Ból porodowy

Czym jest ból porodowy i jak się objawia

Ból porodowy jest złożonym doświadczeniem, które łączy w sobie zarówno mechanizmy fizjologiczne, jak i psychologiczne. Większość kobiet ocenia ból porodowy jako bardzo intensywny w porównaniu z innymi bólowymi doświadczeniami życiowymi1. Co interesujące, mimo że ból ten jest bardzo silny, pamięć o nim z czasem słabnie – wśród kobiet, które doświadczyły silnego bólu podczas porodu, aż 90% uznało całe doświadczenie za satysfakcjonujące trzy miesiące po porodzie1.

Kobiety opisują ból porodowy na różne sposoby. Najczęściej porównują go do bardzo silnych skurczów menstruacyjnych, ale mogą również odczuwać go jako ostry, pulsujący, uciskający lub promieniujący2. Niektóre kobiety doświadczają stosunkowo niewielkiego dyskomfortu, nawet bez zastosowania leków przeciwbólowych2.

Przyczyny bólu podczas porodu

Ból podczas porodu jest wywoływany głównie przez skurcze mięśni macicy oraz ucisk na szyjkę macicy (dolną część macicy, która otwiera się podczas porodu). Ten ból może być odczuwany jako silny, kurczowy dyskomfort w brzuchu, pachwinie i plecach, a także jako ogólne uczucie znużenia3.

Istnieją również inne przyczyny bólu podczas porodu. Należą do nich ucisk głową dziecka na pęcherz moczowy i jelita oraz rozciąganie kanału rodnego w miarę przechodzenia przez niego dziecka3. W późniejszej fazie porodu, gdy główka dziecka przechodzi przez pochwę, wiele kobiet odczuwa uczucie pieczenia w okolicy krocza (obszar między pochwą a odbytem)4.

Ból porodowy składa się z dwóch głównych komponentów. Pierwszy to ból trzewny, który występuje podczas wczesnej pierwszej fazy porodu i drugiej fazy porodu. Drugi to ból somatyczny, który pojawia się podczas późnej pierwszej fazy i drugiej fazy porodu. W pierwszej fazie porodu ból jest przenoszony przez segmenty rdzenia kręgowego od T10 do L1, natomiast w drugiej fazie przez segmenty T12 do L1 oraz S2 do S41.

Charakterystyka bólu porodowego

Ból porodowy różni się od innych rodzajów bólu w sposób, który może ułatwić radzenie sobie z nim. Po pierwsze, nie jest objawem urazu ani choroby – jest po prostu znakiem, że ciało pracuje intensywnie i prawidłowo2. Gdy ból sygnalizuje, że coś jest nie w porządku, lęk może nasilać odczuwanie bólu, jednak ból porodowy ma zupełnie inny charakter.

Kolejną cechą bólu porodowego jest to, że trwa on określony czas. Poród rzadko trwa dłużej niż 24 godziny2. Ponadto ból jest przewidywalny – skurcze zwykle trwają tylko minutę i występują w regularnym rytmie, z kilkoma (zazwyczaj) bezbolesnym minutami między nimi. Oznacza to, że można przewidzieć i przygotować się na każdy skurcz oraz odpocząć między nimi2.

Ból podczas porodu nasila się stopniowo w czasie. Skurcze niemal zawsze zaczynają się łagodnie i stopniowo stają się dłuższe, silniejsze i częstsze. Daje to czas na przystosowanie się do rosnącej intensywności2.

Kobiety zwykle odczuwają ból w dolnej części brzucha podczas skurczów, w dolnej części pleców – albo wraz ze skurczami, albo rzadziej w sposób ciągły. Ból może również występować w całym brzuchu, biodrach, pośladkach lub udach, lub w jakiejś kombinacji tych miejsc2. Może przemieszczać się z przodu do tyłu, z tyłu do przodu lub w dół ud, albo być odczuwany jednocześnie w kilku miejscach lub tylko w jednym konkretnym2.

Czynniki wpływające na odczuwanie bólu

Doświadczenie bólu porodowego zależy od wielu czynników. Ból może się znacznie różnić w zależności od kobiety, a nawet u tej samej kobiety może być różny w kolejnych ciążach3. Intensywność bólu zależy od kilku czynników, takich jak wielkość i pozycja dziecka, siła skurczów oraz ogólna tolerancja na ból5.

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na odczuwanie bólu jest wiara w swoją zdolność do radzenia sobie z nim. Przekonanie o własnej umiejętności radzenia sobie z bólem silnie wpływa na to, jak bardzo kobiety odczuwają ból podczas porodu. Ogólnie rzecz biorąc, bardziej pewne siebie kobiety zgłaszają mniejszy ból2.

