Wrodzony brak dróg żółciowych Podstawowe informacje

Czym jest wrodzony brak dróg żółciowych?

Wrodzony brak dróg żółciowych, znany także jako atrezja dróg żółciowych, to choroba, w której drogi żółciowe dziecka są zablokowane i nie mogą transportować żółci z wątroby do jelita cienkiego. Żółć to substancja wytwarzana przez wątrobę, która przenosi produkty odpadowe do jelit i pomaga w trawieniu oraz wchłanianiu niezbędnych składników odżywczych. Schorzenie to dotyka niemowlęta w pierwszych miesiącach życia i może szybko prowadzić do poważnego uszkodzenia wątroby, jeśli nie zostanie poddane natychmiastowemu leczeniu.1

Gdy przepływ żółci zostaje spowolniony lub zatrzymany, mówimy o cholestazie. Stan ten wpływa nie tylko na wątrobę dziecka, ale także na otaczające ją narządy i tkanki. Żółć gromadzi się w wątrobie niemowlęcia, powodując bliznowacenie, które uniemożliwia jej prawidłowe funkcjonowanie. Dodatkowo jelita nie otrzymują żółci potrzebnej do rozkładania składników odżywczych, co zaburza wzrost dziecka.1

Atrezja dróg żółciowych jest poważnym schorzeniem, jednak zabieg chirurgiczny może stworzyć nową drogę przepływu żółci z wątroby dziecka. To łagodzi objawy i pomaga w trawieniu. Niestety, z powodu uszkodzenia wątroby, wiele niemowląt z tą chorobą ostatecznie wymaga przeszczepu wątroby. Dobrą wiadomością jest to, że dzięki postępom w medycynie dzieci z atrezją dróg żółciowych często mogą cieszyć się długim i zdrowym życiem.1

Epidemiologia – jak często występuje to schorzenie?

Wrodzony brak dróg żółciowych jest rzadką chorobą, ale stanowi najczęstszą przyczynę przeszczepów wątroby u dzieci w Stanach Zjednoczonych.2 Częstość występowania różni się w zależności od regionu świata. Globalnie szacuje się, że atrezja dróg żółciowych występuje u około jednego na 5000 do 20000 żywych urodzeń, przy czym najwyższa częstość występuje w Azji – jeden przypadek na 5000 urodzeń.32

W Stanach Zjednoczonych częstość występowania wynosi około jeden przypadek na 10000 do 15000 żywych urodzeń, czyli około 400-500 noworodków jest diagnozowanych z tą chorobą rocznie.24 Na Wyspach Brytyjskich częstość występowania wynosi około jeden przypadek na 16700 urodzeń.2 Choroba częściej dotyka dziewczynki niż chłopców, a także częściej występuje u dzieci przedwcześnie urodzonych oraz u niemowląt niebiałych.45

Przyczyny wrodzonego braku dróg żółciowych

Dokładna przyczyna atrezji dróg żółciowych pozostaje nieznana. Eksperci nie wiedzą, dlaczego to schorzenie się rozwija, ale najprawdopodobniej jest ono spowodowane czymś, co wystąpiło podczas rozwoju nienarodzonego dziecka lub w okolicach porodu.6 W większości przypadków atrezja dróg żółciowych pojawia się kilka tygodni lub miesięcy po urodzeniu, prawdopodobnie po wystąpieniu zapalenia i bliznowacenia zewnątrzwątrobowych (a czasami wewnątrzwątrobowych) dróg żółciowych.3

Choroba rzadko występuje u noworodków wcześniaków lub jest nierozpoznawalna przy urodzeniu. Przyczyna reakcji zapalnej jest nieznana, ale badacze sugerują kilka możliwych czynników. Wśród nich wskazuje się na infekcje wirusowe lub bakteryjne. Kilka mikroorganizmów zakaźnych było podejrzewanych, w tym wirus cytomegalii, wirus Epsteina-Barra, reowirus i rotawirus, jednak nie ustalono definitywnego związku.37

Możliwe jest również, że choroba ma podłoże genetyczne. Zidentyfikowano wiele genów, które mogą być zaangażowane w rozwój atrezji dróg żółciowych, w tym ADD3, EFEMP1, AFAP1, TUSC3, MAN1A2, ARF6, CRIPTO, NODAL, LEFTY i GPC.3 Niektóre przypadki atrezji dróg żółciowych mogą być również wynikiem autoimmunologicznej reakcji zapalnej po urodzeniu.2 Badacze badają także możliwe przyczyny, takie jak problemy z układem odpornościowym i narażenie na toksyny.8

Czynniki ryzyka

Chociaż przyczyna atrezji dróg żółciowych nie jest w pełni zrozumiała, zidentyfikowano pewne grupy niemowląt, które wydają się być bardziej narażone na rozwój tej choroby. Wcześniaki są w większym stopniu narażone na atrezję dróg żółciowych niż dzieci urodzone o czasie.8 Jak wspomniano wcześniej, choroba częściej dotyka dziewczynki niż chłopców oraz częściej występuje u niemowląt niebiałych.4

