Ropień otrzewnej

Czym jest ropień otrzewnej?

Ropień otrzewnej to zbiornik zakażonego płynu i ropy, który tworzy się wewnątrz jamy brzusznej. Płyn ten może powodować chorobę, a bez odpowiedniego leczenia, takiego jak antybiotyki i procedura drenażu ropnia, może rozwinąć się posocznica (zakażenie krwi)1.

Ropnie brzuszne powstają z wielu przyczyn, z których większość jest poza kontrolą pacjenta. Kluczowe znaczenie ma szybkie podjęcie leczenia, gdy tylko pojawią się podejrzenia problemów w jamie brzusznej. Leczenie zazwyczaj prowadzi do wyleczenia, jednak bez interwencji medycznej ropień brzuszny może stanowić zagrożenie dla życia2.

Rodzaje ropni brzusznych

Lekarze klasyfikują ropnie brzuszne według części jamy brzusznej, której dotyczą. Wyróżniamy następujące typy2:

• Ropnie wewnątrzotrzewnowe – mogą rozwijać się poniżej przepony, w okolicach jelit, miednicy lub żołądka. Może się również utworzyć ropień w przestrzeni między przeponą a wątrobą (ropień podprzeponowy)
• Ropnie zaotrzewnowe – dotyczą nerek lub trzustki
• Ropnie trzewne – odnoszą się do ropni w obrębie narządów litych, takich jak śledziona lub wątroba

Przyczyny powstawania ropni otrzewnej

Ropnie brzuszne mogą się rozwijać z różnych powodów. Najczęstsze przyczyny to3:

• Pęknięcie wyrostka robaczkowego
• Pęknięcie lub przeciekanie jelita
• Pęknięcie jajnika
• Perforowane uchyłki (wybrzuszenia w ścianie jelita), najczęściej w okrężnicy esiczej
• Choroba zapalna jelit
• Infekcje wątroby, pęcherzyka żółciowego, trzustki, dróg żółciowych, jajnika lub innych narządów
• Infekcje miednicy
• Infekcje pasożytnicze

Ryzyko wystąpienia ropnia brzusznego zwiększa się w następujących sytuacjach3:

• Uraz brzucha lub miednicy
• Choroba wrzodowa żołądka z perforacją
• Operacje w obrębie jamy brzusznej
• Osłabiony układ immunologiczny

Czasami bakterie mogą przedostawać się przez krew do narządów w jamie brzusznej. W niektórych przypadkach nie można ustalić przyczyny powstania ropnia3.

Ropnie beznarządowe powstają po perforacji przewodu pokarmowego spowodowanej miejscową chorobą (jak uchyłkowatość), urazem lub interwencją chirurgiczną. Wiadomo, że ropień występuje u nawet 40% przypadków ostrego, powikłanego zapalenia uchyłków. Następnie wtórne zapalenie otrzewnej zostaje odgrodzone przez zapalne zrosty, pętle jelitowe, krezki lub sieci oraz inne narządy brzuszne4.

Objawy ropnia otrzewnej

Konkretne objawy różnią się w zależności od lokalizacji ropnia. U większości osób mogą wystąpić następujące symptomy2:

• Nowy, silny i stały ból, który może występować w górnej części brzucha, dolnej części pleców, barku lub klatce piersiowej
• Gorączka
• Utrata apetytu
• Nudności

Ból lub dyskomfort w brzuchu, który nie ustępuje, jest powszechnym objawem. Ten ból3:

• Może być zlokalizowany tylko w jednym obszarze brzucha lub obejmować większą część jamy brzusznej
• Może być ostry lub tępy
• Może nasilać się z czasem

W zależności od lokalizacji ropnia mogą wystąpić dodatkowe objawy3:

• Ból pleców
• Ból w klatce piersiowej lub barku

Inne objawy ropnia brzusznego mogą przypominać objawy grypy3:

• Obrzęk brzucha
• Biegunka
• Gorączka lub dreszcze
• Brak apetytu i możliwa utrata masy ciała
• Nudności lub wymioty
• Osłabienie
• Kaszel

Ropień poniżej przepony może powstać, gdy zakażony płyn, na przykład z pękniętego wyrostka robaczkowego, zostaje przemieszczony w górę przez ciśnienie narządów brzusznych oraz przez podciśnienie powstające, gdy przepona porusza się podczas oddychania. Objawy mogą obejmować kaszel, bolesne oddychanie, ból w klatce piersiowej i ból w jednym barku5.

Badania diagnostyczne

Objawy mogą być oznaką wielu różnych problemów zdrowotnych. Lekarz przeprowadzi szereg badań, aby ustalić, czy występuje ropień brzuszny. Mogą one obejmować3:

• Morfologia krwi – wysoka liczba białych krwinek może wskazywać na ropień lub inną infekcję
• Panel metaboliczny – pokaże wszelkie problemy z wątrobą, nerkami lub krwią

Inne badania, które powinny wykryć ropnie brzuszne, obejmują3:

• Prześwietlenie brzucha
• Badanie ultrasonograficzne (USG) brzucha i miednicy
• Tomografia komputerowa (TK) brzucha i miednicy
• Rezonans magnetyczny (MRI) brzucha i miednicy

Tomografia komputerowa jest najbardziej pomocna ze względu na dobrą jakość obrazowania i szybkość wykonania. USG i MRI są stosowane okazjonalnie. MRI nie jest używane do prowadzenia drenażu. Nakłucie prowadzone przez TK lub USG powinno być rozważone w celu potwierdzenia diagnozy, oceny mikrobiologicznej i terapii we wszystkich przypadkach4.

Leczenie ropnia otrzewnej

Leczenie ropni otrzewnej obejmuje kilka kluczowych elementów. Podstawą terapii jest drenowanie ropnia, antybiotykoterapia oraz leczenie wspomagające6.

Terapia farmakologiczna obejmuje empiryczne podawanie antybiotyków dożylnych. Należy ją rozpocząć przed drenażem ropnia i kontynuować do momentu ustąpienia wszystkich ogólnoustrojowych objawów posocznicy. Ponieważ płyn z ropnia zwykle zawiera mieszaninę organizmów tlenowych i beztlenowych, początkowa empiryczna terapia musi być skierowana przeciwko obu typom drobnoustrojów6.

Przezskórny drenaż ropnia jest metodą z wyboru w przypadku większości dobrze zlokalizowanych, pojedynczych lub mnogich ropni jamy brzusznej. Drenaż prowadzony pod kontrolą TK lub USG pozwala na usunięcie ropy i leczenie infekcji. W zaawansowanych przypadkach może być wymagane nacięcie i drenaż chirurgiczny lub natychmiastowe usunięcie migdałków4.

Antybiotyki skuteczne przeciwko paciorkowcom grupy A i beztlenowcom jamy ustnej powinny być terapią pierwszego rzutu po drenażu ropnia, chociaż niektóre dowody sugerują, że sama penicylina może być wystarczająca7.

Rokowanie

Większość pacjentów z ropniem otrzewnej może być leczona w warunkach ambulatoryjnych. Szybkie rozpoznanie infekcji i rozpoczęcie terapii są ważne, aby uniknąć potencjalnie poważnych powikłań, takich jak niedrożność dróg oddechowych, aspiracja lub rozprzestrzenienie się infekcji do głębokich tkanek szyi7.

Nieleczone ropnie mogą się powiększać i uszkadzać pobliskie naczynia krwionośne oraz narządy. Czasami bakterie z ropnia przedostają się do krwiobiegu (posocznica) i rozprzestrzeniają się na odległe narządy i tkanki. Takie rozprzestrzenienie może być śmiertelne5.

Odpowiednie leczenie zazwyczaj prowadzi do wyleczenia, jednak bez leczenia ropień brzuszny może być zagrożeniem dla życia i prowadzić do takich powikłań jak posocznica czy niewydolność narządów2.