Wirusowe zakażenie dróg oddechowych

Czym jest wirusowe zakażenie dróg oddechowych

Wirusowe zakażenie dróg oddechowych to choroba spowodowana przez wirusa, która atakuje nos, zatoki, gardło lub płuca. Drogi oddechowe to wszystkie części ciała biorące udział w oddychaniu – od nosa, przez gardło i tchawicę, aż po płuca.1

Zakażenia wirusowe dróg oddechowych dzielą się na dwa główne typy. Zakażenia górnych dróg oddechowych dotyczą głównie nosa, zatok, gardła i krtani – czyli części powyżej strun głosowych. Zakażenia dolnych dróg oddechowych obejmują tchawicę, oskrzela i płuca – wszystko poniżej strun głosowych.2

Wirusy są drobnymi organizmami, które można zobaczyć tylko pod mikroskopem. W odróżnieniu od bakterii, wirusy nie potrafią się samodzielnie rozmnażać. Muszą wniknąć do naszych komórek i wykorzystać je jak fabrykę do produkcji swoich kopii. To właśnie rozmnażanie się wirusów w naszym organizmie powoduje objawy choroby.3

Najczęstsze choroby wirusowe dróg oddechowych

Do najczęstszych wirusowych zakażeń dróg oddechowych należą:1

• Grypa (influenza)
• COVID-19
• RSV (wirus syncytialny układu oddechowego)
• Adenowirusy
• Rinowirusy i enterowirusy (wywołujące przeziębienie)
• Wirusy paragrypy
• Parwowirus B19 (piąta choroba)

Przeziębienie jest najczęstszą postacią zakażenia górnych dróg oddechowych. Natomiast niektóre wirusy, takie jak grypa, COVID-19 czy RSV, mogą atakować zarówno górne, jak i dolne drogi oddechowe.2

Dzieci są szczególnie narażone na zakażenia wirusowe dróg oddechowych. Średnio każde dziecko przechodzi około sześciu takich infekcji rocznie. Dzieci przenoszą więcej wirusów niż dorośli i zwykle mniej dbają o higienę, co sprawia, że łatwiej je rozprzestrzeniają.4

Objawy zakażenia

Objawy wirusowego zakażenia dróg oddechowych często pojawiają się szybko i mogą obejmować różne dolegliwości związane z układem oddechowym oraz ogólnym samopoczuciem.5

Objawy dotyczące dróg oddechowych to:1

• Kaszel – możesz odkrztuszać śluz (gęstą wydzielinę z dróg oddechowych)
• Katar lub zatkany nos
• Utrata smaku lub węchu
• Ból gardła
• Kichanie
• Chrypka lub utrata głosu
• Duszność, uczucie ciasności w klatce piersiowej lub świszczący oddech

Inne możliwe objawy to:1

• Ból głowy
• Bóle mięśni lub całego ciała
• Gorączka i dreszcze
• Zmęczenie (uczucie wyczerpania)
• Osłabienie
• Zmniejszenie apetytu
• Wymioty lub biegunka
• Ból twarzy (przy zapaleniu zatok)
• Powiększone węzły chłonne

Objawy zależą od tego, która część układu oddechowego jest zaatakowana i jaki wirus wywołał chorobę. Zakażenia mogą prowadzić do obrzęku różnych części dróg oddechowych, powodując zapalenie gardła, zapalenie krtani czy zapalenie nagłośni, które mają różne objawy.2

Przyczyny i sposób rozprzestrzeniania się

Wirusowe zakażenia dróg oddechowych rozprzestrzeniają się na kilka sposobów. Najczęściej zakażenie następuje, gdy ręce dziecka lub dorosłego wejdą w kontakt z wydzieliną z nosa zakażonej osoby. Te wydzieliny zawierają wirusy. Kiedy dotykamy nosa lub oczu, wirusy dostają się do organizmu i powodują nową infekcję.4

Rzadziej zakażenie następuje przez wdychanie powietrza zawierającego kropelki wydzieliny, które zostały wykasłane lub wykichnięte przez zakażoną osobę.4

Do głównych wirusów wywołujących zakażenia dróg oddechowych u dzieci należą: rinowirusy, wirusy grypy (podczas corocznych zimowych epidemii), wirusy paragrypy, wirus RSV, enterowirusy, koronawirusy oraz niektóre szczepy adenowirusów.4

Warto wiedzieć, że oziębnięcie, przemoczenie czy zmęczenie nie powoduje przeziębienia ani nie zwiększa ryzyka zachorowania. Są to popularne mity niemające potwierdzenia naukowego.4

Jak leczyć się w domu

Większość wirusowych zakażeń dróg oddechowych można leczyć w warunkach domowych. Objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu 1-2 tygodni.6

Antybiotyki nie są stosowane w leczeniu zakażeń wirusowych. Antybiotyki zabijają bakterie, ale nie działają na wirusy, dlatego nie pomogą w wyleczeniu choroby wirusowej.5

