Zakażenie wirusem opryszczki

Czym jest zakażenie wirusem opryszczki

Wirus opryszczki pospolitej (w skrócie HSV, od angielskiej nazwy Herpes Simplex Virus) może zainfekować wiele różnych części ciała, najczęściej jednak obszar ust (opryszczka ustna) i narządy płciowe (opryszczka narządów płciowych). HSV powoduje powstawanie wypełnionych płynem pęcherzyków, które pękają i pokrywają się strupem w miejscu zakażenia. Taki stan nazywany jest wybuchem opryszczki lub wysypką. Jednak możliwe jest również, że osoba nie ma żadnych objawów i nie zdaje sobie sprawy z zakażenia1.

HSV jest wysoce zakaźny. Rozprzestrzenia się z osoby na osobę poprzez bezpośredni kontakt skóra do skóry. Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej następuje, gdy wirus dostaje się do organizmu przez skórę i błony śluzowe. Wirus wykorzystuje komórki ciała do tworzenia swoich kopii1.

Po zakażeniu wirus pozostaje w organizmie na całe życie. Zazwyczaj jest nieaktywny (uśpiony), ale może się „obudzić" (reaktywować) i powodować wybuchy choroby. Sposób, w jaki HSV wpływa na daną osobę, zależy od wielu czynników, w tym od konkretnego typu wirusa i ogólnego stanu zdrowia1.

Nie ma lekarstwa na HSV. Dostępne są jednak metody leczenia, które mogą pomóc w łagodniejszym przebiegu wybuchów choroby i zmniejszyć szanse przeniesienia wirusa na inne osoby1.

Typy wirusa opryszczki pospolitej

Istnieją dwa typy wirusa opryszczki pospolitej: wirus opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1) oraz wirus opryszczki pospolitej typu 2 (HSV-2)1.

HSV-1 często powoduje opryszczkę ustną, która może prowadzić do powstawania opryszczki wargowej lub pęcherzyków gorączkowych na wargach lub wokół ust. Jednak większość osób z opryszczką ustną nie ma żadnych objawów. Większość ludzi z opryszczką ustną nabywa zakażenie w dzieciństwie lub młodym wieku dorosłym w wyniku kontaktu ze śliną, a nie drogą płciową2.

HSV-2 zwykle jest przyczyną opryszczki narządów płciowych. Jednak zarówno HSV-1, jak i HSV-2 mogą powodować opryszczkę ustną lub opryszczkę narządów płciowych. Oba typy mogą również wywoływać zakażenia w innych częściach ciała12.

Większość przypadków nawracającej opryszczki narządów płciowych jest spowodowana przez HSV-2. Jednakże coraz większa liczba zakażeń opryszczką w okolicy narządów płciowych jest spowodowana przez HSV-1, co jest szczególnie widoczne wśród młodych kobiet3.

Jak powszechne jest zakażenie

Opryszczka jest bardzo powszechnym zakażeniem. Według Światowej Organizacji Zdrowia szacuje się, że około 3,8 miliarda osób w wieku poniżej 50 lat (64% populacji) na świecie ma zakażenie wirusem opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1), który jest główną przyczyną opryszczki ustnej4.

Szacuje się, że około 520 milionów osób w wieku 15-49 lat (13% populacji) na całym świecie ma zakażenie wirusem opryszczki pospolitej typu 2 (HSV-2), który jest główną przyczyną opryszczki narządów płciowych4.

W Stanach Zjednoczonych opryszczka narządów płciowych jest powszechną chorobą przenoszoną drogą płciową. W 2018 roku według szacunków CDC odnotowano 572 000 nowych zakażeń opryszczką narządów płciowych wśród osób w wieku od 14 do 49 lat2.

Ponad 50 procent dorosłej populacji w Stanach Zjednoczonych ma opryszczkę ustną (powszechnie nazywaną opryszczką wargową lub pęcherzykami gorączkowymi). Większość osób nabywa opryszczkę ustną w dzieciństwie poprzez pocałunek od przyjaciela lub krewnego5.

Wiele osób z zakażeniem HSV nie zdaje sobie z tego sprawy. Badania wykazały, że około 85-90% osób z diagnozą nie miało pojęcia, że ma zakażenie. Dzieje się tak dlatego, że wiele osób nie doświadcza żadnych objawów lub ma objawy tak łagodne, że ich nie zauważa lub myli je z czymś innym (jak wrastający włos czy zwykły pryszcz)6.

Objawy zakażenia

Większość zakażeń HSV przebiega bezobjawowo lub niezauważalnie, ale objawy opryszczki obejmują bolesne pęcherzyki lub owrzodzenia, które mogą nawracać w czasie4.

Opryszczka często nie ma żadnych objawów, ale może powodować poważne problemy zdrowotne, nawet bez objawów. Większość osób z opryszczką narządów płciowych nie ma objawów lub ma bardzo łagodne objawy. Łagodne objawy mogą przejść niezauważone lub być pomylone z innymi dolegliwościami skóry, takimi jak pryszcz czy wrastający włos. Z tego powodu większość ludzi nie wie, że ma zakażenie opryszczką2.

