Zapalenie uchyłków

Czym jest zapalenie uchyłków?

Zapalenie uchyłków (diverticulitis) to stan zapalny uchyłków, czyli małych kieszonek, które mogą rozwijać się na wewnętrznej powierzchni jelita grubego, szczególnie w okrężnicy1. Samo posiadanie takich kieszonek nazywa się uchyłkowatością (diverticulosis). Jest to powszechne zjawisko, które nasila się wraz z wiekiem, a większość osób z uchyłkami nigdy nie doświadcza żadnych problemów1.

Jeśli jednak któryś z uchyłków ulegnie zapaleniu, może to spowodować ostry ból i inne objawy. Zapalenie często oznacza, że doszło do zakażenia, które wymaga interwencji medycznej1. W społeczeństwach zachodnich większość uchyłków (około 85%) znajduje się w okrężnicy esowatej i zstępującej, podczas gdy w populacjach azjatyckich częściej występują w okrężnicy wstępującej2.

• Jelito grube (okrężnica)
• Okrężnica esowata
• Okrężnica zstępująca

Jak często występuje zapalenie uchyłków?

Choć uchyłkowatość jelita grubego jest powszechna, zapalenie uchyłków stanowi rzadkie powikłanie. Dotyka około 4% osób z uchyłkami1. Po jednym epizodzie zapalenia uchyłków istnieje 20% prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia choroby1.

Uchyłkowatość jest szczególnie częsta u starszych osób. Ponad jedna trzecia dorosłych Amerykanów w wieku 50 lat lub młodszych oraz 58% osób w wieku 60 lat lub starszych ma uchyłki w jelicie grubym3. W Stanach Zjednoczonych uchyłkowatość występuje u około 40-60% osób po 60. roku życia4.

Rodzaje zapalenia uchyłków

Lekarze klasyfikują zapalenie uchyłków jako ostre lub przewlekłe oraz jako powikłane lub niepowikłane1.

Ostre i przewlekłe zapalenie uchyłków: Zapalenie uchyłków rozpoczyna się jako problem ostry, co oznacza, że pojawia się nagle i po leczeniu szybko ustępuje. Jednak niektóre osoby doświadczają nawracających epizodów zapalenia uchyłków, a u niektórych rozwija się przewlekły stan zapalny. Istnieją różne teorie wyjaśniające, dlaczego tak się dzieje – może to być spowodowane tym, że ostry epizod nie wygojił się całkowicie, lub może być związane z innym przewlekłym stanem w okrężnicy1.

Powikłane i niepowikłane zapalenie uchyłków: W większości przypadków zapalenie uchyłków jest niepowikłane, co oznacza, że zasięg problemu ogranicza się do stanu zapalnego i ewentualnego zakażenia. Taka postać łatwo się goi1. Natomiast powikłane zapalenie uchyłków to stan zapalny związany z ropniem, flegmoną, przetoką, niedrożnością, krwawieniem lub perforacją (przebiciem ściany jelita)2.

Objawy choroby

Objawy przewlekłej postaci uchyłkowatości (bez zapalenia) mogą obejmować5:

• Ból w lewym dolnym boku brzucha – niewielka liczba osób odczuwa ból po prawej stronie
• Ból brzucha, który nasila się po jedzeniu i zmniejsza po wypróżnieniu lub oddaniu gazów
• Zaparcia
• Biegunkę
• Krew w stolcu
• Wzdęcia

Jeśli dojdzie do zakażenia lub zapalenia jelita (zapalenie uchyłków), mogą pojawić się dodatkowe objawy, takie jak5:

• Silny, stały ból brzucha
• Wysoka temperatura ciała
• Krwawienie lub wydzielina śluzowa z odbytu

Pacjenci z ostrym zapaleniem uchyłków mogą skarżyć się na ból w lewym dolnym kwadrancie brzucha, tkliwość, rozdęcie brzucha i gorączkę. Inne objawy mogą obejmować brak łaknienia, zaparcia, nudności, biegunkę i dysurię (ból podczas oddawania moczu)2.

Objawy choroby uchyłkowej i zapalenia uchyłków są podobne do objawów innych schorzeń, takich jak zespół jelita drażliwego5.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Naukowcy nie są pewni, co dokładnie powoduje uchyłkowatość i zapalenie uchyłków. Uważają, że pewne czynniki mogą odgrywać rolę w powstawaniu lub zwiększaniu ryzyka tych schorzeń, w tym6:

• Czynniki genetyczne: Niektóre geny mogą predysponować pewne osoby do rozwoju tych schorzeń
• Czynniki związane ze stylem życia:
  • Dieta uboga w błonnik i bogata w czerwone mięso
  • Brak aktywności fizycznej
  • Przyjmowanie niektórych leków, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i steroidy
  • Otyłość
  • Palenie tytoniu

Naukowcy badają również inne możliwe czynniki, które mogą odgrywać rolę w tych schorzeniach. Do tych czynników należą: bakterie lub stolec zatrzymujący się w uchyłku w okrężnicy oraz zmiany w mikrobiomie jelit. Mikrobiom składa się z bakterii i innych organizmów żyjących w jelitach6.

