Zanik nerwu wzrokowego

Czym jest zanik nerwu wzrokowego?

Zanik nerwu wzrokowego to schorzenie dotyczące komórek nerwu wzrokowego, który przenosi impulsy z oka do mózgu. Słowo „zanik" oznacza zanikanie lub pogarszanie się stanu. Nerw wzrokowy znajduje się w centrum tylnej części oka i łączy siatkówkę (część oka, która zbiera światło i wysyła sygnały do mózgu) z płatem potylicznym mózgu (częścią mózgu odpowiedzialną za interpretację wzroku)12.

Zanik nerwu wzrokowego występuje w wyniku długotrwałego uszkodzenia włókien nerwowych z wielu różnych przyczyn. Włókna nerwowe, które tworzą nerw wzrokowy, są odpowiedzialne za przekazywanie impulsów do mózgu. W przypadku zaniku nerwu wzrokowego coś zakłóca zdolność nerwu do przekazywania tych impulsów3.

Stan ten może wystąpić w jednym lub obu nerwach wzrokowych i jest uważany za nieodwracalny. Zanik nerwu wzrokowego może prowadzić do nieodwracalnych problemów ze wzrokiem, w tym ślepoty. Uszkodzenia postępują znacznie szybciej u młodych osób niż u starszych45.

• Nerw wzrokowy
• Oko
• Siatkówka
• Mózg

Objawy zaniku nerwu wzrokowego

Objawy zaniku nerwu wzrokowego są związane ze zmianami w widzeniu. Wczesne oznaki choroby mogą obejmować osłabione postrzeganie kolorów lub powolną adaptację oczu do zmieniających się warunków oświetlenia6.

Bardziej wyraźne objawy obejmują następujące problemy ze wzrokiem11:

• Niewyraźne widzenie lub zmniejszenie ostrości wzroku
• Trudności z widzeniem obwodowym (bocznym)
• Trudności z postrzeganiem kolorów
• Utrata pola widzenia
• Utrata centralnej ostrości wzroku (na przykład widzenie mgły)
• Całkowita utrata wzroku

U dzieci z zanikiem nerwu wzrokowego może wystąpić oczopląs (drżący ruch oczu)3. Z czasem źrenica staje się mniej reaktywna na światło, a ostatecznie może całkowicie utracić zdolność reagowania na światło5.

Przyczyny zaniku nerwu wzrokowego

Wiele czynników może powodować uszkodzenie nerwu wzrokowego prowadzące do jego zaniku. Najczęstszą przyczyną zaniku nerwu wzrokowego jest niewłaściwy przepływ krwi, zwany niedokrwieniem. Problem ten najczęściej dotyka starsze osoby15.

Do innych przyczyn zaniku nerwu wzrokowego należą31:

• Urazy lub uszkodzenia mechaniczne nerwu
• Ucisk z zewnątrz i wewnątrz nerwu – ucisk może pochodzić od guzów
• Podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe
• Jaskra, która może uszkodzić nerw wzrokowy i czasami wiąże się z wysokim ciśnieniem w oku
• Zmniejszony dopływ krwi lub tlenu
• Uszkodzenie nerwu w wyniku obrzęku
• Wodogłowie (zwiększona ilość płynu w głowie)
• Zatrucie toksynami, w tym alkoholem, tytoniem, chininą, arsenem, bromem lub ołowiem
• Infekcje
• Stany zapalne
• Wcześniactwo

Zanik nerwu wzrokowego może również być spowodowany chorobami mózgu i ośrodkowego układu nerwowego, w tym guzem mózgu, olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic, stwardnieniem rozsianym lub udarem5.

Istnieją również rzadkie dziedziczne formy zaniku nerwu wzrokowego, które dotykają dzieci i młodych dorosłych. Jednym z takich schorzeń jest dziedziczna neuropatia nerwu wzrokowego Lebera, która powoduje utratę wzroku najpierw w jednym oku, a następnie w drugim. Czasami urazy twarzy lub głowy mogą skutkować zanikiem nerwu wzrokowego35.

