Pokrzywka

Czym jest pokrzywka?

Pokrzywka, znana również pod nazwą bąbel pokrzywkowy, to schorzenie skórne charakteryzujące się czerwonymi lub koloru skóry wypukłymi zmianami na skórze, które zwykle bardzo swędzą. Zmiany te mogą mieć różne rozmiary – od kilku milimetrów do kilku centymetrów, a nawet większe1. Pokrzywka pojawia się, gdy organizm produkuje substancję zwaną histaminą, która jest uwalniana przez organizm w odpowiedzi na postrzeganą groźbę2.

Zmiany skórne w pokrzywce mogą pojawiać się i znikać dość szybko. Pojedyncze bąble zwykle utrzymują się krócej niż 24 godziny, chociaż mogą być widoczne przez kilka dni lub dłużej3. Czasami zmiany z pokrzywki łączą się, tworząc większe obszary zwane płatami3.

Pokrzywka dotyka około 20 procent ludzi w pewnym momencie ich życia14. Może wystąpić u osób w każdym wieku, od niemowląt po osoby starsze.

Objawy pokrzywki

Głównym objawem pokrzywki są charakterystyczne zmiany na skórze. Zmiany te mają określone cechy, które pomagają w ich rozpoznaniu12:

• Wypukłe, swędzące bąble na skórze
• Zmiany koloru czerwonego lub koloru skóry
• „Blednięcie" – gdy naciśnie się na środek czerwonego bąbla, staje się on biały
• Zmiany mogą występować w dowolnym miejscu na ciele
• Świąd, który może być łagodny lub bardzo nasilony

Świąd związany z pokrzywką może się nasilać przez drapanie, spożycie alkoholu, wysiłek fizyczny lub stres emocjonalny1. Poza swędzeniem, zmiany mogą również powodować uczucie pieczenia lub kłucia3.

Pokrzywka może wystąpić z obrzękiem naczynioruchowym, który jest reakcją alergiczną powodującą obrzęk głębiej w warstwach skóry. Najczęściej występuje on na dłoniach, stopach i twarzy, szczególnie na wargach i wokół oczu3. Obrzęk naczynioruchowy objawia się jako miejscowy obrzęk tkanki podskórnej lub śródmiąższowej, który może być bolesny i ciepły5. Obrzęk naczynioruchowy może również wystąpić w jelitach i objawiać się kolkowymi bólami brzucha5.

Przyczyny i czynniki wywołujące

Pokrzywka powstaje w wyniku uwolnienia histaminy, bradykininy, kalikreiny i innych substancji rozszerzających naczynia krwionośne z komórek tucznych i bazofili w powierzchniowych warstwach skóry. Proces ten prowadzi do obrzęku wewnątrzskórnego spowodowanego rozszerzeniem naczyń włosowatych i żylnych5.

Pokrzywka może być wywołana przez wiele różnych czynników156:

• Pokarmy – szczególnie orzeszki ziemne, jaja, orzechy i skorupiaki
• Leki – takie jak antybiotyki (zwłaszcza penicylina i sulfonamidy), aspiryna i ibuprofen
• Ukąszenia lub użądlenia owadów
• Bodźce fizyczne – takie jak ucisk, zimno, ciepło, wysiłek fizyczny lub narażenie na słońce
• Lateks
• Transfuzje krwi
• Infekcje bakteryjne – w tym infekcje dróg moczowych i paciorkowcowe zapalenie gardła
• Infekcje wirusowe – w tym przeziębienie, mononukleoza zakaźna i wirusowe zapalenie wątroby
• Sierść zwierząt domowych
• Pyłki
• Niektóre rośliny
• Stres emocjonalny

Mechanizm powstawania pokrzywki może być związany z układem odpornościowym lub nie. Aktywacja komórek tucznych związana z układem odpornościowym obejmuje reakcje nadwrażliwości typu I, w których alergeny związane z przeciwciałami IgE wiążą się z receptorami na powierzchni komórek tucznych i bazofili, oraz zaburzenia autoimmunologiczne, w których przeciwciała przeciwko receptorom IgE powodują aktywację komórek tucznych5.

Rodzaje pokrzywki

Pokrzywka dzieli się na kilka typów w zależności od czasu trwania i przyczyny37:

Pokrzywka ostra odnosi się do pokrzywki, która nie trwa długo – mniej niż sześć tygodni. Jest to najczęstsza forma pokrzywki. Ostra pokrzywka najczęściej wynika z reakcji nadwrażliwości typu I lub domniemanego czynnika wywołującego, takiego jak lek, spożycie pokarmu, ukąszenie lub użądlenie owada lub infekcja58.

