Ospa małpia to choroba wirusowa, która może wywołać charakterystyczną wysypkę przypominającą krosty oraz objawy grypopodobne. Choć schorzenie to było wcześniej spotykane głównie w Afryce, od 2022 roku obserwujemy jego rozprzestrzenianie się na inne kontynenty.
Czym jest ospa małpia
Ospa małpia, obecnie nazywana również mpox, to choroba wywoływana przez wirus z rodziny orthopokswirusów, tej samej, do której należy wirus ospy prawdziwej. Wirus ospy małpiej został po raz pierwszy odkryty w 1958 roku, kiedy wybuchła epidemia choroby przypominającej ospę wśród małp hodowanych do celów badawczych.
Pomimo swojej nazwy, małpy nie są głównym rezerwuarem tego wirusa. Naukowcy podejrzewają, że naturalnymi nosicielami są małe gryzonie, szczury i inne ssaki żyjące w centralnej i zachodniej Afryce. Choroba ta jest chorobą odzwierzęcą, co oznacza, że może przenosić się między zwierzętami a ludźmi.
Ospa małpia jest regularnie występującą chorobą w niektórych częściach Afryki Środkowej i Zachodniej. Pierwsze potwierdzone zakażenie u człowieka miało miejsce w 1970 roku. W przeszłości przypadki poza Afryką były rzadkie i związane głównie z podróżami międzynarodowymi lub handlem egzotycznymi zwierzętami.
Objawy choroby
Objawy ospy małpiej zwykle pojawiają się w ciągu dwóch tygodni od kontaktu z wirusem. Choroba przebiega zazwyczaj w dwóch fazach. Pierwsza to tak zwany okres prodromalny, który rozpoczyna się od objawów przypominających grypę.
Początkowe objawy mogą obejmować gorączkę, uczucie wyczerpania, bóle głowy, osłabienie i ból gardła. Wielu pacjentów zauważa również powiększone węzły chłonne, co jest charakterystyczną cechą odróżniającą ospę małpią od ospy prawdziwej.
Po kilku dniach od pojawienia się gorączki rozwija się wysypka, która jest najbardziej charakterystycznym objawem choroby. Wysypka często zaczyna się na twarzy, a następnie rozprzestrzenia na dłonie, ramiona, nogi i inne części ciała. W ostatnich przypadkach wysypka była obserwowana szczególnie w okolicach narządów płciowych, odbytu, ust, dłoni lub twarzy.
Zmiany skórne przechodzą przez kilka etapów. Początkowo przypominają krosty lub wypryski, mogą wyglądać jak wrzody lub pęcherze. Następnie tworzą się strupy (strupy), które ostatecznie odpadają. Liczba zmian może być różna u różnych osób. Wysypka może utrzymywać się przez kilka tygodni.
Niektórzy pacjenci mogą doświadczyć zapalenia odbytnicy, które może powodować dyskomfort, krwawienie lub wydzielinę śluzową lub ropną. U większości ludzi choroba trwa od 2 do 4 tygodni i ustępuje samoistnie.
Przyczyny i drogi zakażenia
Ospa małpia rozprzestrzenia się głównie poprzez bliski kontakt z zakażoną osobą. Bliski kontakt obejmuje kontakt skóra do skóry, dotykanie części ciała z widocznymi zmianami ospy małpiej, kontakt twarzą w twarz oraz kontakt z ustami.
Wirus może przenosić się poprzez bezpośredni kontakt z zakaźną wysypką, strupami lub płynami ustrojowymi osoby chorej. Zakażenie może nastąpić podczas intymnego kontaktu między ludźmi, w tym podczas stosunków seksualnych, dotyku lub całowania.
Możliwa jest również transmisja drogą oddechową podczas przedłużonego, bezpośredniego kontaktu twarzą w twarz. Wirus może również przenosić się przez skażoną pościel, ręczniki, powierzchnie lub przedmioty.
W środowiskach, gdzie wirus jest obecny wśród dzikich zwierząt, może również przenosić się ze zakażonych zwierząt na ludzi, którzy mają z nimi kontakt. Ważne jest, aby pamiętać, że każdy może zarazić się ospą małpią, szczególnie jeśli ma kontakt z osobą z objawami.
Typy wirusa ospy małpiej
Istnieją dwie odrębne klady wirusa ospy małpiej: klad I (z podkladami Ia i Ib) oraz klad II (z podkladami IIa i IIb). Różnice między nimi są istotne zarówno z punktu widzenia geograficznego występowania, jak i ciężkości choroby.
Klad I jest endemiczny w Afryce Środkowej i ma tendencję do wywoływania cięższych objawów chorobowych niż klad II. Jednak ostatnie epidemie kladu I były mniej śmiertelne. Od 2023 roku obserwuje się epidemię kladu I w Afryce Środkowej i Wschodniej.
Klad II jest endemiczny w Afryce Wschodniej. Od 2022 roku trwa globalna epidemia ospy małpiej spowodowana szczepem kladu IIb. Ten szczep jest mniej prawdopodobny, że będzie śmiertelny niż klad I.
