Ślepota barw

Czym jest ślepota barw?

Jeśli masz ślepotę barw (zwaną też zaburzeniem widzenia barw), oznacza to, że widzisz kolory inaczej niż większość ludzi. W większości przypadków zaburzenie widzenia barw sprawia, że trudno jest odróżnić pewne kolory od siebie1.

Twój wzrok to złożony proces, który zachodzi, gdy oczy i mózg współpracują, aby przekształcić światło w obrazy, które widzisz. W siatkówce oka znajdują się specjalne komórki nerwowe zwane fotoreceptorami, które przekształcają światło w sygnały nerwowe, które mózg wykorzystuje do tworzenia obrazu2.

Czopki (jeden z rodzajów fotoreceptorów) pomagają widzieć i rozróżniać kolory. Chociaż tak to nie wygląda, światło składa się z małych, kolorowych fal. Istnieją trzy rodzaje czopków, z których każdy wyczuwa inny kolor (długość fali) światła2:

• Czopki wyczuwające czerwień (czopki L)
• Czopki wyczuwające zieleń (czopki M)
• Czopki wyczuwające błękit (czopki S)

Zwykle oczy wykorzystują wszystkie trzy czopki, aby wyczuć i zebrać informacje, które mówią mózgowi, jaki kolor ma dany przedmiot. Używają każdego z tych kolorów razem, aby stworzyć wszystkie inne możliwe kolory. Zaburzenie widzenia barw pojawia się, gdy rodzisz się bez wystarczającej liczby czopków lub gdy nie działają one prawidłowo2.

Większość osób zna określenie ślepota barw. Jest to jednak trochę przestarzałe określenie. Bardziej dokładny jest termin zaburzenie widzenia barw. I prawdopodobnie właśnie tego określenia będzie używał twój lekarz lub okulista podczas wizyty2.

Rodzaje zaburzeń widzenia barw

Najczęstszy rodzaj zaburzenia widzenia barw sprawia, że trudno jest odróżnić czerwień od zieleni. Inny rodzaj sprawia, że niebieski i żółty wyglądają tak samo. W rzadkich przypadkach ludzie mają całkowitą ślepotę barw, co oznacza, że w ogóle nie widzą kolorów1.

Ślepota barw na czerwień i zieleń jest zazwyczaj dziedziczona poprzez geny związane z chromosomem X. Inne rodzaje ślepoty barw również istnieją, takie jak ślepota barw typu tritan, zwana także ślepotą barw na niebieski i żółty, która wiąże się z niemożnością zobaczenia odcieni niebieskiego i z myleniem kolorów niebieskiego i zielonego. Ślepota barw na niebieski i żółty jest zwykle spowodowana schorzeniami oczu związanymi z wiekiem, takimi jak jaskra, lub narażeniem na określone substancje chemiczne lub leczenie medyczne3.

W bardzo rzadkich przypadkach osoba może być całkowicie ślepa na kolory, co oznacza, że widzi tylko intensywność światła, ale nie jego kolor. Nazywa się to monochromatyzmem lub achromatopsją. Achromatopsja może być dziedziczona, ale może również wynikać z postępujących chorób oczu, takich jak zwyrodnienie barwnikowe siatkówki3.

Ślepota barw na czerwień i zieleń jest najczęstszą formą i występuje w 99% przypadków. 75% osób ze ślepotą barw na czerwień i zieleń ma problemy z postrzeganiem zieleni, podczas gdy 24% ma problemy z postrzeganiem czerwieni4.

Objawy ślepoty barw

Głównym objawem zaburzenia widzenia barw jest to, że nie widzisz kolorów tak, jak większość ludzi. Jeśli masz zaburzenie widzenia barw, możesz mieć trudności z zobaczeniem1:

• Różnicy między kolorami
• Jak jasne są kolory
• Różnych odcieni kolorów

Objawy zaburzenia widzenia barw są często tak łagodne, że trudno je zauważyć. Dlatego wiele osób z zaburzeniem widzenia barw nie wie, że je ma. Ludzie zazwyczaj przystosowują się do różnego postrzegania kolorów1.

Ponieważ ślepota barw jest najczęściej dziedziczona genetycznie, objawy pojawiają się wcześnie w życiu. Dzieci urodzone z tą niepełnosprawnością mają trudności z prawidłowym identyfikowaniem kolorów. Znaki, na które należy zwrócić uwagę u dzieci, obejmują regularnie nieprawidłowe identyfikowanie kolorów, trudności z rozpoznawaniem czerwonych lub zielonych przedmiotów, brak zainteresowania kolorowaniem, wrażliwość na światło i trudności z czytaniem książek opartych na kolorach5.

