Guz przysadki wydzielający prolaktynę

Czym jest guz przysadki wydzielający prolaktynę

Guz przysadki wydzielający prolaktynę, nazywany także prolaktinoma, to łagodny (nienowotworowy) guz, który tworzy się w przysadce mózgowej i wytwarza więcej prolaktyny niż jest to potrzebne organizmowi1. Przysadka mózgowa to mały gruczoł wielkości ziarnka grochu, który znajduje się w pobliżu mózgu.

• przysadka mózgowa

Około 50% wszystkich guzów przysadki to guzy wydzielające prolaktynę, co czyni je najczęstszym typem guza przysadki1. Stanowią one do 40% wszystkich gruczolaków przysadki2. Prolaktyna to hormon odpowiedzialny głównie za rozwój gruczołów mlecznych w tkance piersi i produkcję mleka (laktację). Wytwarzają ją zarówno kobiety, jak i mężczyźni, choć u mężczyzn w mniejszych ilościach3.

Guzy te powodują zbyt wysoki poziom prolaktyny we krwi, stan zwany hiperprolaktynemią, co prowadzi do niepłodności i innych problemów zdrowotnych1. Chociaż guzy te nie zagrażają życiu, mogą powodować niepożądane problemy zdrowotne, dlatego ważne jest, aby zgłosić się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów1.

Rodzaje guzów

Guzy przysadki wydzielające prolaktynę dzielą się na dwa główne typy w zależności od ich wielkości1:

Mikroprolaktinoma to guz bardzo mały – mniejszy niż 1 centymetr średnicy. Stanowią one co najmniej połowę wszystkich przypadków guzów wydzielających prolaktynę i częściej dotyczą kobiet1. Większość prolaktinomów to bardzo małe guzy o średnicy mniejszej niż 10 milimetrów3. Wśród osób z prolaktinoma aż 90% kobiet ma mikroprolaktinoma1.

Makroprolaktinoma to guz większy niż 1 centymetr średnicy. Większe guzy o średnicy większej niż 10 milimetrów są rzadsze i nazywane makroprolaktinoma3. Częściej występują u mężczyzn i zazwyczaj pojawiają się w starszym wieku1. Wśród mężczyzn z tym schorzeniem aż 60% ma makroprolaktinoma1.

Przyczyny i rozpowszechnienie

Nie wiemy dokładnie, co powoduje powstawanie guzów wydzielających prolaktynę3. Są one najczęstszym typem guza przysadki wytwarzającego hormony3.

Guz przysadki wydzielający prolaktynę może wystąpić w ramach dziedziczonej choroby zwanej mnogie gruczolakowatości wewnątrzwydzielnicze typu 14. Prolaktinoma najczęściej występują u osób poniżej 40. roku życia i są częstsze u kobiet niż u mężczyzn, a rzadko pojawiają się u dzieci4.

Kobiety w wieku od 20 do 34 lat są najbardziej narażone na rozwój tego guza5. Około jeden do trzech przypadków na 10 000 osób ma prolaktinoma powodującą objawy5.

Istnieją także inne przyczyny podwyższonego poziomu prolaktyny, które nie są związane z guzem. Obejmują one ciążę, stymulację brodawek piersiowych i ssanie, stres, niektóre leki (takie jak leki przeciwwymiotne, leki zmniejszające kwasowość żołądka, niektóre antydepresanty i leki uspokajające), niedoczynność tarczycy oraz niektóre preparaty homeopatyczne i ziołowe3.

Objawy choroby

Objawy różnią się u kobiet i mężczyzn. Kobiety zazwyczaj rozpoznają objawy wcześniej niż mężczyźni1. Guz często wykrywany jest we wcześniejszym stadium u młodych kobiet niż u mężczyzn, ponieważ wysoki poziom prolaktyny powoduje nieregularne miesiączki4.

Objawy u kobiet obejmują4:

• Nieprawidłowy wypływ mleka z piersi u kobiety, która nie jest w ciąży ani nie karmi piersią (zwany galaktorrhea)
• Bolesność piersi
• Zmniejszone zainteresowanie seksem (libido)
• Zmniejszone widzenie obwodowe
• Bóle głowy
• Niepłodność
• Ustanie miesiączki niezwiązane z menopauzą lub nieregularne miesiączki
• Zmiany w widzeniu

Objawy u mężczyzn obejmują4:

• Zmniejszone zainteresowanie seksem (libido)
• Zmniejszone widzenie obwodowe
• Powiększenie tkanki piersi (zwane ginekomastia)
• Bóle głowy
• Problemy z erekcją (impotencja)
• Niepłodność
• Zmiany w widzeniu

U starszych mężczyzn objawy mogą w ogóle nie występować4.

Objawy spowodowane uciskiem większego guza mogą obejmować bóle głowy, letarg, wyciek z nosa, nudności i wymioty, problemy z węchem, ból zatok lub uczucie ucisku, oraz zmiany w widzeniu, takie jak podwójne widzenie, opadające powieki lub utrata pola widzenia4.

