Eozynofilowe zapalenie żołądka Podstawowe informacje

Czym jest eozynofilowe zapalenie żołądka?

Eozynofilowe zapalenie żołądka, w skrócie określane jako EG, to rzadkie schorzenie układu pokarmowego, w którym dochodzi do nieprawidłowego gromadzenia się eozynofili – specjalnych białych krwinek – w ścianie żołądka. Eozynofile są naturalną częścią naszego układu odpornościowego i w zdrowym organizmie stanowią zaledwie od 1% do 5% wszystkich białych krwinek. Są produkowane w szpiku kostnym, czyli miękkiej tkance znajdującej się wewnątrz kości.1

W normalnych warunkach eozynofile pomagają organizmowi bronić się przed infekcjami i alergenami. Kiedy jednak ich liczba wzrasta ponad normę – co nazywamy eozynofilią – mogą one gromadzić się w różnych narządach i wywoływać tam stan zapalny. W przypadku eozynofilowego zapalenia żołądka te komórki odpornościowe kumulują się właśnie w tkance żołądka, uwalniając enzymy i białka, które prowadzą do uszkodzenia jego ściany i przewlekłego stanu zapalnego.1

Choroba ta może rozwinąć się w każdym wieku – zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Najczęściej jednak rozpoznawana jest u osób dorosłych między 30. a 50. rokiem życia. Nieznacznie częściej na eozynofilowe zapalenie żołądka zapadają mężczyźni niż kobiety. Jest to schorzenie przewlekłe, co oznacza, że towarzyszyć może pacjentowi przez wiele lat, wymagając regularnej opieki medycznej i kontroli objawów.1

Eozynofilowe zapalenie żołądka należy do szerszej grupy schorzeń zwanych eozynofilowymi chorobami przewodu pokarmowego. W tej rodzinie chorób znajdziemy także eozynofilowe zapalenie przełyku, jelita cienkiego czy jelita grubego – w zależności od tego, który odcinek układu pokarmowego jest dotknięty nadmierną obecnością eozynofili. Kiedy stan zapalny obejmuje zarówno żołądek, jak i jelito cienkie, mówimy o eozynofilowym zapaleniu żołądka i jelit.2

Epidemiologia – jak często występuje choroba

Eozynofilowe zapalenie żołądka uznawane jest za bardzo rzadkie schorzenie, choć dokładne dane epidemiologiczne nie są w pełni poznane. Wynika to z faktu, że choroba ta dopiero w ostatnich latach zaczęła być lepiej rozpoznawana i diagnozowana przez lekarzy. Wiele przypadków może pozostawać nierozpoznanych, gdyż objawy bywają niespecyficzne i mogą przypominać inne, powszechniejsze dolegliwości żołądkowe.3

Wiadomo, że eozynofilowe choroby przewodu pokarmowego, które nie dotyczą przełyku (czyli między innymi eozynofilowe zapalenie żołądka), występują zaledwie u około 1 osoby na 5500 pacjentów. Co więcej, jeszcze rzadziej zdarza się, by eozynofilowe zapalenie żołądka występowało jako jedyne schorzenie z tej grupy – częściej towarzyszy mu także zajęcie innych odcinków przewodu pokarmowego.4

Choć choroba może pojawić się w każdym wieku, to jednak najbardziej narażone są osoby w średnim wieku. Nieznacznie częściej na eozynofilowe zapalenie żołądka zapadają mężczyźni. Wśród pacjentów z tym schorzeniem znaczna część ma także w wywiadzie inne choroby alergiczne, takie jak astma, nieżyt nosa pochodzenia alergicznego czy wyprysk – co sugeruje, że podłożem problemu może być nadmierna reaktywność układu odpornościowego.1

Przyczyny eozynofilowego zapalenia żołądka

Dokładna przyczyna eozynofilowego zapalenia żołądka nie jest do końca poznana, co jest typowe dla wielu rzadkich schorzeń. Naukowcy i lekarze wciąż badają mechanizmy odpowiedzialne za rozwój tej choroby. Wiadomo jednak, że w wielu przypadkach u podłoża problemu leży reakcja alergiczna – na pokarm lub alergeny środowiskowe – która prowadzi do nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego.5

