Zapalenie trzustki przewlekłe

Czym jest przewlekłe zapalenie trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki to długotrwały stan, w którym trzustka jest zapalona, posiada blizny i jest bolesna. Nie ma lekarstwa, ale dostępne są leczenia problemów, które może powodować1. Jest to postępująca choroba charakteryzująca się nieodwracalnym uszkodzeniem tkanki trzustki, co prowadzi do zaburzeń funkcji zewnątrzwydzielniczej (produkowanie enzymów trawiennych) i wewnątrzwydzielniczej (produkcja hormonów)1.

Z czasem normalna tkanka trzustki jest zastępowana przez tkankę bliznowatą, powodując przewlekły ból brzucha, zaburzenia wchłaniania (trudności w przyswajaniu składników odżywczych z pokarmu) spowodowane niewydolnością zewnątrzwydzielniczą oraz cukrzycę1. W miarę postępu choroby pacjenci często doświadczają wyniszczających objawów, które znacząco wpływają na ich jakość życia1.

Chociaż stan ten jest rzadki, między 6000 a 12000 osób w Wielkiej Brytanii otrzymuje nową diagnozę każdego roku. Mężczyźni są bardziej narażeni na rozwój przewlekłego zapalenia trzustki niż kobiety, a najbardziej podatne są osoby w średnim i późniejszym wieku1. Średni wiek w momencie diagnozy wynosi od 35 do 55 lat1.

Przewlekłe zapalenie trzustki różni się od ostrego zapalenia trzustki, w którym trzustka nagle się zapala. Ostre zapalenie trzustki to stan przejściowy, podczas gdy przewlekłe zapalenie to stan długotrwały i postępujący, który się nie cofa i z czasem pogarsza1.

Czym jest trzustka i jakie są jej funkcje

Trzustka to narząd znajdujący się w środkowej części brzucha, za żołądkiem i przed kręgosłupem. Jeśli położysz prawą dłoń w poprzek brzucha, mniej więcej taki jest rozmiar i kształt twojej trzustki za nią1. Trzustka to gruczoł leżący w górnej części brzucha za żołądkiem i przed kręgosłupem. Ma około 25 cm długości i jest łososiowo-różowego koloru. W najszerszym miejscu ma mniej więcej grubość nadgarstka1.

Nasza zdolność do prawidłowego trawienia pokarmu zależy od trzustki. Robi to na dwa główne sposoby1:

• Trzustka wytwarza soki, które równoważą kwas wytwarzany w żołądku. Sok zawiera enzymy trawienne rozkładające białka, skrobię i tłuszcze zawarte w naszym jedzeniu na mniejsze cząsteczki. Mniejsze cząsteczki są łatwiejsze do wchłonięcia przez nasze ciało. Sok trzustkowy wpływa do górnej części jelita cienkiego (dwunastnicy) przez przewód trzustkowy.
• Trzustka wytwarza hormony, takie jak insulina i glukagon, które pomagają regulować poziom cukru we krwi1.

Trzustka produkuje chemikalia (nazywane enzymami) potrzebne do trawienia pokarmu. Wytwarza również hormony insulinę i glukagon1. Dostarcza enzymy trawienne do jelita cienkiego przez przewód trzustkowy1.

Przyczyny przewlekłego zapalenia trzustki

Przewlekłe zapalenie trzustki powstaje, gdy enzymy trawienne, które normalnie przemieszczałyby się przez rurki wewnątrz trzustki i opróżniałyby się do górnej części jelita, zostają uwięzione wewnątrz trzustki. To powoduje ból i bliznowacenie. Uwięzione enzymy powoli powodują poważne uszkodzenie trzustki1.

Najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki jest długotrwałe nadużywanie alkoholu. Powtarzające się epizody ostrego zapalenia trzustki mogą prowadzić do przewlekłego zapalenia trzustki. Genetyka może być czynnikiem w niektórych przypadkach. Czasami przyczyna nie jest znana lub jest spowodowana kamieniami żółciowymi1.

