Badanie nad brigatynibem u dzieci i młodych dorosłych z chłoniakiem anaplastycznym wielkokomórkowym, guzami zapalnymi miofibroblastów lub innymi guzami litymi
Zapalny guz miofibroblastyczny to rzadki nowotwór, który charakteryzuje się rozrostem specjalnych komórek wraz z naciekiem zapalnym. Choć najczęściej rozwija się w płucach dzieci i młodych dorosłych, może wystąpić praktycznie w każdym miejscu organizmu i w każdym wieku.
Czym jest zapalny guz miofibroblastyczny
Zapalny guz miofibroblastyczny to rzadki nowotwór powstający z komórek mezenchymalnych, które tworzą tkanki łączne wspierające praktycznie wszystkie narządy i tkanki w organizmie. Wcześniej schorzenie to było nazywane zapalnym pseudoguzem, jednak obecnie termin ten odnosi się do szerszej grupy nowotworów tkanek miękkich.
Nazwa guza pochodzi od dwóch charakterystycznych cech. Po pierwsze, nowotwór rozwija się z komórek zwanych miofibroblastami – są to komórki, które pomagają utrzymać kształt narządów i uczestniczą w gojeniu ran. Po drugie, guz zawiera dużo komórek odpornościowych, przez co wygląda jakby był „zapalony" – przypomina infekcję.
Częstość występowania
Zapalny guz miofibroblastyczny jest bardzo rzadkim schorzeniem. Występuje u mniej niż jednej osoby na milion. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych rocznie diagnozowanych jest około 150-200 przypadków. Jeśli chodzi o guzy płuc, stanowi on jedynie około 0,04% wszystkich nowotworów płucnych.
Choroba najczęściej dotyka dzieci i młodych dorosłych, jednak może wystąpić w każdym wieku. Nie ma różnic w częstości występowania między kobietami a mężczyznami.
Objawy i lokalizacja
Zapalny guz miofibroblastyczny może rozwinąć się w różnych częściach ciała. Tworzą się w tkankach zwanych powierzchniami śluzowymi oraz w krezce. Powierzchnie śluzowe znajdują się w oczach, nosie, jamie ustnej, przewodzie pokarmowym, płucach oraz narządach płciowych i układzie moczowym. Krezka to struktura, która łączy narządy w jamie brzusznej.
Najczęstszą lokalizacją są płuca, ale nowotwór może się również rozwinąć w pęcherzu moczowym, macicy, krtani, żołądku, wątrobie lub jelitach. Najczęstszymi miejscami występowania są płuca i jama brzuszna.
Objawy zależą od lokalizacji guza. Chociaż zapalny guz miofibroblastyczny może powodować specyficzne dolegliwości, u niektórych osób nie występują żadne objawy. U części pacjentów pojawiają się objawy ogólne, takie jak gorączka, złe samopoczucie i utrata wagi. Guz może rosnąć w taki sposób, że utrudnia funkcjonowanie ważnych narządów, takich jak płuca czy żołądek.
Budowa guza
Pod mikroskopem zapalny guz miofibroblastyczny charakteryzuje się rozrostem wrzecionowatych komórek miofibroblastycznych i fibroblastycznych, którym towarzyszy naciek zapalny bogaty w komórki plazmatyczne, limfocyty i eozynofile. Komórki wrzecionowate to wydłużone komórki tworzące główną część guza, natomiast komórki zapalne nadają mu charakterystyczny wygląd.
W badaniach krwi można stwierdzić zwiększoną liczbę czerwonych krwinek, zwiększoną liczbę płytek krwi, podwyższony poziom białka gamma-globuliny oraz podwyższone stężenie substancji zapalnych, takich jak interleukina-6 i interleukina-1β. Nie ma jednak żadnych swoistych markerów charakterystycznych dla tej choroby.
Charakter nowotworu
Początkowo zapalny guz miofibroblastyczny był uważany za nowotwór łagodny. Z czasem jednak pojawiły się przypadki, w których guz wrastał w okoliczne tkanki, przerzutował do odległych narządów, nawracał po leczeniu lub zawierał komórki nowotworowe z nieprawidłowościami chromosomalnymi wskazującymi na tendencję do złośliwości.
