Guz łagodny przysadki

Czym jest gruczolak przysadki?

Gruczolak przysadki, znany też jako gruczolak przysadki mózgowej, to łagodny guz, który rozwija się w obrębie przysadki mózgowej. W przeciwieństwie do nowotworów złośliwych, nie jest to rak – guz ten rośnie bardzo powoli i nie przenosi się do innych części ciała1.

Większość guzów przysadki to właśnie łagodne gruczolaki. Rosną one powoli i nie rozprzestrzeniają się poza przysadkę1. Jednak w miarę wzrostu mogą wywierać nacisk na pobliskie struktury i powodować różne dolegliwości1.

Chociaż są to guzy łagodne, mogą zakłócać normalną pracę przysadki i wpływać na produkcję hormonów, co prowadzi do określonych stanów chorobowych1. Bardzo niewiele guzów przysadki ma charakter złośliwy1.

Czym jest przysadka mózgowa?

Przysadka mózgowa to mały gruczoł wielkości ziarnka grochu, położony w centrum mózgu, tuż powyżej tylnej części nosa. Jest połączona z podwzgórzem (podstawą mózgu), dokładnie za nosem11.

Przysadka składa się z dwóch płatów: płata przedniego i płata tylnego. Każdy z nich uwalnia różne hormony1. Hormony to substancje chemiczne, które koordynują różne funkcje organizmu, przenosząc komunikaty przez krew do narządów, mięśni i innych tkanek1.

Ze względu na swoje liczne funkcje przysadka jest często nazywana „głównym gruczołem wydzielania wewnętrznego"1. Wytwarza i uwalnia szereg ważnych hormonów, w tym:

• Hormon adrenokortykotropowy (ACTH lub kortykotropina)
• Hormon antydiuretyczny (ADH lub wazopresyna)
• Hormon folikulotropowy (FSH)
• Hormon wzrostu (GH)
• Hormon luteinizujący (LH)
• Oksytocyna
• Prolaktyna
• Hormon tyreotropowy (TSH)

Przysadka nie tylko sama produkuje hormony, ale również kieruje pracą innych gruczołów wydzielania wewnętrznego w organizmie1. Gruczolaki przysadki mogą wpływać na produkcję i uwalnianie jednego hormonu lub kilku hormonów jednocześnie1.

Rodzaje gruczolaka przysadki

Lekarze dzielą gruczolaki przysadki na trzy główne grupy w zależności od ich charakteru1:

Łagodne gruczolaki przysadki to guzy, które nie są rakiem. Rosną bardzo powoli i nie rozprzestrzeniają się z przysadki do innych części ciała1.

Inwazyjne gruczolaki przysadki to łagodne guzy, które mogą jednak przerastać do kości czaszki lub zatoki znajdującej się poniżej przysadki1.

Raki przysadki to guzy złośliwe (nowotworowe). Te guzy przysadki mogą rozprzestrzeniać się do innych obszarów układu nerwowego (mózgu i rdzenia kręgowego) lub poza układ nerwowy. Bardzo niewiele guzów przysadki jest złośliwych1.

Lekarze klasyfikują również gruczolaki według tego, czy wytwarzają dodatkowe hormony1:

Gruczolaki czynne hormonalnie (wydzielające) uwalniają nadmiar hormonów przysadki, co powoduje określone objawy lub schorzenia w zależności od rodzaju uwalnianego hormonu1.

Gruczolaki nieczynne hormonalnie nie wytwarzają dodatkowych ilości hormonów1. Większość guzów przysadki to guzy czynne hormonalnie1.

Ze względu na wielkość wyróżnia się mikrogruczolaki – guzy bardzo małe, oraz makrogruczolaki – guzy duże, które mogą naciskać na drogi wzrokowe1.

Objawy i problemy zdrowotne

Wiele osób z gruczolakiem przysadki nie ma żadnych objawów i może nie zdawać sobie sprawy z jego obecności, zwłaszcza że utrata wzroku może następować powoli przez długi czas1.

Gruczolaki przysadki mogą powodować problemy ze wzrokiem, bóle głowy, przyrost masy ciała, zaburzenia miesiączkowania, laktację, impotencję oraz zmiany w strukturze kości twarzy i dłoni1. Rzadziej mogą wystąpić takie objawy jak podwójne widzenie, nieprawidłowe ruchy gałek ocznych, powiększona źrenica lub opadająca powieka1.

Nerwy wzrokowe spotykają się za okiem w miejscu zwanym skrzyżowaniem wzrokowym. Ponieważ skrzyżowanie wzrokowe znajduje się tuż nad przysadką, duży guz przysadki może naciskać na nerwy wzrokowe lub skrzyżowanie i powodować utratę wzroku1.

Zazwyczaj w pierwszej kolejności dotknięte jest widzenie obwodowe (boczne), ale można również stracić widzenie centralne i widzenie barw w jednym oku, jeśli nerw wzrokowy jest uciskany1. Niestety, utrata wzroku może stać się trwała i może ograniczyć zdolność do prowadzenia pojazdu lub wykonywania innych codziennych czynności1.

Specjalista hormonalny (endokrynolog) pomaga ocenić poziom hormonów. Czasami gruczolaki przysadki powodują niski poziom hormonów, co nazywa się niedoczynnością przysadki1.

Jak rozpoznaje się gruczolaka przysadki?

Do rozpoznania gruczolaka przysadki wykorzystuje się badania obrazowe oraz badania krwi i moczu1. Badania obrazowe pozwalają lekarzom zobaczyć przysadkę i ocenić wielkość guza oraz jego wpływ na okoliczne struktury1.

Badania krwi i moczu pomagają określić, czy guz wpływa na poziom hormonów w organizmie1. Dzięki tym badaniom można stwierdzić, czy przysadka produkuje zbyt dużo lub zbyt mało określonych hormonów.

Specjalista endokrynolog ocenia funkcję hormonalną, aby sprawdzić, jak gruczolak wpływa na układ hormonalny1. Jest to istotne, ponieważ prawidłowe poziomy hormonów mają kluczowe znaczenie dla zdrowia i samopoczucia.

Metody leczenia

Lekarze leczą gruczolaki przysadki za pomocą operacji chirurgicznej, leków, radioterapii lub kombinacji tych metod1. Wybór metody leczenia zależy od wielu czynników, w tym rodzaju gruczolaka, jego wielkości, objawów i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Operacja chirurgiczna może być konieczna, aby usunąć guz i zmniejszyć ucisk na okoliczne struktury, takie jak nerwy wzrokowe. W niektórych przypadkach leki mogą pomóc kontrolować produkcję hormonów lub zmniejszyć rozmiar guza. Radioterapia może być stosowana jako dodatkowe leczenie lub gdy operacja nie jest możliwa.

Wiele guzów przysadki jest wykrywanych przypadkowo podczas rezonansu magnetycznego wykonanego z innych powodów1. W takich przypadkach, jeśli guz jest mały i nie powoduje objawów, lekarz może zalecić obserwację bez natychmiastowego leczenia.

Ważne jest regularne monitorowanie przez specjalistów oraz dostosowanie dawek leków hormonalnych, odpowiednio rozmieszczone wizyty kontrolne, a często również profesjonalna opieka psychologiczna1. Prawidłowe leczenie hormonalne jest kluczowe dla jakości życia pacjenta.