Od 2022 roku trwa ciągła epidemia kladu II, która dotknęła kraje na całym świecie. W 2023 roku w Stanach Zjednoczonych zgłoszono 1700 przypadków. Łącznie od 2022 roku zgłoszono ponad 102 000 przypadków kladu II na całym świecie.
Rozpoznanie choroby
Jeśli podejrzewasz, że możesz być chory na ospę małpią, powinieneś jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Rozpoznanie choroby opiera się na ocenie objawów klinicznych oraz testach laboratoryjnych.
Główną metodą diagnostyczną jest badanie na obecność wirusowego DNA. Lekarz może pobrać próbkę ze zmian skórnych do analizy laboratoryjnej. Test ten pozwala potwierdzić zakażenie wirusem ospy małpiej.
Ważne jest odróżnienie ospy małpiej od innych chorób, które mogą powodować podobną wysypkę, takich jak ospa wietrzna czy ospa prawdziwa. Lekarz oceni również objawy towarzyszące, takie jak gorączka i powiększone węzły chłonne, które są charakterystyczne dla ospy małpiej.
Leczenie i opieka
Obecnie nie ma specjalnie zatwierdzonego leczenia ospy małpiej. Dla większości pacjentów bez poważnego osłabienia odporności wystarczy opieka wspierająca i kontrola bólu. Choroba zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 2 do 4 tygodni.
Opieka domowa obejmuje odpoczynek w łóżku i opiekę wspierającą w okresie, gdy pacjent czuje się źle podczas gorączkowego etapu choroby. Ważne jest utrzymanie odpowiedniego nawodnienia i przyjmowanie dostępnych bez recepty leków przeciwbólowych.
Niektórzy pacjenci mogą potrzebować specjalnych leków, szczególnie jeśli mają osłabiony układ odpornościowy, aktywne schorzenie skóry, są w ciąży lub karmią piersią. Pacjenci, którzy są poważnie chorzy lub mają czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu choroby, mogą odnieść korzyść z leczenia ukierunkowanego na ospę małpią.
Istnieją leki przeciwwirusowe opracowane do leczenia ospy prawdziwej, które mogą być pomocne. Tecovirimat (TPOXX) jest zatwierdzony przez FDA do leczenia ospy prawdziwej u ludzi. CDC prowadzi również program rozszerzonego dostępu, który pozwala na stosowanie tecovirimat do leczenia ospy małpiej podczas epidemii.
W poważniejszych przypadkach może być konieczna hospitalizacja. Zaleca się wówczas umieszczenie pacjenta w pokoju z ujemnym ciśnieniem. Większość pacjentów umierała z powodu wtórnych zakażeń.
Jak się chronić
Istnieją szczepionki przeciwko ospie małpiej. Szczepienie powinno być rozważane wraz z innymi interwencjami zdrowia publicznego. Eksperci ds. opieki zdrowotnej zalecają szczepienie, jeśli należysz do grupy wyższego ryzyka zachorowania na ospę małpią.
Podstawowe środki zapobiegawcze obejmują unikanie bliskiego kontaktu z osobami, które mają objawy. Jeśli ktoś, kogo znasz, został zdiagnozowany lub ma podejrzenie ospy małpiej, unikaj bliskiego kontaktu z tą osobą.
Ważne jest regularne mycie rąk wodą z mydłem lub używanie środka dezynfekującego na bazie alkoholu, szczególnie po bezpośrednim kontakcie z wysypką. Należy unikać dotykania przedmiotów, tkanin (odzież, pościel lub ręczniki) oraz powierzchni, których używała osoba z ospą małpią.
Izolacja i opieka domowa
CDC zaleca, aby osoby z ospą małpią pozostawały w izolacji w domu lub innym miejscu przez cały okres choroby, chociaż może to nie być możliwe we wszystkich sytuacjach. Priorytetowe traktowanie strategii izolacji i kontroli zakażeń pomaga zapobiegać przenoszeniu, jednocześnie równoważąc wpływ tej infekcji na codzienne życie osób z ospą małpią.
Jeśli masz wysypkę na rękach, noś rękawice, które nie są drażniące, podczas obsługi wspólnych przedmiotów lub dotykania powierzchni w przestrzeniach wspólnych. Jeśli to możliwe, używaj jednorazowych rękawiczek, które można wyrzucić po każdym użyciu.
Używaj gazy lub bandaży, aby zakryć wysypkę i ograniczyć rozprzestrzenianie się na innych ludzi i do środowiska. Noś dobrze dopasowaną maseczkę, gdy nie możesz zakryć wysypki, szczególnie jeśli występuje na twarzy.
Izolacja musi być kontynuowana do czasu, aż ostatnia strupka opadnie. Powiadom swoich bliskich kontaktów i podejmij środki, aby zapobiec zachorowaniu innych osób.
Odpowiedniość wdrażania środków izolacji i kontroli zakażeń w warunkach domowych będzie się prawdopodobnie różnić w zależności od takich czynników jak: obecność dodatkowych zakażonych lub niezakażonych osób lub zwierząt domowych w domu, obecność małych dzieci, osób w ciąży lub z obniżoną odpornością.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia
