Odmrozina

Czym jest odmrozina?

Odmrozina to uszkodzenie skóry i tkanek spowodowane narażeniem na temperatury poniżej zera stopni Celsjusza. Gdy ciało jest wystawione na ekstremalne zimno, skóra i znajdujące się pod nią tkanki dosłownie zamarzają1. Może ona wystąpić nawet pod odzieżą zimową, jeśli ekspozycja na zimno jest wystarczająco długa1.

Odmrozina może prowadzić do trwałego, nieodwracalnego uszkodzenia tkanek, znanego jako martwica – proces, w którym komórki i tkanki obumierają1. Wszystkie komórki, które zamarzają, umierają i nie wracają do życia po rozmrożeniu. Martwa tkanka łatwo się infekuje2.

Części ciała najczęściej dotknięte odmroziną to palce u rąk i stóp, nos oraz uszy – wszystkie miejsca, które są najbardziej narażone na działanie zimna13.

Kto jest szczególnie narażony?

Odmrozina może dotknąć każdego, kto jest wystawiony na działanie niskich temperatur. Jednak niektóre grupy osób są szczególnie narażone na jej wystąpienie1.

Osoby młodsze niż 18 lat oraz starsze niż 65 lat mają wyższe ryzyko odmroziny. Również osoby bez stałego miejsca zamieszkania, które żyją i pracują w zimnym klimacie, są bardziej podatne na to schorzenie1.

Niektóre schorzenia zwiększają podatność na odmrozinę. Dotyczy to osób z chorobami naczyń obwodowych (zaburzeniami krążenia krwi w kończynach), niedożywieniem, zespołem Raynauda (schorzeniem powodującym nadmierne zwężanie naczyń krwionośnych), niedoczynnością tarczycy, zapaleniemstawów lub cukrzycą14.

Palenie tytoniu również zwiększa ryzyko odmroziny, ponieważ negatywnie wpływa na krążenie krwi1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Odmrozina występuje, gdy skóra i tkanki zamarzają w wyniku narażenia na bardzo niskie temperatury. W przypadku ciężkiej odmroziny zamarzają również tkanki znajdujące się głębiej pod skórą2.

Ryzyko odmroziny znacznie wzrasta w określonych warunkach pogodowych i sytuacjach. Długotrwała ekspozycja na zimno oraz niższe temperatury zwiększają zarówno ryzyko wystąpienia odmroziny, jak i zakres uszkodzenia4.

Prawdopodobieństwo odmroziny rośnie, gdy przebywasz na dworze w czasie zimy, przy silnym wietrze, na dużych wysokościach lub gdy nie masz schronienia przed zimnem1. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy jesteś mokry podczas przebywania na zimnie – wilgoć znacznie przyspiesza utratę ciepła przez ciało2.

Również bezpośredni kontakt z metalowymi przedmiotami w bardzo zimnych warunkach może prowadzić do odmroziny. Zbyt ciasne rękawice lub buty mogą ograniczać przepływ krwi i tym samym zwiększać ryzyko2.

Niezakryta twarz, dłonie i uszy są szczególnie narażone na odmrozinę w ekstremalnych warunkach zimowych2.

Objawy odmroziny

Wczesne objawy odmroziny mogą obejmować uczucie zimna i sztywność skóry. Dotknięte miejsca stają się zdrętwiałe lub możesz odczuwać pieczenie albo mrowienie3.

Na początku skóra może być bolesna, pulsować lub boleć. Może wyglądać na czerwoną lub bladą, choć zaczerwienienie może być trudniejsze do zauważenia na ciemnej skórze3.

Miejsca dotknięte odmroziną są zdrętwiałe i wydają się zimne w dotyku. Jest to ważna cecha – osoba z odmroziną może nie zdawać sobie sprawy z problemu, dopóki ktoś inny jej na to nie zwróci uwagi, właśnie dlatego że zamrożone części ciała są zdrętwiałe2.

W miarę postępu odmroziny objawy się nasilają. Skóra może stać się twarda i zamrożona, przybierając biały, niebieski lub plamiasty wygląd. Pojawia się obrzęk i utrata czucia w dotkniętym obszarze3.

Mogą powstać pęcherze wypełnione krwią lub czystym, mlecznym płynem. W najcięższych przypadkach skóra staje się czarna i twarda, gdy zaczyna obumierać – choć ten objaw może być trudniejszy do zauważenia na ciemnej skórze3.

Gdy odmrożona część ciała się ogrzewa, przestaje być zdrętwiała i zaczyna bardzo boleć. Każda czarna, skórzasta skóra ostatecznie odpada. Czasami może odpaść cały palec lub ucho, choć może to nie nastąpić przez długi czas2.

Stopnie zaawansowania odmroziny

Odmrozina jest klasyfikowana według głębokości uszkodzenia tkanek. Rozróżnia się kilka stopni odmroziny, od najbardziej powierzchownej do najbardziej głębokiej5.

Odmrozina pierwszego stopnia to najbardziej powierzchowna forma. Objawia się zdrętwiałą, białą plamą na skórze, która łuszczy się po ogrzaniu2.

Odmrozina drugiego stopnia charakteryzuje się powstawaniem pęcherzy i obrzękiem. To forma umiarkowana, która już powoduje widoczne zmiany na skórze2.

Odmrozina trzeciego stopnia jest głęboka i powoduje znaczne uszkodzenia. Następuje zamrożenie tkanek głębiej położonych pod skórą5.

Odmrozina czwartego stopnia jest najcięższą postacią. Prowadzi do powstania czarnej, skórzastej skóry, co jest oznaką martwicy – odmierania tkanek. W tym stadium może dojść do utraty całych części ciała, takich jak palce czy uszy2.