Diagnoza i badania

Pełne badanie okulistyczne przeprowadzone przez okulistę może pomóc w rozpoznaniu zaniku nerwu wzrokowego. Badanie to zazwyczaj obejmuje35:

• Badanie ostrości wzroku
• Badanie reakcji źrenicy na światło
• Sprawdzenie ruchów oczu pod kątem zeza lub oczopląsu
• Badanie widzenia kolorów
• Test pola widzenia (widzenie boczne)
• Badanie odruchów źrenicznych na światło
• Tonometrię (pomiar ciśnienia w oku)

Badanie siatkówki za pomocą oftalmoskopu i technik obrazowania może potwierdzić podejrzenie choroby. Podczas badania dna oka lekarz widzi różowo-pomarańczowe koło z żółto-białym środkiem – to właśnie nerw wzrokowy. W przypadku zaniku nerw jest jaśniejszy w kolorze, co może być oznaką zaniku3.

Może być również konieczne wykonanie pełnego badania fizykalnego i innych testów, aby ustalić przyczynę leżącą u podstaw problemu5.

Leczenie i postępowanie

Uszkodzenia spowodowane zanikiem nerwu wzrokowego nie mogą zostać cofnięte. Najważniejsze jest znalezienie i leczenie choroby leżącej u podstaw problemu. W przeciwnym razie utrata wzroku będzie postępować57.

Leczenie zależy od przyczyny podstawowej. Jeśli choroba pierwotna zostanie wcześnie leczona, postęp zaniku nerwu wzrokowego może zostać spowolniony lub zatrzymany. Wczesna interwencja może być kluczowa w zachowaniu użytecznego widzenia67.

Rzadko zdarzają się sytuacje, w których stany prowadzące do zaniku nerwu wzrokowego mogą być uleczalne. Na przykład, w przypadku zapalenia nerwu wzrokowego dobrze ugruntowane jest stosowanie sterydów podawanych dożylnie7.

Lekarze mogą leczyć przyczyny zaniku nerwu wzrokowego, co może pomóc zatrzymać postęp choroby. Nie ma jednak żadnego leczenia, które udowodniono by odwracało ten stan, gdy już się rozwinie7.

Obecne strategie leczenia można podzielić na trzy kategorie: farmakologiczną neuroprotekcję (stosowanie antyoksydantów i innych związków w celu spowolnienia postępu choroby), terapię genową oraz terapie regeneracyjne oparte na komórkach. Terapia genowa wykazała obiecujące wyniki kliniczne, szczególnie przy stosowaniu analogów ubichinonu, takich jak idebenon. Komórkowe terapie regeneracyjne są rozwijane w celu zastąpienia uszkodzonych komórek78.

Rokowanie i zapobieganie

Wzrok utracony w wyniku zaniku nerwu wzrokowego nie może zostać odzyskany. Dlatego bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie i ochrona drugiego oka. Osoby z tym schorzeniem muszą być regularnie kontrolowane przez okulistę mającego doświadczenie w chorobach związanych z nerwami5.

W medycynie konwencjonalnej uszkodzenie nerwu wzrokowego jest uważane za nieodwracalne, co oznacza, że nie można go cofnąć. Jednakże, nawet gdy nerw wzrokowy jest uszkodzony, pacjenci mogą mieć komórki, które są uszkodzone, ale nie martwe. Te komórki mogą potencjalnie odzyskać część swojej funkcji dzięki odpowiedniemu leczeniu6.

Pacjenci z zanikiem nerwu wzrokowego powinni niezwłocznie zgłosić swojemu lekarzowi okuliście wszelkie zmiany w widzeniu, nawet jeśli wydają się niewielkie. Szybkie działanie może pomóc zapobiec dalszej utracie wzroku5.

Osoby z tym schorzeniem powinny również wiedzieć, że postępujące pogorszenie wzroku jest częstym objawem. W bardziej poważnych przypadkach może nawet prowadzić do ślepoty. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie choroby podstawowej6.