Pokrzywka przewlekła odnosi się do pokrzywki, która pojawia się co najmniej dwa razy w tygodniu przez więcej niż sześć tygodni37. Pokrzywka przewlekła często trwa miesiące lub lata, w końcu ustępując bez znalezienia przyczyny5. Przewlekła pokrzywka najczęściej wynika z przyczyn idiopatycznych (nieznanych) lub zaburzeń autoimmunologicznych5.

Przewlekła pokrzywka samoistna to nazwa przewlekłej pokrzywki, która nie ma oczywistej przyczyny. Starszą nazwą tego stanu jest przewlekła pokrzywka idiopatyczna3. W 80 do 90 procentach przypadków przewlekła pokrzywka jest idiopatyczna9.

Istnieje również stan zwany pokrzywką fizyczną lub pokrzywką indukowaną. Te bąble mogą pojawić się, gdy jesteś na zimnie, w cieple lub na słońcu. Niektórzy ludzie reagują na wibracje lub ucisk, ćwiczenia lub pocenie się. Fizyczna pokrzywka zwykle pojawia się w ciągu godziny po narażeniu. Ten typ pokrzywki również może być przewlekły3.

Rozpoznanie

Rozpoznanie pokrzywki stawiane jest klinicznie, co oznacza, że lekarz może rozpoznać wysypkę rozmawiając z pacjentem i oglądając zmiany102. Diagnoza zwykle opiera się na charakterystycznym wyglądzie przemijających bąbli, intensywnym świądzie i całkowitym blednięciu przy ucisku10.

Ważne jest wykluczenie anafilaksji, która jest ciężką, zagrażającą życiu reakcją alergiczną. Należy ocenić parametry życiowe i objawy dotyczące innych układów narządów, takich jak płucny, sercowo-naczyniowy, neurologiczny lub pokarmowy9.

W przypadku ostrej pokrzywki zazwyczaj nie jest potrzebne rozległe badanie diagnostyczne. Lekarz może poprosić o dokładny opis ostatnich zdarzeń, aby pomóc zidentyfikować możliwe czynniki wywołujące1.

W przypadku przewlekłej pokrzywki zwykle jest ona idiopatyczna i wymaga jedynie prostej diagnostyki laboratoryjnej, chyba że elementy wywiadu lub badania fizykalnego sugerują określone schorzenia podstawowe4. Rozległe badanie diagnostyczne pokrzywki przewlekłej nie jest ogólnie zalecane. Dodatkowe badania można wykonać, jeśli objawy sugerują przyczyny podstawowe wymagające potwierdzenia9.

Jeśli wskazane są badania, mogą one obejmować morfologię krwi z rozmazem, OB lub białko C-reaktywne w celu wykluczenia choroby układowej. Różne źródła zalecają również badanie ogólne moczu, pomiar poziomu hormonu tyreotropowego i badanie czynności wątroby w celu poszukiwania innych przyczyn4.

Leczenie i postępowanie

Głównym elementem leczenia pokrzywki jest unikanie czynników wywołujących, jeśli zostały zidentyfikowane14. Jednak u pacjentów z przewlekłą pokrzywką czynniki wywołujące można zidentyfikować tylko u 10 do 20 procent pacjentów4.

Alergolog jest lekarzem specjalnie przeszkolonym w wyszukiwaniu czynników wywołujących pokrzywkę i może zalecić leki zapobiegające pokrzywce lub zmniejszające nasilenie objawów1.

Leki przeciwhistaminowe H1 są podstawą leczenia zarówno ostrej, jak i przewlekłej pokrzywki. Preferowane są leki drugiej generacji (takie jak cetyryzyna, loratadyna, feksofenadyna, desloratadyna, lewocentyryzyna) ze względu na ich dłuższy okres półtrwania, dawkowanie raz dziennie oraz zmniejszone działanie uspokajające i antycholinergiczne w porównaniu z lekami przeciwhistaminowymi pierwszej generacji11.

