Niedokrwienie obwodowe

Czym jest niedokrwienie obwodowe

Niedokrwienie obwodowe, nazywane również chorobą tętnic obwodowych, to stan, w którym tętnice w kończynach – zwykle w nogach – ulegają zwężeniu lub zablokowaniu, co ogranicza przepływ krwi1. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, czyli gromadzenie się tłuszczowej substancji zwanej blaszką miażdżycową wewnątrz ścian tętnic2.

Blaszka miażdżycowa składa się z cholesterolu i innych substancji odpadowych. Kiedy gromadzi się na ścianach tętnic, naczynia stają się węższe i ograniczają przepływ krwi do nóg. Ten proces zwany miażdżycą sprawia, że mięśnie i tkanki otrzymują mniej tlenu i składników odżywczych, co utrudnia im prawidłowe funkcjonowanie i gojenie2.

Chorobę tę można leczyć, szczególnie gdy zostanie rozpoznana wcześnie. Dotyczy ona ponad 200 milionów ludzi na świecie i około 12 milionów dorosłych w wieku 40 lat i starszych w Stanach Zjednoczonych1. W Polsce chorobą tętnic obwodowych dotknięte są miliony osób, a częstość występowania wzrasta z wiekiem.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Niedokrwienie obwodowe to schorzenie ogólnoustrojowe, które zazwyczaj współistnieje z innymi chorobami układu krążenia. Większość pacjentów z tą chorobą ma również klinicznie istotną chorobę wieńcową lub chorobę naczyń mózgowych3.

Najważniejsze czynniki ryzyka rozwoju niedokrwienia obwodowego to4:

• Palenie tytoniu – najbardziej znaczący czynnik ryzyka, włączając w to bierne palenie
• Cukrzyca – zarówno typu 1, jak i typu 2
• Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie tętnicze)
• Podwyższony poziom cholesterolu – szczególnie wysoki cholesterol LDL i niski HDL
• Przewlekła choroba nerek

Obecność trzech lub więcej z tych czynników zwiększa ryzyko zachorowania dziesięciokrotnie4. Dodatkowymi czynnikami ryzyka są wiek, płeć męska, otyłość, siedzący tryb życia oraz historia rodzinna miażdżycy5.

Ryzyko choroby znacząco wzrasta z wiekiem. Dotyczy ona od 12% do 20% Amerykanów w wieku 60 lat i starszych, zwiększając się do prawie 50% u osób po 85. roku życia4. Osoby rasy czarnej są bardziej narażone na chorobę niż osoby rasy białej niehiszpańskiego pochodzenia, szczególnie po 50. roku życia u mężczyzn i po 60. roku życia u kobiet1.

Objawy choroby

Wiele osób z niedokrwieniem obwodowym nie ma żadnych objawów. Faktycznie, około 40% pacjentów nie odczuwa objawów w nogach, a kolejne 50% ma różnorodne dolegliwości nóg, które różnią się od klasycznych objawów4. Najczęściej pierwszym objawem jest dyskomfort w nodze podczas aktywności fizycznej1.

Chromanie przestankowe jest charakterystycznym objawem miażdżycowego niedokrwienia kończyn dolnych, ale tylko około 10% pacjentów doświadcza tego objawu4. Objawia się jako ból lub dyskomfort w nodze podczas chodzenia, który ustępuje po kilku minutach odpoczynku. Ból może być od łagodnego do silnego i zwykle znika po kilku minutach, gdy odpoczniemy nogi2.

Możliwe objawy niedokrwienia obwodowego to2:

• Wypadanie włosów na nogach i stopach
• Drętwienie lub osłabienie nóg
• Łamliwe, wolno rosnące paznokcie u stóp
• Owrzodzenia (otwarte rany) na stopach i nogach, które nie goją się
• Zmiana koloru skóry na nogach, stająca się bledsza niż zwykle lub niebieskawo-fioletowa
• Lśniąca skóra
• U mężczyzn – zaburzenia erekcji
• Zanik mięśni nóg

Jeśli objawy rozwijają się szybko lub nagle się pogarszają, może to być oznaką poważnego problemu wymagającego natychmiastowego leczenia2. W miarę postępu choroby może wystąpić ból nogi lub stopy nawet w spoczynku1.

Rozpoznanie

Niedokrwienie obwodowe jest zwykle rozpoznawane na podstawie badania fizykalnego przeprowadzonego przez lekarza oraz porównania ciśnienia krwi w ramieniu i kostce2. Różnica między tymi dwoma pomiarami może wskazywać na niedokrwienie obwodowe i nazywana jest wskaźnikiem kostka-ramię (ABI – ankle brachial pressure index).