Eozynofile, jako część systemu immunologicznego, naturalnie reagują na substancje, które organizm postrzega jako zagrożenie. Mogą to być alergeny pokarmowe, alergeny wziewne (takie jak pyłki, kurz czy roztocza), niektóre leki, a nawet zakażenia pasożytnicze. W przypadku eozynofilowego zapalenia żołądka układ odpornościowy może błędnie rozpoznać pewne pokarmy jako „wroga", uruchamiając reakcję obobronną. W wyniku tego procesu eozynofile gromadzą się w ścianie żołądka i uwalniają substancje toksyczne, które uszkadzają tkanki i wywołują stan zapalny.1

Alergie pokarmowe są uważane za jeden z głównych czynników wywołujących chorobę. Wśród najczęściej podejrzewanych pokarmów znajdują się mleko i produkty mleczne pochodzenia zwierzęcego, jaja, pszenica, soja, orzechy oraz owoce morza. Nie u każdego pacjenta jednak udaje się zidentyfikować konkretny alergen odpowiedzialny za objawy, co dodatkowo komplikuje proces leczenia.6

Niektóre badania sugerują także, że predyspozycje genetyczne mogą odgrywać rolę w rozwoju eozynofilowego zapalenia żołądka. Osoby, w których rodzinach występują eozynofilowe choroby przewodu pokarmowego lub inne schorzenia alergiczne, mogą być bardziej narażone na zachorowanie. Jednakże nie odkryto dotąd jednego konkretnego genu, który byłby odpowiedzialny za tę chorobę.5

Czynniki ryzyka

Pewne grupy osób są bardziej narażone na rozwój eozynofilowego zapalenia żołądka niż inne. Znajomość czynników ryzyka może pomóc we wczesnym rozpoznaniu choroby i podjęciu odpowiednich działań profilaktycznych lub terapeutycznych.

Największym czynnikiem ryzyka jest obecność innych chorób o podłożu alergicznym. Osoby, które cierpią na astmę oskrzelową, mają znacznie większe prawdopodobieństwo zachorowania na eozynofilowe zapalenie żołądka. Podobnie jest w przypadku alergicznego nieżytu nosa (zwanego popularnie katarem siennym), alergii pokarmowych oraz wyprysku, czyli atopowego zapalenia skóry. Wszystkie te schorzenia wiążą się z nadmierną reaktywnością układu odpornościowego, co może sprzyjać także nieprawidłowej reakcji eozynofili w przewodzie pokarmowym.1

Ryzyko wzrasta również u osób, w których rodzinach występują eozynofilowe choroby przewodu pokarmowego lub inne choroby alergiczne. To sugeruje, że czynniki genetyczne mogą wpływać na podatność na tę chorobę. Jeśli w Twojej rodzinie ktoś choruje na podobne schorzenie, warto poinformować o tym lekarza, gdyż może to pomóc w szybszym rozpoznaniu problemu.5

Wiek także odgrywa pewną rolę – choć eozynofilowe zapalenie żołądka może wystąpić w każdym wieku, to najczęściej diagnozowane jest u osób dorosłych pomiędzy 30. a 50. rokiem życia. Nieznacznie częściej chorują mężczyźni, choć różnica nie jest bardzo duża.1

Warto też wspomnieć, że wiele osób z eozynofilowym zapaleniem żołądka ma jednocześnie zmiany eozynofilowe w innych częściach układu pokarmowego. Jeśli więc zdiagnozowano u Ciebie eozynofilowe zapalenie przełyku lub jelita, ryzyko współistnienia zmian w żołądku jest wyższe.7