Wybuch opryszczki zwykle objawia się jako jeden lub więcej pęcherzyków na narządach płciowych, w okolicy odbytu lub ust. Pęcherzyki pękają i pozostawiają bolesne owrzodzenia, które mogą się goić przez tydzień lub dłużej. Podczas pierwszego wybuchu choroby mogą również wystąpić objawy podobne do grypy (na przykład gorączka, bóle ciała lub powiększone węzły chłonne)2.

Osoby, które doświadczają pierwszego wybuchu opryszczki, mogą mieć nawracające wybuchy, szczególnie jeśli mają HSV-2. Jednak powtarzające się wybuchy są zwykle krótsze i mniej dotkliwe niż pierwszy wybuch. Chociaż opryszczka narządów płciowych jest zakażeniem trwającym całe życie, liczba wybuchów może z czasem maleć2.

Po pierwszym (pierwotnym) zakażeniu HSV, podobnie jak inne wirusy opryszczki, pozostaje nieaktywny (uśpiony lub utajony) w organizmie na całe życie. Infekcja utajona może nie powodować ponownie objawów lub może okresowo reaktywować się i wywoływać objawy. Po ustąpieniu wysypki pęcherzykowej wirus pozostaje w uśpionym stanie wewnątrz skupisk komórek nerwowych w pobliżu rdzenia kręgowego, które zaopatrują włókna nerwowe w zainfekowany obszar. Okresowo wirus reaktywuje się, zaczyna się ponownie namnażać i przemieszcza przez włókna nerwowe z powrotem do skóry - powodując wysypkę pęcherzyków w tym samym obszarze skóry co wcześniejsze zakażenie7.

Drogi zakażenia

Opryszczka przenosi się poprzez bezpośredni kontakt skóra do skóry. Dzieje się to, gdy zakaźny obszar styka się z mikroskopijnym uszkodzeniem skóry lub tkanki błony śluzowej, zwykle w okolicy ust lub narządów płciowych. Większość skóry na ciele jest zbyt gruba, aby wirus mógł przez nią przeniknąć5.

Opryszczka ustna (wokół ust, czasami nazywana opryszczką wargową lub pęcherzykami gorączkowymi) może być przenoszona poprzez pocałunki lub seks oralny. Jeśli osoba z opryszczką ustną uprawia seks oralny, możliwe jest przeniesienie zakażenia na narządy płciowe partnera. Jeśli osoba z opryszczką narządów płciowych uprawia seks, możliwe jest, że jej partner może zarazić się opryszczką narządów płciowych5.

Każda osoba aktywna seksualnie może zarazić się opryszczką narządów płciowych5.

Opryszczka narządów płciowych może być przenoszona drogą płciową zarówno wtedy, gdy objawy są obecne, jak i czasami wtedy, gdy objawy nie są obecne. Jest kilka dni w ciągu roku (nazywanych bezobjawową reaktywacją, bezobjawowym wydzielaniem lub subklinicznym wydzielaniem), kiedy wirus może znajdować się na powierzchni skóry, ale nie ma żadnych objawów. Opryszczka może być przenoszona poprzez kontakt seksualny w tym czasie5.

Wirus czasami infekuje inne części ciała, w tym oczy i mózg. Zakażenie rozpowszechnione może wystąpić u noworodków lub osób z osłabionym układem odpornościowym, szczególnie u osób zakażonych wirusem HIV7.

Diagnoza

Kliniczna diagnoza opryszczki narządów płciowych może być trudna, ponieważ samoograniczające się, nawracające, bolesne zmiany pęcherzykowe lub owrzodzeniowe klasycznie związane z HSV są nieobecne u wielu zakażonych osób w momencie oceny klinicznej. Jeśli zmiany w okolicy narządów płciowych są obecne, kliniczna diagnoza opryszczki narządów płciowych powinna być potwierdzona testami wirusologicznymi specyficznymi dla typu, wykonanymi ze zmiany3.

Zwykle lekarze łatwo rozpoznają owrzodzenia spowodowane przez opryszczkę, ale czasami konieczna jest analiza materiału z owrzodzenia lub badania krwi7.

Proste badanie krwi może powiedzieć, czy masz HSV w organizmie1.

Testy serologiczne specyficzne dla typu mogą być wykorzystane do pomocy w diagnozie zakażenia HSV w przypadku braku zmian w okolicy narządów płciowych. Zarówno testy wirusologiczne specyficzne dla typu, jak i testy serologiczne specyficzne dla typu dla HSV powinny być dostępne w placówkach klinicznych, które zapewniają opiekę osobom z chorobami przenoszonymi drogą płciową lub osobom zagrożonym takimi chorobami3.

Nawroty i wydzielanie subkliniczne są znacznie częstsze w przypadku zakażenia HSV-2 narządów płciowych niż w przypadku zakażenia HSV-1 narządów płciowych. Dlatego rokowanie i doradztwo zależą od tego, który typ HSV jest obecny3.

Leczenie

Nie ma lekarstwa pozwalającego pozbyć się wirusa, ale leki przeciwwirusowe mogą pomóc złagodzić objawy i przyspieszyć ich ustąpienie1.