Zalecenia dotyczące leczenia domowego:6

• Dużo odpoczywaj
• Pij dużo płynów, aby zapobiec odwodnieniu – wybieraj wodę i inne czyste płyny
• Stosuj leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, takie jak paracetamol lub ibuprofen, aby obniżyć gorączkę i złagodzić ból gardła, głowy czy mięśni
• Przygotuj ciepły napój z cytryny i miodu, który pomoże złagodzić kaszel (nie nadaje się dla niemowląt poniżej 1. roku życia)
• Płucz gardło ciepłą słoną wodą, jeśli masz ból gardła (dzieci nie powinny tego próbować)
• Podnieś głowę podczas snu, używając dodatkowych poduszek, aby ułatwić oddychanie
• Używaj płukanek nosa roztworem soli fizjologicznej, aby utrzymać drożność nosa

Ważne ostrzeżenia dotyczące leków:5

• Nikt poniżej 18. roku życia nie powinien przyjmować aspiryny – jest ona związana z zespołem Reye'a, poważną chorobą
• Uważaj, gdy jednocześnie stosujesz leki na przeziębienie lub grypę i paracetamol – wiele z tych leków zawiera paracetamol, dlatego przeczytaj etykiety, aby nie przekroczyć zalecanej dawki
• Jeśli masz chorobę nerek, serca lub wątroby i musisz ograniczać płyny, porozmawiaj z lekarzem, zanim zwiększysz ilość wypijanych płynów

W niektórych przypadkach lekarz może przepisać leki przeciwwirusowe, które pomagają organizmowi zwalczyć poważną infekcję wirusową, taką jak grypa czy COVID-19. Leczenie należy jednak rozpocząć w ciągu kilku dni od pojawienia się objawów.7

Kiedy należy zgłosić się do lekarza

Większość zakażeń wirusowych dróg oddechowych jest łagodna i mijających samoistnie. Istnieją jednak sytuacje, w których konieczna jest pomoc lekarska.6

Zgłoś się do lekarza, jeśli:6

• Czujesz się bardzo źle lub objawy się nasilają
• Masz wysoką temperaturę przez ponad 3 dni
• Wykrztuszasz krew lub zakrwawiony śluz
• Kaszel utrzymuje się dłużej niż 3 tygodnie
• Jesteś w ciąży
• Masz ponad 65 lat
• Masz osłabiony układ odpornościowy – na przykład z powodu cukrzycy lub chemioterapii
• Masz długotrwałą chorobę serca, płuc, nerek, neurologiczną lub wątroby

Wczesne zgłoszenie się do lekarza w celu wykonania badań i ewentualnego leczenia jest szczególnie ważne dla osób z czynnikami ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Leczenie przeciwwirusowe może złagodzić objawy i skrócić czas choroby, ale musi być rozpoczęte w ciągu kilku dni od pojawienia się objawów.7

Jak zapobiegać zakażeniom

Istnieje wiele sposobów na zmniejszenie ryzyka zachorowania na wirusowe zakażenie dróg oddechowych i ochronę innych przed zakażeniem.8

Podstawowe strategie zapobiegania to:8

• Bądź na bieżąco ze zalecanymi szczepieniami – porozmawiaj z lekarzem o tym, które szczepionki są zalecane dla Ciebie i Twojej rodziny
• Praktykuj dobrą higienę – regularnie myj ręce i czyść często dotykane powierzchnie
• Dbaj o czystsze powietrze w pomieszczeniach – wietrz mieszkanie i używaj oczyszczaczy powietrza, jeśli to możliwe
• Zachowaj dystans fizyczny od chorych osób

Gdy jesteś chory, aby nie zarazić innych:9

• Zostań w domu i trzymaj się z dala od innych (w tym od domowników, którzy nie są chorzy), jeśli masz objawy zakażenia wirusowego dróg oddechowych
• Możesz wrócić do normalnych zajęć, gdy przez co najmniej 24 godziny objawy się poprawiają i nie masz gorączki (bez stosowania leków przeciwgorączkowych)
• Po powrocie do normalnej aktywności przez następne 5 dni stosuj dodatkowe środki ostrożności, takie jak noszenie maski, zachowanie dystansu czy częste mycie rąk
• Pamiętaj, że nawet jeśli czujesz się lepiej, nadal możesz przenosić wirusa na innych

Higiena rąk jest niezwykle ważna. Myj ręce wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund, szczególnie po kaszlu, kichaniu, wytarciu nosa oraz przed jedzeniem lub przygotowywaniem posiłków.8

Czas trwania choroby

Większość wirusowych zakażeń dróg oddechowych trwa stosunkowo krótko. Objawy zwykle utrzymują się od 1 do 2 tygodni.6

Przy leczeniu domowym, które obejmuje picie dużej ilości płynów i przyjmowanie leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty, prawdopodobnie poczujesz się lepiej w ciągu 4 do 10 dni.5

Ważne jest, aby pamiętać, że nawet zdrowe osoby mogą poważnie zachorować z powodu zakażeń wirusowych dróg oddechowych. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w zeszłym roku co najmniej milion osób było hospitalizowanych, a ponad 70 000 zmarło z powodu chorób wywołanych przez wirusy układu oddechowego.1

Ciężki przebieg choroby jest bardziej prawdopodobny u osób starszych oraz niemowląt. Powikłania mogą wynikać bezpośrednio z infekcji wirusowej lub pośrednio – z zaostrzenia istniejących chorób serca i płuc albo z nadkażenia bakteryjnego płuc, zatok przynosowych czy ucha środkowego.10