Obecne wytyczne zalecają wykonanie spoczynkowego badania ABI u pacjentów z wywiadem lub objawami badania fizykalnego sugerującymi niedokrwienie obwodowe4. Pacjenci z objawami, ale prawidłowym spoczynkowym ABI mogą być dodatkowo zbadani za pomocą testu ABI po wysiłku4.

Badanie naczyniowe powinno obejmować badanie palpacyjne tętna kończyn dolnych oraz osłuchiwanie pod kątem szmerów tętniczych w tętnicy udowej4. Pacjenci z grup zwiększonego ryzyka powinni być badani pod kątem objawów bólowych nóg podczas wysiłku, bólu niedokrwiennego spoczynkowego oraz niegojących się ran.

Lekarz może również zlecić dodatkowe badania w celu określenia lokalizacji i rozległości zwężeń tętniczych5:

• Ultrasonografia Doppler – może mierzyć kierunek i prędkość przepływu krwi przez naczynia
• Angiografia tomografii komputerowej (CT) – zaawansowana procedura rentgenowska, która wykorzystuje komputer do generowania trójwymiarowych obrazów
• Angiografia rezonansu magnetycznego (MR) – pacjent jest wystawiony na fale radiowe w silnym polu magnetycznym

Rutynowe badania przesiewowe ABI u osób bez zwiększonego ryzyka niedokrwienia obwodowego nie są zalecane4.

Leczenie i modyfikacja stylu życia

Nie ma wyleczenia z niedokrwienia obwodowego, ale zmiany w stylu życia i leki mogą pomóc zmniejszyć objawy. Te metody leczenia mogą również pomóc zmniejszyć ryzyko rozwoju innych typów chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak choroba wieńcowa, udar i zawał serca6.

Krytyczne niedokrwienie kończyny

Krytyczne niedokrwienie kończyny to ciężkie zablokowanie przepływu krwi do jednej lub kilku rąk, nóg lub stóp. Jest to najcięższa postać niedokrwienia obwodowego, w której występują znaczące blokady w przepływie krwi8.

Krytyczne niedokrwienie kończyny jest przewlekłym stanem, który skutkuje silnym bólem stóp lub palców, nawet w spoczynku. Powikłania słabego krążenia mogą obejmować rany i owrzodzenia, które nie goją się na nogach i stopach. Nieleczone powikłania prowadzą do amputacji dotkniętej kończyny5.

Najważniejsze objawy krytycznego niedokrwienia kończyny to tak zwany ból niedokrwienny spoczynkowy – silny ból w nogach i stopach, gdy osoba nie porusza się – lub niegojące się rany na stopach lub nogach5. Inne objawy obejmują5:

• Ból lub drętwienie stóp
• Lśniącą, gładką, suchą skórę nóg lub stóp
• Pogrubienie paznokci u stóp
• Nieobecne lub osłabione tętno w nogach lub stopach
• Otwarte rany, infekcje skóry lub owrzodzenia, które się nie goją
• Suchą gangrenę (suchą, czarną skórę) nóg lub stóp

W ciągu jednego roku od wystąpienia krytycznego niedokrwienia kończyny prawie 1 na 3 osoby ma amputację, a około 1 na 4 osoby umiera, najczęściej z powodu choroby serca lub udaru8. Śmiertelność po rozpoznaniu krytycznego niedokrwienia kończyny przekracza 50%, co jest wyższe niż w wielu chorobach sercowo-naczyniowych. Ponadto, wskaźnik amputacji kończyny może sięgać 40% w ciągu sześciu miesięcy od diagnozy9.

Leczenie krytycznego niedokrwienia kończyny może obejmować angioplastykę balonową i stentowanie, a w przypadkach poniżej kolana, angioplastyka kierowana na konkretny region naczyniowy może prowadzić do lepszego gojenia ran. Techniki chirurgiczne hybrydowe, takie jak stentowanie biodrowe i endarterektomia tętnicy udowej wspólnej, są powszechnie stosowane w celu zmniejszenia ryzyka operacyjnego10.

Rokowanie

Rokowanie jest ogólnie dobre przy odpowiednim leczeniu, chociaż wskaźniki zachorowalności i śmiertelności są wysokie ze względu na współistniejące choroby, w tym chorobę wieńcową3.

Leczenie jest bardzo ważne, ponieważ niedokrwienie obwodowe jest oznaką, że naczynia krwionośne są niezdrowe6. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym większe są szanse na dobry wynik8.

Niedokrwienie obwodowe jest chorobą postępującą bez wyleczenia, ale dostępne jest leczenie, a zmiany w stylu życia mogą pomóc zatrzymać postęp choroby. Osoby, które otrzymały diagnozę, powinny podjąć proaktywne kroki, aby uniknąć niszczących powikłań związanych z krytycznym niedokrwieniem kończyny9.