Chociaż nie ma lekarstwa na zakażenia wirusem opryszczki pospolitej (HSV), dostępne są różne opcje leczenia, które mogą pomóc w zarządzaniu objawami i kontrolowaniu wybuchów. Istnieją trzy leki przeciwwirusowe zatwierdzone przez FDA do leczenia opryszczki narządów płciowych8:

Acyklowir to najstarszy lek przeciwwirusowy stosowany w opryszczce. Jest dostępny od 1982 roku w postaci maści miejscowej i od 1985 roku w postaci tabletek. Wykazano, że acyklowir jest bezpieczny u osób, które stosowały go w sposób ciągły (codziennie) przez okres do 10 lat8.

Walacyklowir to nowszy lek, który faktycznie wykorzystuje acyklowir jako swój aktywny składnik. Ten lek dostarcza acyklowir bardziej efektywnie, dzięki czemu organizm wchłania większą część leku, co ma tę zaletę, że lek należy przyjmować rzadziej w ciągu dnia8.

Famcyklowir wykorzystuje pencyklowir jako swój aktywny składnik do zatrzymania replikacji HSV. Podobnie jak walacyklowir, jest dobrze wchłaniany, utrzymuje się dłużej w organizmie i może być przyjmowany rzadziej niż acyklowir8.

Leki przeciwwirusowe są powszechnie przepisywane pacjentom mającym pierwszy epizod opryszczki narządów płciowych, ale mogą być również stosowane w przypadku nawracających epizodów. Istnieją dwa rodzaje schematów leczenia: terapia epizodyczna i terapia supresyjna8.

W terapii epizodycznej osoba zaczyna przyjmować lek przy pierwszych oznakach wybuchu choroby i kontynuuje przyjmowanie leku przez kilka dni, aby przyspieszyć gojenie lub nawet zapobiec pełnemu wystąpieniu wybuchu. Wszystkie trzy wymienione powyżej leczenie przeciwwirusowe udowodniły swoją skuteczność w skracaniu czasu trwania objawów opryszczki8.

Leczenie przeciwwirusowe jest najskuteczniejsze, gdy jest podawane w ciągu 72 godzin od pojawienia się zmian w opryszczce narządów płciowych9.

Zapobieganie zakażeniu

Najniezawodniejszym sposobem uniknięcia przeniesienia chorób przenoszonych drogą płciową, w tym opryszczki narządów płciowych, jest powstrzymanie się od kontaktów seksualnych lub utrzymywanie długoterminowego, wzajemnie monogamicznego związku z partnerem, który został przebadany i ma wyniki badań wykazujące brak zakażenia2.

Prezerwatywy lateksowe, stosowane konsekwentnie i prawidłowo, mogą zmniejszyć ryzyko opryszczki narządów płciowych, ponieważ zmiany lub objawy opryszczki mogą występować w obszarach zarówno kobiecych, jak i męskich, które są zakryte lub chronione przez prezerwatywę lateksową. Jednak wybuchy opryszczki mogą również występować w obszarach, które nie są zakryte przez prezerwatywę, więc prezerwatywy mogą nie w pełni chronić przed zarażeniem się opryszczką2.

Osoby z opryszczką powinny powstrzymać się od aktywności seksualnej z partnerami, gdy obecne są zmiany lub inne objawy opryszczki. Ważne jest, aby wiedzieć, że nawet jeśli dana osoba nie ma objawów, nadal może zarazić partnerów seksualnych2.

Życie z wirusem opryszczki

Dowiedzenie się, że ma się opryszczkę, może być trudne, ale to nie jest koniec świata. Miliony ludzi żyjących z opryszczką mają wspaniałe życie i związki10.

To normalne mieć wiele różnych uczuć po dowiedzeniu się, że ma się opryszczkę. Na początku możesz czuć się zły, zawstydzony, zakłopotany lub zdenerwowany. Ale prawdopodobnie poczujesz się znacznie lepiej z upływem czasu i zobaczysz, że posiadanie opryszczki nie musi być wielką sprawą. Ludzie z opryszczką mają związki i żyją zupełnie normalnie. Istnieją metody leczenia opryszczki i jest wiele rzeczy, które możesz zrobić, aby upewnić się, że nie przeniesiesz opryszczki na nikogo, z kim uprawiasz seks10.

Miliony i miliony ludzi ma opryszczkę - zdecydowanie nie jesteś sam. Większość ludzi w ciągu życia ma co najmniej jedną chorobę przenoszoną drogą płciową, a posiadanie opryszczki lub innej choroby przenoszonej drogą płciową nie jest powodem do wstydu ani zakłopotania. Nie oznacza to, że jesteś „brudny" lub zła osoba - oznacza, że jesteś normalnym człowiekiem10.

Chociaż opryszczka narządów płciowych jest zakażeniem trwającym całe życie, liczba wybuchów może z czasem maleć2.

Zakażenie HSV-2 narządów płciowych zwiększa ryzyko nabycia HIV dwu- do trzykrotnie; dlatego wszystkie osoby z opryszczką narządów płciowych powinny wykonać badania w kierunku HIV3.