Wiele niemowląt z atrezją dróg żółciowych ma również inne wrodzone zaburzenia. Około 50% dzieci z tą chorobą może mieć zespół wielośledzionowości lub brak śledziony, znany jako zespół wad śledzionowych związanych z atrezją dróg żółciowych (BASM).3 Około 15% niemowląt z atrezją dróg żółciowych ma wrodzone choroby serca, do 5% ma atrezję jelit, a niektóre mają inne anomalie, takie jak odwrócenie narządów wewnętrznych (situs inversus) czy nieprawidłowości nerek.3

Objawy u niemowląt

Dzieci z atrezją dróg żółciowych zazwyczaj wydają się zdrowe przy urodzeniu. Najczęściej objawy pojawiają się między drugim a ósmym tygodniem życia.98 Pierwszym i najczęstszym objawem jest żółtaczka, czyli zażółcenie skóry i białek oczu. Chociaż żółtaczka jest powszechna u zdrowych noworodków, u dzieci z atrezją dróg żółciowych pojawia się ona lub utrzymuje po pierwszym tygodniu życia.74

Inne charakterystyczne objawy obejmują jasne, niemal białe stolce, które wyglądają na pozbawione barwy. Dzieje się tak dlatego, że żółć, która normalnie nadaje stolcowi brązowy kolor, nie dociera do jelit. Niemowlęta z tym schorzeniem mają również ciemny mocz, który może powodować pożółkłe pieluchy.98 Wraz z postępem choroby brzuch dziecka może stać się spuchnięty i twardy z powodu powiększenia wątroby.7

W miarę jak choroba postępuje i wątroba jest coraz bardziej uszkadzana, niemowlę może stać się drażliwe, tracić na wadze i nie rozwijać się prawidłowo. Dzieci te mogą również mieć problemy z krzepnięciem krwi, ponieważ wątroba nie produkuje wystarczającej ilości białek potrzebnych do tego procesu.7 Bez leczenia atrezja dróg żółciowych jest śmiertelna, a przeżycie wynosi mniej niż 10% w wieku trzech lat.10

Zapobieganie

Niestety, nie ma znanego sposobu zapobiegania atrezji dróg żółciowych. Ponieważ przyczyna choroby nie jest w pełni zrozumiała, nie można podjąć konkretnych kroków, aby jej zapobiec.7 Choroba nie jest dziedziczna ani nie jest wynikiem czegoś, co matka zrobiła lub nie zrobiła podczas ciąży.

Kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie i leczenie. Każde dziecko z żółtaczką utrzymującą się po pierwszym miesiącu życia powinno zostać poddane badaniom w kierunku atrezji dróg żółciowych poprzez testy krwi.7 Wczesna diagnoza jest kluczowa, ponieważ zabieg chirurgiczny wykonany przed 45 do 60 dniem życia daje niemowlęciu najlepszą szansę na przeżycie z własną wątrobą.3 Im wcześniej można zdiagnozować i leczyć schorzenie, tym większe szanse, że dziecko nie będzie potrzebować przeszczepu w późniejszym życiu.4

Patofizjologia – jak choroba wpływa na organizm

W normalnych warunkach wątroba produkuje żółć, która przepływa przez sieć kanałów i przewodów zwanych układem żółciowym. Gdy układ żółciowy działa prawidłowo, żółć odpływa z wątroby do jelit, gdzie pomaga w trawieniu tłuszczów i przenosi produkty odpadowe z wątroby do jelit w celu usunięcia z organizmu.9

Gdy niemowlę ma atrezję dróg żółciowych, drogi żółciowe w wątrobie są zablokowane lub nieprawidłowo rozwinięte. To powoduje, że żółć cofa się do wątroby zamiast przepływać do jelit. Gromadząca się żółć jest toksyczna dla komórek wątroby i szybko powoduje ich uszkodzenie oraz bliznowacenie, znane jako marskość wątroby.19 Marskość wątroby jest postępująca i nieodwracalna, a jeśli defekt nie zostanie leczony, może rozwinąć się już w drugim miesiącu życia.3

Uszkodzenie wątroby ma również szerokie konsekwencje dla całego organizmu. Wątroba pełni wiele istotnych funkcji, w tym produkcję białek potrzebnych do krzepnięcia krwi, filtrowanie toksyn i przetwarzanie składników odżywczych. Gdy wątroba jest uszkodzona, wszystkie te funkcje są zaburzone. Dodatkowo, ponieważ żółć nie dociera do jelit, organizm dziecka nie może prawidłowo trawić tłuszczów ani wchłaniać witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, takich jak witaminy A, D, E i K. To może prowadzić do niedoborów żywieniowych i problemów ze wzrostem.9

Istnieją dwa główne typy atrezji dróg żółciowych: typ okołoporodowy i typ płodowy. Typ okołoporodowy jest najczęstszy i pojawia się po urodzeniu, najczęściej gdy dziecko ma około dwóch do czterech tygodni. Typ płodowy jest rzadszy i pojawia się, gdy dziecko wciąż rozwija się w macicy matki.5 Niezależnie od typu, mechanizm uszkodzenia jest podobny: zablokowane drogi żółciowe prowadzą do nagromadzenia żółci, zapalenia, bliznowacenia i ostatecznie niewydolności wątroby, jeśli nie zostanie przeprowadzone leczenie.1