Badania diagnostyczne

Lekarz przeprowadzi badanie krwi, aby zmierzyć poziom prolaktyny. Wysokie poziomy tego hormonu pomagają w postawieniu rozpoznania. Inne badania hormonalne mogą być przeprowadzone, aby sprawdzić działanie przysadki4.

Badanie obrazowe głowy, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT), pomaga zobaczyć guz przysadki i określić jego wielkość4.

Jeśli guz naciska na nerwy wzrokowe, lekarz może zlecić badanie pola widzenia, aby sprawdzić, czy guz wpływa na zdolność widzenia4.

Metody leczenia

Bez względu na wielkość guza, najprawdopodobniej leczenie będzie opierać się na tabletkach6. Leki znane jako agoniści dopaminy są pierwszym wyborem leczenia u pacjentów z guzem wydzielającym prolaktynę6. Większość przypadków dobrze reaguje na leczenie lekami, dlatego często jest to jedyne potrzebne leczenie7.

Dostępne są trzy leki6:

Kabergolina (nazwa handlowa – Dostinex) działa długo i wymaga jednej lub dwóch dawek tygodniowo. Zwykła dawka kabergoliny to jedna tabletka (0,5 mg) raz lub dwa razy w tygodniu, choć czasami potrzebne są wyższe dawki. Czasami dawkę można zmniejszyć później podczas długoterminowego leczenia6.

Bromokryptyna (nazwa handlowa – Parlodel) jest zwykle podawana dwa lub trzy razy dziennie (jedna tabletka 2,5 mg)6.

Chinagolid (nazwa handlowa – Norprolac) przyjmuje się raz dziennie, a dawkę stopniowo zwiększa się do 75 mikrogramów6.

Te leki są bezpieczne i dobrze tolerowane przez większość ludzi. Aby zminimalizować skutki uboczne, szczególnie zawroty głowy przy wstawaniu, nudności i bóle głowy, należy je przyjmować z jedzeniem. Kabergolina powinna być przyjmowana w nocy przed snem z lekką kolacją lub przekąską, na przykład herbatą lub mlekiem i ciastkiem. Powinno to zmniejszyć ryzyko wystąpienia niepożądanych skutków6.

Lekarz poinstruuje, jak powoli zwiększać dawkę, aby ponownie zminimalizować skutki uboczne. Ogólnie rzecz biorąc, skutki uboczne zmniejszą się, gdy ciało przyzwyczai się do leku, ale jeśli utrzymują się lub stają się nie do zniesienia, należy porozmawiać z lekarzem6.

Czasami leki mogą powodować lekkie zaparcia, ale zwykle można temu zaradzić, zwiększając ilość błonnika w diecie. Inne skutki uboczne obejmują zmęczenie, ból brzucha, dyskomfort w piersiach i zatkany nos. Rzadkim powikłaniem może być zaburzenie psychiczne. Zaburzenia kontroli impulsów, takie jak patologiczne hazard i hiperseksualność, mogą wystąpić u pacjentów przyjmujących agoniści dopaminy6.

Operacja jest czasami stosowana do leczenia guzów wydzielających prolaktynę, gdy leki nie działają lub nie mogą być stosowane7. W zależności od wielkości guza wykonuje się operację transsfenodalną (przez nos) lub kraniotomię (przez czaszkę) w celu usunięcia guza7.

Radioterapia z wykorzystaniem wiązki zewnętrznej może być oferowana w przypadku guzów wydzielających prolaktynę. Może być stosowana po operacji lub zamiast operacji7.

Rokowanie i życie z chorobą

Prawie wszystkie guzy przysadki są łagodne, a rak przysadki jest wyjątkowo rzadki, stanowiąc od 0,1% do 0,2% wszystkich guzów przysadki8.

Małe guzy wydzielające prolaktynę zazwyczaj dobrze reagują na leczenie lekami. Większe guzy są mniej przewidywalne i mogą wymagać bardziej agresywnego leczenia, takiego jak operacja5.

Wiele małych guzów przysadki nie wydaje się w ogóle rosnąć. Rosną one tylko bardzo powoli3.

Leczenie lekami zazwyczaj prowadzi do zmniejszenia rozmiaru guza i normalizacji poziomu prolaktyny we krwi. U większości pacjentów z guzem wydzielającym prolaktynę leki są bardzo skuteczne i dobrze tolerowane9.

Pacjenci z dużymi guzami wydzielającymi prolaktynę mogą wymagać ścisłej obserwacji, w tym regularnych badań obrazowych i kontroli poziomu hormonów, aby monitorować postęp leczenia5.

Osoby z guzem przysadki wydzielającym prolaktynę mogą prowadzić normalne życie podczas leczenia i po nim. Ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza dotyczących przyjmowania leków i regularnych wizyt kontrolnych10.