Nadczynność przytarczyc wtórna

Czym jest nadczynność przytarczyc wtórna

Nadczynność przytarczyc wtórna to stan medyczny charakteryzujący się nadmiernym wydzielaniem hormonu przytarczycznego (PTH) przez przytarczyce w odpowiedzi na zbyt niski poziom wapnia we krwi. Hormon przytarczyczny to substancja, która kontroluje poziom wapnia w kościach i krwi1.

Każdy człowiek ma cztery przytarczyce – małe gruczoły wielkości ziarnka grochu, umiejscowione na szyi z tyłu tarczycy. W prawidłowych warunkach przytarczyce wydzielają odpowiednią ilość PTH, aby utrzymać właściwy poziom wapnia we krwi. Hormon ten przekazuje sygnały do kości, nakazując im uwalnianie wapnia, a do nerek – aby zatrzymywały wapń zamiast wydalać go z moczem2.

W nadczynności przytarczyc wtórnej schorzenie rozwijające się poza przytarczycami powoduje, że wszystkie cztery gruczoły przytarczyczne powiększają się i stają się nadmiernie aktywne3. Jest to istotna różnica w porównaniu z nadczynnością pierwotną, gdzie problem leży w samych przytarczycach.

Przyczyny rozwoju choroby

Najczęstszą przyczyną nadczynności przytarczyc wtórnej jest przewlekła niewydolność nerek. Stanowi ona główny czynnik wywołujący to schorzenie34.

Gdy nerki nie działają prawidłowo, nie są w stanie przekształcać wystarczającej ilości witaminy D do jej aktywnej postaci oraz nie usuwają odpowiednio fosforanów wytwarzanych przez organizm. To prowadzi do niskiego poziomu wapnia we krwi. Niski poziom wapnia stymuluje przytarczyce do wytwarzania większej ilości PTH. Z biegiem czasu ciągła stymulacja powoduje rozrost przytarczyc, które stają się nadaktywne, co prowadzi do rozwoju nadczynności przytarczyc wtórnej3.

Drugą ważną przyczyną jest niedobór witaminy D. Może on wynikać z nieprawidłowego wchłaniania w przewodzie pokarmowym, na przykład przy przewlekłym zapaleniu trzustki, chorobach jelita cienkiego lub po niektórych operacjach bariatrycznych związanych z zaburzeniami wchłaniania. Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach, więc gdy tłuszcze nie są prawidłowo wchłaniane, witamina D również nie może zostać przyswojona4.

Dodatkowymi przyczynami mogą być niewystarczające spożycie wapnia z dietą, niedobór witaminy D lub biegunka tłuszczowa (stan, w którym tłuszcz nie jest prawidłowo wchłaniany i pojawia się w stolcu)4.

Ważnymi czynnikami wyzwalającymi wydzielanie PTH są niski poziom wapnia we krwi oraz wysoki poziom fosforanów. Z drugiej strony, wydzielanie PTH jest zmniejszane przez aktywną postać witaminy D5.

Objawy i skutki choroby

Nadczynność przytarczyc wtórna może powodować różnorodne dolegliwości związane głównie z kośćmi i stawami. Pacjenci często odczuwają bóle kości i stawów, a także mogą rozwinąć się deformacje kończyn4.

Podwyższony poziom PTH wywiera również szerokie działanie na krew, układ odpornościowy i układ nerwowy4.

U pacjentów z niewydolnością nerek i nadczynnością przytarczyc wtórną poziomy PTH mogą osiągać setki, a nawet tysiące jednostek – znacznie przekraczając normy3.

Czasami u chorych rozwija się poważny stan zwany kalcyfilaksją, w którym złogi wapnia odkładają się w skórze i mięśniach, powodując bolesne zmiany skórne. Z czasem mogą one prowadzić do martwicy tkanek (obumierania tkanek) i owrzodzeń3.

Gdy przytarczyce wytwarzają zbyt dużo PTH, kości mogą tracić nadmierną ilość wapnia, co prowadzi do ich osłabienia i kruchości. Wapń może również gromadzić się w nerkach, naczyniach krwionośnych, sercu i innych częściach organizmu2.

Rozpoznanie nadczynności przytarczyc wtórnej

Rozpoznanie nadczynności przytarczyc wtórnej opiera się na wykryciu podwyższonego poziomu PTH w połączeniu ze zmniejszonym poziomem wapnia lub aktywnej witaminy D we krwi4.

Stan ten jest najczęściej obserwowany u osób z przewlekłą chorobą nerek. Może również występować u pacjentów z wadliwymi receptorami wapnia na powierzchni przytarczyc4.

Wczesne rozpoznanie nadczynności przytarczyc wtórnej ma kluczowe znaczenie w postępowaniu z pacjentami z przewlekłą chorobą nerek6.

Metody leczenia

Najlepszym sposobem leczenia nadczynności przytarczyc wtórnej jest zazwyczaj skupienie się na przyczynie problemu z przytarczycami. Na przykład, pacjenci z nadczynnością przytarczyc wtórną spowodowaną niedoborem witaminy D są najlepiej leczeni poprzez podniesienie poziomu witaminy D do prawidłowego zakresu3.

Jeśli możliwe jest wyeliminowanie podstawowej przyczyny niskiego poziomu wapnia we krwi, nadczynność przytarczyc może ustąpić4.

Leczenie pozostaje wyzwaniem zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy. Powinno obejmować połączenie różnych metod: ograniczenie fosforanów w diecie, stosowanie leków wiążących fosforany, analogów witaminy D oraz leków z grupy kalkimimetyków (substancji, które pomagają kontrolować poziom PTH)6.

Leczenie chirurgiczne stanowi jedyny radykalny sposób leczenia tego schorzenia, a wskazania do operacji są dobrze ustalone5.

U pacjentów z nadczynnością przytarczyc wtórną wywołaną niewydolnością nerek możliwe jest również zastosowanie terapii dializami lub przeszczepienie nerki jako sposoby leczenia pierwotnej choroby nerek, co może pomóc w kontrolowaniu nadczynności przytarczyc.