Etiologia jest wieloczynnikowa, chociaż alkoholizm jest najważniejszym czynnikiem ryzyka u dorosłych1. Przewlekłe zapalenie trzustki występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet. Stan ten często występuje u osób w wieku od 30 do 40 lat1. Przewlekłe zapalenie trzustki głównie dotyka dorosłych i jest częstsze u osób, które dużo piją lub palą1.

Inne stany, które zostały powiązane z przewlekłym zapaleniem trzustki, obejmują1:

• Problemy, gdy układ odpornościowy atakuje trzustkę
• Zablokowanie przewodów odprowadzających enzymy z trzustki
• Mukowiscydoza
• Wysokie poziomy tłuszczu zwanego trójglicerydami we krwi
• Nadczynność przytarczyc
• Stosowanie niektórych leków (zwłaszcza sulfonamidów, tiazydów i azatiopryny)
• Zapalenie trzustki dziedziczne (przekazywane w rodzinach)

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki

Głównym objawem przewlekłego zapalenia trzustki jest ból w brzuchu1. Ból może być1:

• w górnej części brzucha (tuż poniżej żeber), po jednej stronie brzucha lub w całym brzuchu
• stały lub pojawiający się i znikający
• silny lub jak tępy ból
• lepszy przy siedzeniu i pochyleniu się do przodu
• gorszy po jedzeniu

Ból może być największy w górnej części brzucha, może trwać od godzin do dni, a z czasem może być zawsze obecny. Może nasilać się po jedzeniu, może nasilać się po piciu alkoholu i może być również odczuwany w plecach, jakby przebijał się na wylot1.

Inne objawy przewlekłego zapalenia trzustki mogą obejmować1:

• nudności lub wymioty
• biegunkę
• bardzo śmierdzący stolec, który unosi się na powierzchni i trudno go spłukać
• uczucie wzdęcia lub oddawanie gazów
• uczucie pragnienia lub częste oddawanie moczu
• utratę wagi bez starania się

Problemy trawienne mogą obejmować przewlekłą utratę wagi, nawet gdy nawyki żywieniowe i ilości są normalne, biegunkę, nudności i wymioty oraz cuchnący, tłusty lub oleisty stolec oraz blady lub pomarańczowy stolec1.

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki mogą być podobne do innych schorzeń, takich jak zespół jelita drażliwego lub kamienie żółciowe1.

Jak rozpoznaje się przewlekłe zapalenie trzustki

Nie ma jednego testu na przewlekłe zapalenie trzustki. Lekarz może najpierw wykluczyć inne możliwe przyczyny objawów1. Jeśli podejrzewa się przewlekłe zapalenie trzustki, tomografia komputerowa z kontrastem jest najlepszą metodą obrazowania do diagnozy1.

Lekarz pierwszego kontaktu może1:

• zbadać brzuch
• sprawdzić, czy skóra i oczy wyglądają na żółte (oznaka problemu z wątrobą)
• zważyć pacjenta, aby sprawdzić, czy nie jest niedowagą
• zlecić badania krwi lub badania próbki stolca
• zapytać, czy ktoś z bliskich krewnych miał zapalenie trzustki

Lekarz może skierować pacjenta do specjalisty w celu przeprowadzenia dalszych badań, takich jak1:

• tomografia komputerowa lub USG
• gastroskopia (w której cienka rurka z kamerą jest wprowadzana przez gardło do żołądka)

Tomografia komputerowa może być nierozstrzygająca we wczesnych stadiach choroby, więc można zastosować inne metody, takie jak rezonans magnetyczny, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego lub endoskopowe USG z biopsją lub bez niej1.

Badania mające na celu diagnozę zapalenia trzustki obejmują badanie tłuszczu w kale, podwyższony poziom lipazy w surowicy oraz podwyższony poziom amylazy w surowicy1.