Uważa się, że zwiększone ciśnienie w okrężnicy wypycha uchyłki przez słabe punkty w ścianie jelita4.

Możliwe powikłania

Czasami zapalenie uchyłków może być łagodne. Ale może być także ciężkie, z masywnym zakażeniem lub perforacją (przebiciem) jelita7.

Ciężkie lub nieleczone zapalenie uchyłków może prowadzić do zagrażających życiu powikłań, takich jak3:

• Ropień: bolesny, ograniczony zbiornik płynu ropnego
• Przetoka: nieprawidłowy tunel, który tworzy się między różnymi częściami układu pokarmowego lub między jelitem a innymi narządami
• Perforacja: przebicie ściany jelita
• Niedrożność jelita
• Krwawienie z uchyłka: występuje u około 5% osób z uchyłkowatością, gdy małe naczynie krwionośne pęka w uchyłku4

Od 15 do 30% pacjentów przyjętych do szpitala z ostrym zapaleniem uchyłków wymaga interwencji chirurgicznej podczas tego pobytu2.

Rozpoznanie choroby

Lekarz pierwszego kontaktu zada pytania, aby ustalić, co powoduje objawy. Może być potrzebne wykonanie badania krwi lub oddanie próbki stolca, aby pomóc w ustaleniu, co jest nie tak5.

Mogą być potrzebne dalsze badania w celu potwierdzenia rozpoznania choroby uchyłkowej lub zapalenia uchyłków i wykluczenia innych schorzeń. Dalsze badania, które można przeprowadzić, obejmują5:

• Kolonoskopię lub sigmoidoskopię giętką – badanie, w którym cienka rurka z małą kamerą jest używana do oglądania wnętrza jelita
• Tomografię komputerową (TK) – najczęściej wykonywane badanie obrazowe

Tomografia komputerowa jest użyteczna do ustalenia rozpoznania oraz zakresu i nasilenia choroby, a także do wykluczenia powikłań u wybranych pacjentów2. Badanie TK jamy brzusznej to najlepsza metoda rozpoznania zapalenia uchyłków, ponieważ pokazuje nasilenie stanu zapalnego i pomaga lekarzom określić właściwy plan leczenia3.

Wstępne badania laboratoryjne obejmują morfologię krwi, panel metaboliczny, badanie moczu i pomiar białka C-reaktywnego2.

Kolonoskopia jest zalecana cztery do sześciu tygodni po ustąpieniu objawów u pacjentów z powikłaną chorobą lub z innego wskazania, takiego jak badanie przesiewowe odpowiednie do wieku2.

Leczenie zapalenia uchyłków

Leczenie zależy od tego, czy występują przewlekłe objawy uchyłków, zapalenie uchyłków, czy inne powikłania choroby uchyłkowej8.

Jak zapobiegać nawrotom?

Jeśli masz chorobę uchyłkową lub zapalenie uchyłków, możesz podjąć działania zmniejszające ryzyko pogorszenia się objawów w przyszłości5:

• Jedz zdrową, zbilansowaną dietę, w tym produkty pełnoziarniste, owoce i warzywa – nie ma dowodów na to, że należy unikać orzechów, nasion, kukurydzy lub popcornu5
• Pij dużo wody, aby stolec pozostawał miękki i łatwy do wydalenia
• Bądź aktywny fizycznie – regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny może poprawić funkcjonowanie jelit5
• Rzuć palenie
• Schudnij, jeśli masz wskaźnik masy ciała (BMI) wynoszący 30 kg/m² lub więcej2
• Nie ignoruj potrzeby wypróżnienia – za każdym razem, gdy poczujesz potrzebę wypróżnienia się, zrób to, zamiast próbować to powstrzymać. Zaparcia i zatrzymany stolec mogą nasilić zapalenie uchyłków10

Interwencje zapobiegające nawrotom zapalenia uchyłków obejmują zwiększone spożycie błonnika pokarmowego, ćwiczenia fizyczne, zaprzestanie palenia oraz, u osób ze wskaźnikiem masy ciała wynoszącym 30 kg/m² lub wyższym, utratę masy ciała2.

Dawne zalecenia mówiły, aby trzymać się z daleka od orzechów i nasion oraz nie jeść popcornu, jeśli miało się uchyłkowatość. Uważano, że małe kawałki pożywienia mogą utknąć w tych kieszonkach i wywołać stan zapalny lub zakażenie. Jednak dzisiaj wiemy, że te zalecenia były błędne. Dowody nie wykazują wyższego ryzyka zapalenia uchyłków u osób, które jedzą dużo tych produktów, w porównaniu z osobami, które ich nie jedzą4.

Jeśli twoja dieta jest uboga w błonnik lub płyny, zaparcia mogą sprawić, że wypróżnienia będą bolesne i drażnić jelita. Jeśli nie otrzymujesz wystarczającej ilości błonnika z diety lub masz problemy z zaparciami pomimo diety bogatej w błonnik, wypróbuj suszone śliwki lub sok ze śliwek. Możesz także posypać jedną łyżeczkę zmielonych nasion babki płesznik na szklankę płynu10.