Leczenie farmakologiczne pierwszej linii w ostrej i przewlekłej pokrzywce to niesedatywne leki przeciwhistaminowe drugiej generacji, które można dawkować w większych dawkach niż standardowe49. Standardowe dawkowanie leków drugiej generacji może być zwiększone nawet do czterokrotności w opornych przypadkach bez znaczącego wzrostu działań niepożądanych11.

Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji (takie jak difenhydramina, hydroksyzyna) mogą być stosowane pomocniczo w ostrych stanach w celu szybkiej ulgi, ale są ograniczone przez działanie uspokajające i inne skutki uboczne11.

Jako leczenie pomocnicze można stosować411:

• Leki przeciwhistaminowe H2 (takie jak famotydyna, cymetydyna) mogą być dodane do blokerów H1
• Antagoniści receptora leukotrienowego
• Krótkie kursy kortykosteroidów
• Doksepina, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny o silnych właściwościach przeciwhistaminowych H1 i H2, może być skuteczna w opornych przypadkach

W opornej przewlekłej pokrzywce pacjenci mogą być kierowani do subspecjalistów w celu dodatkowego leczenia, takiego jak omalizumab lub cyklosporyna9.

Niezależnie od tego, czy alergolog zasugeruje leczenie dostępne tylko na receptę, czy leczenie dostępne bez recepty, będzie to zależało od kilku czynników, w tym od tego, jak uciążliwa jest pokrzywka1.

Zapobieganie i zarządzanie w życiu codziennym

Chociaż przewlekła pokrzywka często nie ma wyraźnych czynników wywołujących, istnieje kilka zmian w stylu życia, które mogą pomóc w zarządzaniu stanem i zmniejszeniu częstotliwości zaostrzeń1213:

Radzenie sobie ze stresem – stres jest jednym z największych znanych czynników wywołujących przewlekłą pokrzywkę. Ważne jest, aby rozmawiać z lekarzem o tym, co dzieje się w życiu pacjenta. Można spróbować jogi, spacerów lub innych ćwiczeń, progresywnej relaksacji mięśni, ćwiczeń oddechowych, medytacji lub uważności, a także terapii12.

Odpowiednia ilość snu – sen jest naturalnym systemem resetowania organizmu. Kiedy nie śpi się wystarczająco, wpływa to na organizm na wiele sposobów, w tym zakłóca układ odpornościowy i zwiększa reakcje stresowe12.

Nawilżanie skóry – stosowanie delikatnego, niedrażniącego nawilżacza pomaga nawilżyć skórę i może zmniejszyć swędzenie13.

Chłodne prysznice lub kąpiele – chłodna woda może pomóc złagodzić swędzenie i zredukować stan zapalny związany z bąblami pokrzywkowymi. Można również spróbować kąpieli owsianej, która ma właściwości przeciwzapalne i może pomóc złagodzić swędzenie13.

Terapia zimnem – stosowanie zimnego kompresu lub lodu owiniętego w ręcznik na dotknięte obszary może pomóc złagodzić swędzenie13.

Ubrania – noszenie luźnych ubrań wykonanych z miękkich tkanin, takich jak bawełna, pomaga zminimalizować podrażnienia skóry. Należy unikać ciasnych ubrań, które mogą wywierać ucisk na skórę. Należy również unikać noszenia ubrań wykonanych z szorstkich materiałów, takich jak wełna, które mogą być drażniące1213.

Unikanie drapania – choć trudno się oprzeć, drapanie może pogorszyć pokrzywkę i potencjalnie prowadzić do infekcji. Zamiast tego należy delikatnie poklepać lub lekko ucisnąć dotknięty obszar13.

Słońce – u niektórych osób narażenie na słońce może wywołać zaostrzenie. Należy ograniczyć czas przebywania na słońcu i stosować odpowiedni krem z filtrem przeciwsłonecznym12.

Rokowanie

Ostra pokrzywka jest najczęściej łagodną, samoograniczającą się chorobą skóry10. Wysypka zwykle ustępuje samoistnie, ale jeśli wysypka pokrzywkowa utrzymuje się lub się pogarsza, leki przeciwhistaminowe mogą pomóc złagodzić objawy2.

Przewlekła pokrzywka nie jest zazwyczaj zagrażająca życiu i często uspokaja się dzięki leczeniu i samoopiece. Pokrzywka przewlekła może nawet zniknąć na dobre, ale czasami może to potrwać rok lub dłużej12.

Ponad połowa pacjentów z przewlekłą pokrzywką będzie miała ustąpienie lub poprawę objawów w ciągu roku49.