podczas posiłków, ponieważ może to powodować uczucie pełności i uniemożliwiać zjedzenie odpowiedniej ilości pożywienia13. Lepiej jest pić płyny między posiłkami. Ważne jest również powolne jedzenie, dokładne żucie pokarmu oraz unikanie leżenia bezpośrednio po posiłku13.

Powrót do zdrowia

Po wypisie ze szpitala organizm potrzebuje czasu na regenerację i przystosowanie się do nowej sytuacji13. Wielu pacjentów jest zaskoczonych tym, jak długo może to potrwać13. Normalne jest uczucie niecierpliwości, że powrót do zdrowia nie przebiega tak szybko, jak by się tego chciało. Może minąć wiele miesięcy, nawet rok, zanim pacjent poczuje się w pełni sprawny, szczególnie jeśli wystąpiły powikłania po operacji13.

W pierwszych dwóch tygodniach po wypisie pacjent może czuć się dość bezradny, dlatego dobrze jest mieć kogoś w domu, kto pomoże w odżywianiu, przyjmowaniu leków, ćwiczeniach i codziennej pielęgnacji13. Większość osób wraca do pracy lub normalnych zajęć po 6-12 tygodniach11. Jeśli potrzebne jest dodatkowe leczenie raka, takie jak chemioterapia, powrót do zdrowia zajmie więcej czasu11. Zazwyczaj trwa od 3 do 4 miesięcy, zanim można wrócić do zwykłych aktywności11.

Aktywność fizyczna jest bardzo ważna w procesie zdrowienia. Chodzenie jest najlepszym wyborem dla większości pacjentów11. Należy jednak unikać szybkiego odchylania głowy do tyłu lub utrzymywania jej w takiej pozycji przez długi czas, ponieważ wywiera to nacisk na szyję i może spowolnić proces gojenia11.

Pacjenci mogą brać prysznic, ale nie powinni kąpać się w wannie ani korzystać z jacuzzi do czasu, gdy wszystkie rany się zagoją11. Jeśli założony jest dren, należy postępować zgodnie z instrukcjami lekarza dotyczącymi jego opróżniania i pielęgnacji11. Sondę odżywczą należy przyklejać do skóry taśmą, aby się nie odłączyła11.

Bardzo ważne jest regularne przyjmowanie przepisanych leków, w tym tabletek zmniejszających kwasowość, leków przeciwwymiotnych i przeciwbólowych13. Należy skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką specjalistyczną, jeśli leki nie działają skutecznie13. Wraz ze zmniejszaniem się bólu można próbować zmniejszać dawkę leków zanim zmniejszy się częstotliwość ich przyjmowania13.