Często nie sam ból każdego skurczu sprawia kobietom największą trudność, ale powtarzalny charakter i czas trwania bólu5. Niektóre kobiety doświadczające intensywnego bólu porodowego wolą nie opisywać swojego bólu w negatywnych kategoriach. Sugeruje to, że ból, który kobiety odczuwają podczas porodu, i to, co on dla nich znaczy, to dwie odrębne rzeczy2.

Skurcze macicy – główny mechanizm porodu

Skurcze to rytmiczne napinanie się i rozluźnianie mięśni macicy. Pracownicy służby zdrowia czasami nazywają je falami. Skurcze są podobne do tego, jak można zacisnąć dłoń w pięść, a następnie rozluźnić napięcie i odprężyć rękę6.

Skurcze macicy podczas porodu pomagają w kilku ważnych procesach. Powodują rozszerzanie się (otwieranie) i wygładzanie szyjki macicy. Popychają płód w dół kanału rodnego, aby mógł urodzić się przez pochwę. Po porodzie ściskają naczynia krwionośne w macicy, aby zminimalizować krwawienie6.

Jednak skurcze nie zawsze są oznaką, że rozpoczął się właściwy poród. Skurcze Braxtona-Hicksa są przykładem skurczów, które nie są oznaką prawdziwego porodu6. Jeśli jesteś w trakcie porodu, twoje skurcze: stają się silniejsze lub bardziej intensywne w czasie, występują częściej lub w krótszych odstępach, trwają od 40 do 60 sekund za każdym razem, powodują ból w całym brzuchu, czasami promieniujący do dolnej części pleców i nóg, stają się tak intensywne, że nie możesz chodzić ani mówić podczas ich trwania6.

Metody nielekowe łagodzenia bólu

Istnieje wiele sposobów na łagodzenie bólu podczas porodu bez stosowania leków. Nauka wszystkiego, co można, na temat porodu i przyjścia dziecka na świat, może pomóc w radzeniu sobie z bólem, gdy nadejdzie odpowiedni moment3.

Prawdopodobieństwo, że poczujesz się bardziej zrelaksowana podczas porodu i lepiej poradzisz sobie z bólem, zwiększa się, jeśli: nauczysz się o porodzie – może to sprawić, że poczujesz się bardziej kontrolująca sytuację i mniej będziesz się bać tego, co się wydarzy; porozmawiasz z położną lub lekarzem, zadasz im pytania i uczestniczysz w zajęciach przedporodowych; nauczysz się, jak się rozluźnić, zachować spokój i głęboko oddychać; będziesz się poruszać – twoja pozycja może mieć znaczenie, więc spróbuj klękać, chodzić, kołysać się tam i z powrotem7.

Pomocne może być również przybycie partnera, przyjaciela lub krewnego, który będzie cię wspierał podczas porodu, choć nie martw się, jeśli nie masz partnera – położna zapewni ci całe potrzebne wsparcie7. Możesz poprosić partnera o masaż, choć możliwe, że w pewnym momencie nie będziesz chciała być dotykana. Kąpiel może również przynieść ulgę7.

Metody komfortu mogą łagodzić ból porodowy bezpośrednio lub pośrednio, uspokajając i relaksując. Przykłady obejmują: stworzenie spokojnego otoczenia (przygaszone światła, spokojne otoczenie, cicha muzyka, prywatność i ciepło), zwiększenie komfortu fizycznego (chodzenie, powolny taniec z partnerem, kołysanie miednicą, odpowiednie ułożenie poduszek, siedzenie i kołysanie na piłce porodowej), stosowanie dotyku (masaż, głaskanie, przytulanie, ucisk na dolną część pleców lub akupresura), stosowanie ciepła (głęboka kąpiel w wannie, prysznic, poduszka rozgrzewająca na pachwinie lub plecach, podgrzany koc) oraz stosowanie zimna (worek z lodem na dolnej części pleców, chłodna szmatka do wycierania twarzy)8.

Doula to kobieta przeszkolona w udzielaniu emocjonalnego wsparcia kobietom podczas porodu. Jeśli skorzystasz z usług douli, możesz mieć mniejszą potrzebę stosowania leków przeciwbólowych. Możesz również mieć mniejsze prawdopodobieństwo porodu przez cesarskie cięcie4.