Obecnie Światowa Organizacja Zdrowia z 2013 roku oraz współczesna literatura medyczna najczęściej opisują zapalny guz miofibroblastyczny jako nowotwór o pośrednim potencjale złośliwości lub jako nowotwór rzadko dający przerzuty. Zazwyczaj jest to nowotwór łagodny, co oznacza, że nie jest rakiem, a komórki nowotworowe zwykle nie przemieszczają się do innych części ciała.
Niemniej jednak zapalny guz miofibroblastyczny może naciekać pobliskie tkanki i powodować poważne problemy. W bardzo rzadkich przypadkach może przerzutować do odległych narządów. Mimo swojego względnie łagodnego charakteru, choroba może mieć cechy takie jak przerzutowanie i nawrót.
Zmiany molekularne
W około 50% przypadków zapalnego guza miofibroblastycznego stwierdza się obecność nieprawidłowości w genie ALK, który znajduje się na chromosomie 2p23. Ta zmiana może obejmować różne geny partnerskie. Odkrycie ekspresji białka ALK w około 50% przypadków rzuciło nowe światło na diagnostykę i możliwości zastosowania terapii celowanych.
W mniejszej części przypadków zapalnego guza miofibroblastycznego wykryto inne potencjalnie podatne na leczenie celowane fuzje genów, w tym fuzje genów ROS1, NTRK3, RET i PDGFRB. Te odkrycia molekularne otworzyły nowe możliwości leczenia pacjentów z tym rzadkim nowotworem.
Rozpoznanie
Rozpoznanie zapalnego guza miofibroblastycznego wymaga przeprowadzenia biopsji, czyli pobrania fragmentu tkanki guza do badania mikroskopowego. W przypadku guza w płucach może to być biopsja pod kontrolą tomografii komputerowej.
W diagnostyce obrazowej stosuje się różne metody. Tomografia komputerowa (TK) pozwala na zobrazowanie guza i ocenę jego rozmiaru oraz relacji z otaczającymi strukturami. Pozytonowa tomografia emisyjna z tomografią komputerową (PET-TK) z użyciem 18F-fluorodeoksyglukozy może wykazać wysoką aktywność metaboliczną guza.
Po ustaleniu rozpoznania konieczne jest sprawdzenie, czy nie ma przerzutów odległych. Badania mogą obejmować ocenę stanu węzłów chłonnych i innych narządów.
Leczenie
Chirurgiczne usunięcie guza jest leczeniem z wyboru. Całkowite wycięcie chirurgiczne pozostaje głównym sposobem postępowania. Operacja nadal jest pierwszym wyborem w przypadku zapalnego guza miofibroblastycznego, ponieważ choroba może dawać przerzuty i nawroty.
W przypadku guzów, których nie można usunąć operacyjnie lub które dały przerzuty, stosowano wcześniej niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz chemioterapię. Istnieją opisy przypadków skutecznego leczenia zapalnego guza miofibroblastycznego za pomocą chemioterapii i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Opisano również przypadek, w którym krótkotrwałe podawanie steroidów doustnych doprowadziło do wyleczenia guza.
Przełom w leczeniu nastąpił po odkryciu, że część guzów wykazuje obecność białka ALK. Po wcześniejszych sukcesach w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca z obecnością ALK za pomocą inhibitorów kinazy tyrozynowej ALK, kryzotynib – inhibitor ALK pierwszej generacji – został oficjalnie zatwierdzony przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) w 2020 roku do leczenia nieresekcyjnego zapalnego guza miofibroblastycznego z obecnością ALK.
Po zatwierdzeniu kryzotynibu, inne inhibitory ALK, takie jak cerytynib, alektynib, brygatynib i lorlatynib, wykazały swoją skuteczność w leczeniu zapalnego guza miofibroblastycznego ALK-dodatniego w pojedynczych opisach przypadków. Te terapie celowane stanowią nową nadzieję dla pacjentów z nieresekcyjnymi guzami, u których wcześniejsze możliwości leczenia były ograniczone.
Ostatnie postępy w dziedzinie terapii celowanych przyniosły obiecujące wyniki, szczególnie u pacjentów z guzami ALK-dodatnimi. Sekwencyjne stosowanie terapii celowanych może dostarczyć wskazówek dotyczących wyboru inhibitorów ALK w różnych liniach leczenia nieresekcyjnego zapalnego guza miofibroblastycznego ALK-dodatniego.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Austria