Objawy choroby

Objawy eozynofilowego zapalenia żołądka mogą być bardzo różnorodne i często zależą od tego, jak bardzo zaawansowana jest choroba oraz która warstwa ściany żołądka jest najbardziej zajęta przez stan zapalny. Objawy mogą rozwijać się powoli i nasilać z czasem, co sprawia, że pacjenci często przez długi czas nie zdają sobie sprawy, że ich dolegliwości mają poważniejsze podłoże.7

Jednym z najczęstszych objawów jest nudności – uporczywe uczucie mdłości, które może nasilać się po posiłkach. Towarzyszy temu często wymioty, które pojawiają się regularnie i mogą znacząco utrudniać przyjmowanie pokarmów. W rezultacie wielu pacjentów traci apetyt, co prowadzi do niezamierzonej utraty masy ciała.7

Ból brzucha to kolejny typowy objaw eozynofilowego zapalenia żołądka. Może być on różnego charakteru – od łagodnego dyskomfortu po silny, ostry ból. Ból często zlokalizowany jest w górnej części brzucha, w okolicy żołądka, i może nasilać się po jedzeniu. U niektórych osób ból jest na tyle uciążliwy, że zmusza ich do ograniczenia aktywności codziennej.5

Problemy z jedzeniem są powszechne – obejmują one nie tylko utratę apetytu, ale także trudności w połykaniu, wolne jedzenie, odmowę spożywania posiłków (szczególnie u dzieci) oraz uczucie pełności po zjedzeniu niewielkiej ilości jedzenia. Te objawy mogą prowadzić do niedoborów żywieniowych, szczególnie u dzieci, u których mogą pojawić się opóźnienia we wzroście i przybieraniu na wadze.7

Niektórzy pacjenci doświadczają także trudności w połykaniu, jakby coś blokowało przejście pokarmu przez przełyk. Dzieje się tak, gdy stan zapalny rozszerza się także na przełyk lub gdy dochodzi do obrzęku górnej części żołądka.8

Ponadto u części chorych pojawia się anemia – stan, w którym zmniejsza się liczba czerwonych krwinek, co objawia się bladością skóry, osłabieniem i zmęczeniem. Anemia może wynikać z przewlekłego stanu zapalnego lub mikroskopijnych krwawień ze ściany żołądka. Uczucie ciągłego zmęczenia i braku energii to także częsty problem towarzyszący tej chorobie.5

Zapobieganie

Ponieważ dokładna przyczyna eozynofilowego zapalenia żołądka nie jest w pełni poznana, trudno jest mówić o skutecznych metodach całkowitego zapobiegania chorobie. Niemniej jednak istnieją pewne działania, które mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka zaostrzeń objawów u osób, które już zostały zdiagnozowane, oraz potencjalnie zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby u osób predysponowanych.

Kluczowe znaczenie ma identyfikacja i unikanie alergenów pokarmowych, które mogą wywoływać reakcję ze strony układu odpornościowego. U części pacjentów wykonanie testów alergicznych może pomóc w wykryciu pokarmów, na które ich organizm reaguje nieprawidłowo. Następnie lekarz lub dietetyk może zalecić wprowadzenie diety eliminacyjnej, w której usuwa się z jadłospisu podejrzane produkty. Najczęściej eliminowane są mleko krowie i produkty mleczne, jaja, pszenica, soja, orzechy i owoce morza.9

Istnieje też możliwość zastosowania diety elementarnej, w której cała pożywna wartość jest dostarczana w postaci specjalnej żywności medycznej – przetworzonej tak, by wszystkie białka były rozbite na najmniejsze cząsteczki (aminokwasy), które nie wywołują reakcji alergicznej. Taki rodzaj diety jest jednak trudny do zastosowania na co dzień, dlatego stosuje się go w szczególnych przypadkach, gdy inne metody zawiodą.9

Osoby z eozynofilowym zapaleniem żołądka powinny także dbać o ogólne zdrowie układu pokarmowego. Ważne jest unikanie pokarmów drażniących, takich jak ostre przyprawy, napoje gazowane, nadmiar kofeiny czy alkoholu, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową żołądka. Regularne, niewielkie posiłki mogą być lepiej tolerowane niż duże, obfite porcje.