Odmrozina pogarsza się tym bardziej, im zimniej jest i im dłużej jesteś narażony na zimno3.

Rozpoznanie

Lekarze mogą rozpoznać odmrozinę na podstawie badania pacjenta. Oceniają wygląd skóry, obecność objawów oraz historię narażenia na zimno2.

Czasami odmrozina może na początku wyglądać podobnie do innych urazów spowodowanych zimnem, które nie wiążą się z zamrożeniem tkanek2. Dlatego ważna jest dokładna ocena lekarska, aby prawidłowo rozpoznać stan i rozpocząć odpowiednie leczenie.

Określenie pełnego zakresu uszkodzenia może zająć trochę czasu, ponieważ komórki, które nie zamarzły, ale zostały uszkodzone przez zimno, mogą przetrwać, jeśli zostaną szybko ogrzane, ale mogą także obumrzeć później2.

Leczenie

Podstawowym celem leczenia odmroziny jest ocalenie jak największej ilości tkanek, osiągnięcie maksymalnego powrotu funkcji oraz zapobieganie powikłaniom6.

Im szybciej ogrzejesz odmrożoną część ciała, tym lepiej. Jeśli nie możesz natychmiast dotrzeć do szpitala, należy podjąć pewne działania2.

Przede wszystkim ogrzej całe ciało za pomocą ciepłego ubrania, koca, śpiwora lub suchego ręcznika. Jeśli dotknięte są ręce, włóż je pod pachy. Tak szybko, jak to możliwe, udaj się do pomieszczenia lub innego osłoniętego miejsca3.

Zdejmij odzież i biżuterię, taką jak rękawiczki, pierścienie i buty, z dotkniętego obszaru. Nie należy chodzić na odmrożonych stopach lub palcach u stóp, ponieważ zwiększa to uszkodzenie36.

Bardzo ważne jest, aby nie rozmrażać odmrożonej tkanki, jeśli istnieje możliwość ponownego zamrożenia przed dotarciem do ostatecznej opieki medycznej6. Ponowne zamrożenie tkanki po rozmrożeniu może spowodować jeszcze większe szkody.

Nigdy nie należy pocierać ani masować odmrożonego obszaru – może to spowodować dodatkowe uszkodzenia skóry i tkanek23. Nie używaj również pieca ani ognia do ogrzewania odmrożonych części ciała6.

Należy ogrzewać odmrożone obszary w ciepłej wodzie. Jest to najskuteczniejsza metoda rozmrażania2.

Lekarze mogą przepisać leki przeciwbólowe, ponieważ gdy odmrożona część się ogrzewa, może być bardzo bolesna. Mogą również przepisać antybiotyki, jeśli istnieje ryzyko infekcji7.

W ciężkich przypadkach może być konieczne chirurgiczne usunięcie martwej tkanki. Jednak decyzja o takiej operacji jest zazwyczaj opóźniona, ponieważ może upłynąć sporo czasu, zanim będzie jasne, które tkanki przetrwają6.

Natychmiast wezwij pogotowie (zadzwoń pod numer 999 lub udaj się na oddział ratunkowy), jeśli byłeś narażony na bardzo niskie temperatury i masz twardą, zamarzniętą skórę, obrzęk i utratę czucia w dotkniętym obszarze lub pęcherze wypełnione krwią albo czystym czy mlecznym płynem3.

Jak zapobiegać odmrozinie?

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania odmrozinie jest ograniczenie czasu spędzanego na zewnątrz i częste ogrzewanie ciała, gdy jesteś narażony na mroźne temperatury1.

Jeśli zauważysz zaczerwienienie lub ból w jakimkolwiek obszarze skóry, wyjdź z zimna lub zabezpiecz narażoną skórę – odmrozina może się rozpoczynać8.

Ubieraj się odpowiednio do warunków zimowych. Noś kilka warstw luźnej, ciepłej odzieży. Upewnij się, że twoja twarz, ręce i uszy są odpowiednio zakryte2.

Unikaj noszenia zbyt ciasnych rękawic lub butów, które mogą ograniczać przepływ krwi i zwiększać ryzyko odmroziny. Staraj się pozostać suchy – wilgoć zwiększa utratę ciepła2.

Chroń skórę, która już była odmrożona, przed ponownym narażeniem na zimno. Skóra po odmrozinie jest bardziej wrażliwa i podatna na kolejne uszkodzenia7.

Nie pal papierosów, ponieważ palenie może utrudniać gojenie i upośledza krążenie krwi. Unikaj również spożywania alkoholu, gdyż może on spowolnić powrót do zdrowia7.

Powikłania i długofalowe skutki

Po wyleczeniu odmroziny dana część ciała często staje się bardzo wrażliwa na zimno. Może być trwale zdrętwiała lub bolesna. Paznokcie u rąk i stóp mogą nie wyglądać prawidłowo2.

W przypadku ciężkiej odmroziny możliwa jest utrata części palców, palców u stóp, nosa lub uszu. Martwa, czarna, skórzasta skóra ostatecznie odpada, a czasami może odpaść cała część ciała, choć może to nie nastąpić od razu2.

Należy chronić skórę po odmrozinie przed słońcem – krem z filtrem przeciwsłonecznym i odzież ochronna mogą chronić odmrożoną skórę przed uszkodzeniem słonecznym7.

Ważne jest również, aby nie zakłócać pęcherzy ani innych ran powstałych w wyniku odmroziny7. Martwa tkanka łatwo się infekuje, dlatego należy zachować czystość i przestrzegać zaleceń lekarza.

Jeśli którakolwiek uszkodzona część ciała jest zimna lub jeśli masz objawy infekcji, takie jak nasilenie bólu, obrzęk, zaczerwienienie lub wydzielina, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem7.