Zwężenie cewki

Czym jest zwężenie cewki moczowej?

Zwężenie cewki moczowej to stan chorobowy, w którym cewka moczowa – rurka odprowadzająca mocz z pęcherza moczowego na zewnątrz organizmu – ulega zwężeniu w wyniku powstania tkanki bliznowatej1. U osób z penisem cewka moczowa biegnie od pęcherza moczowego aż do otworu na czubku prącia. U osób z pochwą cewka moczowa jest znacznie krótsza i prowadzi od pęcherza do przedniej części pochwy1.

W zależności od umiejscowienia zwężenia, wyróżnia się dwa główne rodzaje tego schorzenia. Przednia cewka moczowa obejmuje odcinek od mięśnia zwieracza do czubka prącia, natomiast tylna cewka moczowa rozciąga się od pęcherza moczowego do mięśnia zwieracza cewki2. Zwężenie tylnej części cewki moczowej jest rzadsze, ale może rozwinąć się po złamaniach miednicy lub po leczeniu raka prostaty albo łagodnego rozrostu gruczołu krokowego3.

Inną nazwą tego schorzenia jest choroba zwężeniowa cewki moczowej1.

Jak często występuje zwężenie cewki moczowej?

Zwężenia cewki moczowej występują u około 1% osób z penisem1. U osób z pochwą to schorzenie jest znacznie rzadsze1. Zwężenie tylnej części cewki moczowej również nie jest częste i zazwyczaj rozwija się po leczeniu innych schorzeń w tej okolicy ciała. W rzadkich przypadkach może być obecne od urodzenia3.

Mężczyźni są bardziej narażeni na wystąpienie zwężenia tylnej części cewki moczowej niż kobiety, co wynika z różnic anatomicznych. Cewka moczowa u mężczyzn ma zazwyczaj długość od 20 do 23 centymetrów, podczas gdy u kobiet mierzy zaledwie od 3 do 4 centymetrów. Najwyższy odcinek cewki moczowej u mężczyzn, o długości około 2,5 do 5 centymetrów, to właśnie tylna cewka moczowa3.

Objawy zwężenia cewki moczowej

Najczęstszym objawem zwężenia cewki moczowej jest osłabiony strumień moczu1. Osoby z tym schorzeniem mogą doświadczać następujących dolegliwości związanych ze słabym strumieniem moczu:

• Konieczność wytężania się podczas oddawania moczu
• Ból podczas oddawania moczu, określany jako dyzuria
• Zakażenia układu moczowego
• Zapalenie gruczołu krokowego, czyli prostatitis

W przypadku zwężenia tylnej części cewki moczowej objawy mogą obejmować3:

• Trudności w oddawaniu moczu, w tym słaby strumień, oddawanie mniejszej ilości moczu niż zwykle lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
• Brak możliwości całkowitego opróżnienia pęcherza, co może prowadzić do zakażeń układu moczowego
• Ból w dolnej części brzucha
• Niemożność rozpoczęcia oddawania moczu
• Krew w nasieniu
• Wydzielina z cewki moczowej
• Krwawy lub ciemny mocz
• Silna potrzeba częstego oddawania moczu
• Utrata kontroli nad pęcherzem
• Rozpryskiwanie strumienia moczu
• Obrzęk prącia

U niektórych osób dolegliwości mogą narastać stopniowo i prowadzić do konieczności parcia lub wytężania się podczas opróżniania pęcherza. U innych problemy z oddawaniem moczu mogą pojawić się nagle, bez wcześniejszych objawów ostrzegawczych, i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej1.

W przypadku ciężkiego zwężenia cewki moczowej może nagle wystąpić niemożność oddania moczu. Ten stan nazywa się ostrym zatrzymaniem moczu i stanowi nagły przypadek medyczny wymagający natychmiastowej interwencji lekarskiej1.

Przyczyny zwężenia cewki moczowej

Zwężenie cewki moczowej może być spowodowane wieloma czynnikami. Najważniejsze przyczyny to uraz lub uszkodzenie cewki, zakażenia oraz zabiegi medyczne2.

Do najczęstszych przyczyn zwężenia cewki moczowej należą4:

• Obrzęk lub tkanka bliznowata po zabiegu chirurgicznym
• Zakażenie, w tym choroby przenoszone drogą płciową
• Urazy lub kontuzje
• Nacisk ze strony rosnącego guza w pobliżu cewki moczowej (rzadko)

Inne czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia tego schorzenia to4:

• Zakażenia przenoszone drogą płciową
• Zabiegi wymagające wprowadzenia rurki do cewki moczowej, takie jak cewnikowanie lub cystoskopia
• Łagodny rozrost gruczołu krokowego
• Urazy okolicy miednicy
• Powtarzające się zapalenie cewki moczowej

Po urazie cewki moczowej tkanka bliznowata może rozwijać się przez wiele lat. Z tego powodu znaczna liczba mężczyzn zgłasza się z tym problemem w późniejszym wieku, często nie wiedząc, co było pierwotną przyczyną2.

Zwężenia zlokalizowane przy ujściu cewki moczowej na czubku prącia mogą być spowodowane urazem, ale inną częstą przyczyną jest stan zapalny skóry zwany liszajem twardym2.

Zwężenia cewki moczowej obecne od urodzenia, określane jako wrodzone, występują bardzo rzadko4.

Rozpoznanie i badania diagnostyczne

Rozpoznanie zwężenia cewki moczowej rozpoczyna się od zebrania wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego. Pacjenci często opisują czynniki ryzyka, a jeśli występują u nich charakterystyczne objawy, konieczne jest przeprowadzenie dokładnych badań w celu wykluczenia zwężenia cewki moczowej lub powikłań z nim związanych2.

Badanie fizykalne może wykazać4:

• Zmniejszony strumień moczu
• Wydzielinę z cewki moczowej
• Powiększony pęcherz moczowy
• Powiększone lub bolesne węzły chłonne w okolicy pachwiny
• Powiększony lub bolesny gruczoł krokowy
• Stwardnienie na dolnej powierzchni prącia
• Zaczerwienienie lub obrzęk prącia

Czasami badanie fizykalne nie wykazuje żadnych nieprawidłowości4.

Badania diagnostyczne obejmują42:

• Badanie ogólne moczu – wykonywane w celu wykluczenia obecności krwi w moczu, zakażenia lub innych nieprawidłowości układu moczowego
• Posiew moczu – badanie moczu pod kątem obecności zakażenia, które może występować u niektórych osób ze zwężeniem cewki moczowej
• Uroflowmetria – badanie, w którym pacjent oddaje mocz do specjalnej toalety mierzącej prędkość wypływu moczu z pęcherza. Wiele osób ze zwężeniem ma obniżoną prędkość przepływu moczu
• Pomiar moczu zalegającego po mikcji – badanie ultrasonograficzne pęcherza mierzące ilość moczu pozostałą po normalnym oddaniu moczu
• Uretografia wsteczna – badanie obrazowe polegające na wprowadzeniu środka kontrastowego do cewki moczowej i wykonaniu zdjęć rentgenowskich w celu wizualizacji zwężenia
• Cystoskopia – zabieg polegający na wprowadzeniu cienkiego, elastycznego narzędzia z kamerą przez cewkę moczową do pęcherza, co pozwala lekarzowi bezpośrednio zobaczyć zwężenie
• Badania w kierunku chlamydii i rzeżączki

Metody leczenia zwężenia cewki moczowej

Leczenie zwężenia cewki moczowej zależy od lokalizacji i długości zwężenia. Istnieją różne metody terapeutyczne, od minimalnie inwazyjnych po chirurgiczne4.

Poszerzanie cewki moczowej może być wykonane podczas cystoskopii. Przed zabiegiem na obszar nakłada się miejscowy środek znieczulający. Cienkie narzędzie wprowadza się do cewki moczowej, aby ją rozszerzyć. Pacjenci mogą nauczyć się samodzielnie poszerzać cewkę w domu4.

Jeśli poszerzanie cewki moczowej nie przynosi rezultatów, konieczny może być zabieg chirurgiczny. Rodzaj operacji zależy od lokalizacji i długości zwężenia4.

Jeśli zwężony obszar jest krótki i nie znajduje się w pobliżu mięśni kontrolujących wypływ moczu z pęcherza, zwężenie może zostać nacięte lub poszerzone. Jedna z metod wykorzystuje balon pokryty lekiem, który jest wprowadzany i rozszerzany w celu poszerzenia cewki moczowej oraz dostarczenia leku do tego obszaru. Po kilku minutach balon jest opróżniany i usuwany. Lek pomaga utrzymać otwartą cewkę moczową4.

Zabieg chirurgiczny zwany uretroplastyką może być konieczny w przypadku długich zwężeń. Ten zabieg może wymagać usunięcia zwężonego fragmentu i ponownego połączenia końców cewki moczowej lub wykorzystania tkanki z innych części ciała do wykonania przeszczepu, który odbuduje cewkę4.

Zespół chirurgiczny może leczyć prawie wszystkie zwężenia blisko pęcherza moczowego poprzez usunięcie blizny i ponowne połączenie cewki. Jeśli zwężenie jest długie lub znajduje się bliżej czubka prącia, zespół medyczny musi użyć tkanki z innych części ciała do wykonania cewki moczowej o odpowiednim rozmiarze. Tkankę można pobrać ze skóry prącia lub z wewnętrznej strony policzka, która jest szczególnie skuteczna w rekonstrukcji części lub całej cewki moczowej i dobrze tolerowana przez większość pacjentów5.

Większość pacjentów nie musi pozostawać w szpitalu na noc po tym zabiegu. Nacięcie jest wykonywane pomiędzy mosznę a odbytem lub na dolnej powierzchni prącia, w zależności od lokalizacji zwężenia5.

Tradycyjnie zwężenia cewki moczowej były leczone poprzez poszerzanie cewki balonem lub nacięcie. Jednak większość pacjentów doświadczała tylko tymczasowej ulgi po tym leczeniu. Zwężenie zazwyczaj nawracało w ciągu kilku tygodni do miesięcy. Ponadto te metody leczenia mogły spowodować dalsze uszkodzenie zablizniałej cewki, prowadząc do pogorszenia stanu5.

Obecnie chirurdzy koncentrują się na całkowitym usunięciu tkanki bliznowatej. Chociaż zwężenie może nawrócić po tej operacji, wskaźniki nawrotów są niskie, a ogólne zadowolenie pacjentów jest bardzo dobre5.

Rokowanie i powikłania

Nieleczone zwężenie cewki moczowej może prowadzić do poważnych powikłań. Jeśli pozostawione bez leczenia, może spowodować uszkodzenie nerek i inne poważne problemy zdrowotne4.

Powodzenie leczenia zależy od kilku czynników, w tym od lokalizacji i długości zwężenia oraz wybranej metody terapeutycznej. Chociaż zwężenie może nawrócić po zabiegu chirurgicznym, nowoczesne techniki operacyjne charakteryzują się niskimi wskaźnikami nawrotów i wysokim poziomem zadowolenia pacjentów5.

Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne dla monitorowania stanu po leczeniu i wykrywania ewentualnych nawrotów zwężenia.