Warto również zadbać o kontrolę innych chorób alergicznych, takich jak astma czy alergiczny nieżyt nosa. Odpowiednie leczenie tych schorzeń może zmniejszyć ogólny poziom reaktywności układu odpornościowego i w rezultacie zmniejszyć nasilenie objawów żołądkowych.

Regularne wizyty u lekarza gastroenterologa oraz okresowe badania endoskopowe (gdy są zalecane) pozwalają na wczesne wykrycie zaostrzeń choroby, zanim objawy staną się bardzo nasilone. Dzięki temu możliwe jest szybkie wprowadzenie leczenia i uniknięcie powikłań, takich jak znaczna utrata masy ciała czy niedożywienie.

Patofizjologia – co dzieje się w organizmie

Zrozumienie tego, jak eozynofilowe zapalenie żołądka wpływa na pracę organizmu, może pomóc pacjentom i ich rodzinom lepiej zrozumieć naturę choroby oraz cele leczenia. W uproszczeniu, patofizjologia tej choroby polega na nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego, która prowadzi do nagromadzenia eozynofili w ścianie żołądka.

Normalnie eozynofile obecne są w niewielkiej liczbie we krwi obwodowej i w niektórych tkankach. W przewodzie pokarmowym, w jego zdrowej formie, również znajduje się niewielka liczba eozynofili, ale nigdy w tak dużym stężeniu, jak to obserwujemy w eozynofilowym zapaleniu żołądka. Kiedy układ odpornościowy błędnie rozpoznaje pewne substancje – najczęściej białka pokarmowe – jako zagrożenie, uruchamia proces obronny, wysyłając duże ilości eozynofili do miejsca, gdzie ów „wróg" został wykryty.3

Eozynofile, które docierają do ściany żołądka, uwalniają z siebie różne substancje toksyczne, w tym enzymy i białka, takie jak główne białko zasadowe czy peroksydaza eozynofilowa. Te substancje mają za zadanie zniszczyć obcy materiał, ale w przypadku eozynofilowego zapalenia żołądka atakują one własne komórki organizmu, prowadząc do uszkodzenia błony śluzowej żołądka i głębszych warstw jego ściany.1

W efekcie w ścianie żołądka rozwija się stan zapalny – tkanka staje się obrzęknięta, zaczerwieniona, i może pojawić się ból. Długotrwały stan zapalny prowadzi do uszkodzenia komórek nabłonka żołądka, co z kolei zakłóca jego normalne funkcje, takie jak produkcja soku żołądkowego i trawienie pokarmu. Uszkodzenie może także objąć głębsze warstwy ściany żołądka, prowadząc do pogrubienia ścian, zmniejszenia elastyczności, a nawet do powstawania blizn.

Zależnie od tego, która warstwa ściany żołądka jest najbardziej zajęta przez eozynofile, objawy mogą się różnić. Jeśli zajęta jest głównie błona śluzowa (najwewnętrzniejsza warstwa), pacjenci mogą doświadczać nudności, wymiotów i bólu. Jeśli eozynofile naciekają warstwę mięśniową żołądka, może to prowadzić do zaburzeń ruchomości żołądka, jego sztywności, a w rzadkich przypadkach do zwężenia światła żołądka, co utrudnia przechodzenie pokarmu. Zajęcie warstwy surowiczej (zewnętrznej) może prowadzić do gromadzenia się płynu w jamie brzusznej, co nazywamy wodobrzuszem.3

Zaburzenia w funkcjonowaniu żołądka prowadzą do problemów z trawieniem i wchłanianiem składników odżywczych, co może skutkować utratą masy ciała, niedoborami witamin i minerałów, anemią oraz ogólnym osłabieniem organizmu. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie choroby i podjęcie leczenia, które ma na celu zmniejszenie liczby eozynofili w ścianie żołądka oraz złagodzenie stanu zapalnego.