Powikłania przewlekłego zapalenia trzustki

Jeśli masz przewlekłe zapalenie trzustki, uszkodzenie i bliznowacenie trzustki może często powodować inne problemy, takie jak1:

• trudności w wchłanianiu składników odżywczych z jedzenia, co może powodować utratę wagi i problemy takie jak osłabienie kości (osteoporoza)
• rodzaj cukrzycy spowodowany tym, że trzustka nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny (zwany cukrzycą typu 3c)
• narośla (cysty) wokół trzustki, które mogą się zainfekować, krwawić lub naciskać na pobliskie narządy
• zablokowanie w trzustce lub przewodach żółciowych

Przewlekłe zapalenie trzustki może prowadzić do raka trzustki. Ryzyko raka trzustki jest zwiększone u pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki, szczególnie w dziedzicznym zapaleniu trzustki. Chociaż nie wiadomo, czy badania przesiewowe poprawiają wyniki, lekarze powinni poinformować pacjentów o tym zwiększonym ryzyku i ocenić pacjentów z utratą wagi lub żółtaczką pod kątem nowotworu1.

Przewlekłe zapalenie trzustki może prowadzić do cukrzycy. Uszkodzenie części trzustki, które wytwarzają insulinę, może prowadzić do cukrzycy1.

Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki

Zalecane modyfikacje stylu życia obejmują zaprzestanie spożywania alkoholu i używania tytoniu oraz jedzenie małych, częstych, niskotłuszczowych posiłków1. Nie pij alkoholu. Może to pogorszyć ból i spowodować inne problemy, takie jak pogorszenie obrzęku trzustki. Jeśli potrzebujesz pomocy w zaprzestaniu, porozmawiaj z lekarzem. Doradztwo, grupy wsparcia, a czasem leki mogą pomóc w zachowaniu trzeźwości1.

Lekarz może zapytać, czy musisz przyjmować tabletki z enzymami trzustkowymi, aby pomóc organizmowi trawić tłuszcze i białka1.

Zalecenia dotyczące diety niskotłuszczowej obejmują1:

• Staraj się jeść 4 do 6 małych posiłków i przekąsek każdego dnia zamiast 3 dużych posiłków
• Wybieraj chude mięso. Odetnij cały widoczny tłuszcz
• Jedz drób, taki jak kurczak, kaczka i indyk bez skóry
• Wiele rodzajów ryb, takich jak łosoś, pstrąg, tuńczyk i śledź, dostarcza zdrowych kwasów tłuszczowych omega-3. Ale unikaj ryb w puszkach w oleju, takich jak sardynki w oliwie z oliwek
• Piecz, grilluj lub smaż mięso, drób lub ryby zamiast smażyć je w maśle lub tłuszczu
• Pij lub jedz odtłuszczone lub niskotłuszczowe mleko, jogurt, ser lub inne produkty mleczne każdego dnia. Czytaj etykiety na serach i wybierz opcję o obniżonej zawartości tłuszczu
• Spróbuj beztłuszczowej śmietany, serka śmietankowego lub jogurtu
• Spróbuj wzbogaconego napoju sojowego
• Unikaj zup kremowych i sosów kremowych do makaronu
• Jedz niskotłuszczowe lody, mrożony jogurt lub sorbet

Chociaż leki narkotyczne i antydepresanty zapewniają największą ulgę w bólu, połowa pacjentów ostatecznie wymaga operacji1. Endoskopia terapeutyczna jest wskazana do leczenia objawowych zwężeń, kamieni i pseudotorbieli1.

Zabiegi chirurgiczne dekompresyjne, takie jak boczna trzustkowo-jelitowa (lateral pancreaticojejunostomy), są wskazane w przypadku choroby dużych przewodów (poszerzenie przewodu trzustkowego o 7 mm lub więcej). Zabiegi resekcyjne, takie jak procedura Whipple'a, są wskazane w przypadku choroby małych przewodów lub powiększenia głowy trzustki1.

Większość planów leczenia obejmuje terapie zarządzania bólem, a także stosowanie leków i procedur w celu zrekompensowania słabej funkcji trzustki, aby zapewnić prawidłowe odżywianie. Niektórzy pacjenci z przewlekłym zapaleniem trzustki rozwijają cukrzycę, więc właściwe zarządzanie insuliną i modyfikacje diety są ważne1.

Bolesne przewlekłe zapalenie trzustki lub liczne nawracające epizody zapalenia trzustki, które nie są kontrolowane standardowymi metodami leczenia medycznego i chirurgicznego, mogą wymagać usunięcia całej trzustki (całkowita pankreatektomia) w celu złagodzenia ciężkich objawów1.