Metody lekowe łagodzenia bólu

Gaz rozweselający (Entonox) to mieszanina tlenu i podtlenku azotu. Gaz rozweselający nie usunie całego bólu, ale może pomóc go zmniejszyć i uczynić bardziej znośnym. Jest łatwy w użyciu i sama kontrolujesz jego podawanie7. Wdychasz gaz przez maskę lub ustnik, który trzymasz sama. Gaz zaczyna działać po około 15-20 sekundach, więc wdychasz go właśnie wtedy, gdy zaczyna się skurcz. Najlepiej działa, gdy bierzesz powolne, głębokie oddechy7.

Znieczulenie zewnątrzoponowe jest stosowane w około 77% porodów w Stanach Zjednoczonych i jest najczęstszym rodzajem łagodzenia bólu podczas porodu9. Jeśli zdecydujesz się na znieczulenie zewnątrzoponowe, anestezjolog (lekarz specjalizujący się w znieczuleniach) wprowadzi igłę i malutką rurkę, zwaną cewnikiem, w dolnej części pleców. Znieczulenie zewnątrzoponowe znieczula tylko dolną część ciała, zwykle poniżej pępka, i pozwala być przytomną i czujną przez cały poród, a także odczuwać ucisk. Będziesz mogła przeć, gdy nadejdzie czas porodu9.

Może minąć około 15 minut, zanim lek przeciwbólowy zacznie działać, i możesz kontynuować jego otrzymywanie w miarę potrzeb9. Znieczulenie zewnątrzoponowe jest bardzo bezpieczne, jednak jak w przypadku wszystkich leków i procedur medycznych, istnieją pewne potencjalne skutki uboczne, o których należy wiedzieć, takie jak spadek ciśnienia krwi czy ból głowy9.

Petydyna to zastrzyk leku podawany w udo lub pośladek w celu złagodzenia bólu. Może również pomóc w relaksacji. Czasami, rzadziej, stosuje się lek zwany diamorfiną. Działa po około 20 minutach od zastrzyku. Efekty utrzymują się przez 2 do 4 godzin, więc nie jest zalecana, jeśli zbliżasz się do fazy parcia (druga faza) porodu7.

Leki dożylne (podawane przez żyłę) są wprowadzane bezpośrednio do żył. Jeśli zastosujesz leki dożylne, prawdopodobnie nadal będziesz odczuwać pewien ból podczas skurczów. Jednak wiele kobiet uważa, że te leki łagodzą ból i pomagają im się zrelaksować między skurczami4.

Przygotowanie do porodu

Przygotowanie się do porodu może znacząco wpłynąć na twoje doświadczenie. Warto przedyskutować opcje łagodzenia bólu z lekarzem prowadzącym ciążę podczas jednej z wizyt prenatalnych. Nie musisz podejmować decyzji o stosowaniu leków, dopóki faktycznie nie rozpocznie się poród. Ale dobrze jest wcześniej dowiedzieć się, jakie rodzaje metod są dostępne10.

Nie powinna czuć się zmuszona do wyboru konkretnej opcji przez partnera, przyjaciół, członków rodziny lub personel medyczny. Tylko ty wiesz, jak się czujesz i jak radzisz sobie z bólem. Możesz również zmienić zdanie co do tego, jakie leki przeciwbólowe chcesz zastosować10. Stosowanie leków przeciwbólowych nie czyni porodu „mniej naturalnym". Nie zwiększa również prawdopodobieństwa porodu przez cesarskie cięcie10.

Kilka tygodni przed terminem porodu powinna mieć spakowaną torbę do szpitala. Przedmioty do zabrania to: szlafrok, kapcie, skarpetki, bluzki do karmienia i wygodne ubrania na drogę powrotną, dodatkowy komplet ubrań na wypadek, gdyby dziecko się ubrudziło, odpowiednie do pogody ubrania i kocyk dla dziecka na drogę powrotną, przybory toaletowe, pisemna kopia planu porodu i wskazówki dotyczące oddychania z zajęć przedporodowych, jeśli je masz11.

Zwiększysz swoje szanse na naturalny poród, będąc w dobrej kondycji fizycznej. Powinna regularnie ćwiczyć przez 30 minut aktywnego ruchu pięć do sześciu dni w tygodniu. Elastyczność pomoże ci komfortowo poruszać się w różnych pozycjach podczas porodu12.

Ważne jest, aby pamiętać, że skuteczne łagodzenie bólu podczas porodu odgrywa stosunkowo niewielką rolę w satysfakcji kobiety z porodu1. Wiele czynników wpływa na całościowe doświadczenie, w tym wsparcie emocjonalne, poczucie kontroli nad sytuacją i pozytywne nastawienie.