Gruczolak jelita grubego

Czym są gruczolaki jelita grubego

Gruczolaki jelita grubego to łagodne narośla gruczołowe tworzące się w okrężnicy lub odbytnicy. Są one rodzajem polipa, czyli nieprawidłowego skupiska komórek, które tworzy niewielki guzek wyrastający z wyściółki jelita grubego12.

Gruczolaki są uważane za zmiany przedrakowe, co oznacza, że mogą przekształcić się w raka jelita grubego, jeśli nie zostaną usunięte. Większość raków jelita grubego rozpoczyna się właśnie od gruczolaków3. Mimo to należy pamiętać, że większość gruczolaków jest łagodna i nie stanie się rakiem.

• Jelito grube (okrężnica)
• Odbytnica

Rodzaje gruczolaków

Gruczolaki różnią się wzorcem wzrostu komórek, który można zobaczyć pod mikroskopem. Zrozumienie tych różnych wzorców pomaga lekarzom ocenić prawdopodobieństwo przekształcenia się gruczolaka w raka1.

Gruczolak cewkowy to najczęstszy typ gruczolaka. Pod mikroskopem jego komórki tworzą uporządkowane rzędy przypominające małe probówki. Ten rodzaj gruczolaka ma najbardziej regularny wzorzec wzrostu. Gruczolaki cewkowe mają około 2% ryzyka zawierania komórek nowotworowych przy rozmiarze 1,5 cm3. Mimo że mniej niż 9% gruczolaków cewkowych staje się rakiem, ich wykrycie jest ważnym sygnałem ostrzegawczym1.

Gruczolak kosmkowy ma komórki z wyrostkami przypominającymi palce. Te gruczolaki są często większe niż gruczolaki cewkowe i mają tendencję do szybszego wzrostu. Gruczolaki kosmkowe niosą ze sobą większe ryzyko przekształcenia w raka - od 15% do 40%3.

Gruczolak cewkowo-kosmkowy to typ mieszany, który ma zarówno cechy cewkowe, jak i kosmkowe. Oznacza to, że 25-75% jego objętości ma budowę kosmkową3. Ryzyko obecności komórek nowotworowych w tym typie wynosi od 20% do 25%3.

Większe polipy wiążą się z większym ryzykiem raka. Rozmiar powyżej jednego centymetra średnicy zwiększa prawdopodobieństwo przekształcenia w nowotwór złośliwy4.

Czynniki ryzyka

Każdy może rozwinąć gruczolaki jelita grubego, ale niektóre czynniki zwiększają ryzyko ich powstania12.

Wiek jest istotnym czynnikiem ryzyka. Osoby powyżej 50. roku życia mają większe prawdopodobieństwo rozwoju gruczolaków. Wraz z wiekiem nasze DNA ulega degradacji, co zwiększa ryzyko zmian przedrakowych12.

Mężczyźni mają większe ryzyko rozwoju gruczolaków jelita grubego niż kobiety1.

Historia rodzinna raka jelita grubego znacząco zwiększa ryzyko. Jeśli rodzice, rodzeństwo lub dzieci chorowały na raka jelita grubego, ryzyko jego rozwoju jest dwukrotnie większe niż u osób bez takiego obciążenia rodzinnego12.

Palenie tytoniu lub używanie wyrobów tytoniowych zwiększa ryzyko rozwoju gruczolaków12.

Otyłość jest kolejnym czynnikiem zwiększającym prawdopodobieństwo wystąpienia gruczolaków12.

Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce i uboga w błonnik zwiększa ryzyko, podobnie jak spożywanie alkoholu2.

Brak aktywności fizycznej, cukrzyca typu 2, oraz choroby zapalne jelit, takie jak choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, również zwiększają ryzyko rozwoju gruczolaków2.

Objawy

Większość gruczolaków jelita grubego nie powoduje żadnych objawów, zwłaszcza na wczesnym etapie rozwoju25. To właśnie dlatego regularne badania przesiewowe są tak ważne - pozwalają wykryć zmiany zanim pojawią się jakiekolwiek dolegliwości.

Jeśli objawy się pojawią, mogą obejmować kilka charakterystycznych dolegliwości2:

• Krwawienie z odbytnicy - jest to najczęstszy objaw, jeśli już wystąpi
• Ciemny lub krwawy stolec
• Ból brzucha
• Zaparcia lub biegunka trwające dłużej niż tydzień
• Anemia (niedokrwistość)
• Obecność śluzu w stolcu

Należy pamiętać, że te same objawy mogą być spowodowane przez wiele innych chorób i schorzeń. Jeśli doświadczasz któregokolwiek z tych objawów, powinieneś skonsultować się z lekarzem, aby ustalić ich przyczynę2.

Diagnostyka

Gruczolaki jelita grubego są zazwyczaj wykrywane podczas rutynowych kolonoskopii wykonywanych w ramach badań przesiewowych raka jelita grubego12.

Wykrycie gruczolaków przed ich przekształceniem w raka zwiększa szanse na pełne wyzdrowiecie. Na początku lekarz może wykonać badanie stolca na obecność krwi. Jeśli wyniki wykażą krew w stolcu, zlecana jest kolonoskopia2.

Podczas kolonoskopii lekarz używa specjalnego narzędzia z kamerą na cienkiej rurce, aby zajrzeć do wnętrza jelita grubego. Jeśli zostaną znalezione polipy, są one usuwane podczas tego samego zabiegu i wysyłane do laboratorium w celu zbadania, czy zawierają komórki nowotworowe. Ta procedura jest zasadniczo bezbolesna24.

Inną metodą diagnostyczną jest kolonoskopia wirtualna, czyli badanie tomograficzne jelita grubego wykonywane poza ciałem2.

Około 50% osób po 60. roku życia ma jeden lub więcej gruczolaków, jednak tylko 6% z tych osób rozwija raka jelita grubego4.

Leczenie

Gruczolaki są łatwo usuwane podczas kolonoskopii, co w większości przypadków eliminuje ryzyko rozwoju raka4. Lekarz specjalista ustala diagnozę gruczolaka poprzez badanie mikroskopowe pobranej próbki tkanki i określa, czy tkanka zawiera raka lub inne choroby. Ta informacja jest niezbędna do ustalenia, czy potrzebne jest dalsze leczenie i jakiego rodzaju będzie ono najbardziej korzystne4.

Niektóre duże polipy mogą wymagać chirurgicznego usunięcia4.

Po usunięciu gruczolaków konieczne są kolejne kolonoskopie kontrolne w określonych odstępach czasu, aby monitorować stan jelita grubego i sprawdzać, czy nie pojawiają się nowe polipy. Regularne monitorowanie stanu jest niezbędne, aby zmniejszyć ryzyko raka4.

Rokowanie

Rokowanie dla osób z gruczolakami jelita grubego jest generalnie bardzo dobre, zwłaszcza gdy zmiany są wykryte i usunięte wcześnie1.

Wykrycie gruczolaków można traktować jako bardzo wczesne ostrzeżenie o podwyższonym ryzyku rozwoju raka jelita grubego. To wczesne ostrzeżenie może pomóc w zmniejszeniu ryzyka poprzez odpowiednie działania zapobiegawcze1.

Nie ma znanego sposobu zapobiegania tworzeniu się polipów, ale są one łatwo usuwane podczas kolonoskopii, co w większości przypadków eliminuje ryzyko raka4.