Przyczyny ślepoty barw

Zazwyczaj zaburzenie widzenia barw występuje w rodzinach. Nie ma na nie lekarstwa, ale specjalne okulary i soczewki kontaktowe mogą pomóc ludziom dostrzegać różnice między kolorami. Większość osób, które mają zaburzenie widzenia barw, nie ma problemów z codziennymi czynnościami1.

Zaburzenie widzenia barw najczęściej występuje u mężczyzn ze względu na genetykę. Geny znajdują się na chromosomach i zawierają materiał DNA jednostki. Mężczyźni mają chromosom X i Y, podczas gdy kobiety mają dwa chromosomy X. Mężczyzna potrzebuje tylko błędu w swoim chromosomie X, aby rozwinęła się choroba. U kobiet musiałyby wystąpić błędy na obu chromosomach X6.

Od pięciu do ośmiu procent mężczyzn na świecie ma problemy z widzeniem kolorów, podczas gdy tylko jeden procent kobiet ma problemy z widzeniem kolorów6. Jeśli matka ma ślepotę barw, szanse, że jej syn również będzie miał ślepotę barw, są bardzo wysokie, ponieważ kobieta przekazuje zaburzenie na swoim chromosomie X.

Dorośli, którzy nabyli utratę widzenia kolorów, są często trudniejsi do zdiagnozowania ze względu na zaprzeczanie problemom zdrowotnym związanym ze starzeniem się. Istnieją jednak schorzenia, takie jak jaskra, cukrzyca i zwyrodnienie plamki żółtej, które niosą ze sobą wyższe ryzyko ślepoty barw, dlatego ważne jest, aby zwrócić uwagę na jakąkolwiek zmianę w widzeniu kolorów jako możliwy objaw poważniejszego problemu5.

Rozpoznanie ślepoty barw

Zaburzenie widzenia barw rozpoznaje się za pomocą testu widzenia kolorów1. Testy te są zaprojektowane w taki sposób, aby sprawdzić, jak dobrze możesz rozróżniać różne kolory.

Jeśli zauważysz jakiekolwiek zmiany w swoich oczach lub wzroku, warto udać się do okulisty2.

Leczenie i pomoc

Nie ma lekarstwa na ślepotę barw, ale specjalne okulary i soczewki kontaktowe mogą pomóc ludziom dostrzegać różnice między kolorami1. Dostępne są również różne pomoce wizualne, które mogą ułatwić codzienne życie.

Naukowcy z University of Washington opracowali terapię genową, która przywraca gen kodujący brakujący lub wadliwy pigment światłoczuły, umożliwiając komórkom czopków wykrywanie kolorów, których wcześniej nie mogły wykryć. Terapia została przetestowana na zwierzętach, które mają czopki wrażliwe na fale światła niebieskiego i zielonego, ale niewrażliwe na fale światła czerwonego. Kilka miesięcy po terapii zwierzęta poddane leczeniu mogły rozróżnić obraz utworzony z czerwonych kropek osadzonych w polu kropek o różnych kolorach, podczas gdy zwierzęta niepoddane leczeniu pozostały ślepe na ten obraz7.

Jay i Maureen Neitz z University of Washington współpracują z kalifornijską firmą biotechnologiczną, aby opracować potencjalne rozwiązanie: pojedynczy zastrzyk do oka, który ujawnia świat w pełnych kolorach. Uczeni, którzy od lat badają to zaburzenie wzroku, zawarli ekskluzywną umowę licencyjną między uniwersytetem a firmą Avalanche Biotechnologies z Menlo Park. Razem znaleźli nowy sposób dostarczania genów, które mogą zastąpić brakujące białka wytwarzające kolor w określonych komórkach zwanych czopkami w oczach8.

Nowe leczenie - które może być testowane u ludzi w ciągu dwóch lat - może być dobrodziejstwem dla 1 na 12 mężczyzn i 1 na 230 kobiet z zaburzeniem widzenia kolorów8.

Życie codzienne ze ślepotą barw

Wiele osób uważa, że światła drogowe są jednym z największych problemów dla wszystkich cierpiących na zaburzenia widzenia kolorów, ale mylą się. Kolory świateł drogowych są bardzo dobrze dobrane i zawsze są ułożone w określonej kolejności. Tak więc nie stanowi to problemu dla większości osób z daltonizmem, nawet jeśli niektóre stany nie pozwalają na uzyskanie prawa jazdy osobom z daltonizmem9.

Istnieją jednak pewne prawdziwe ograniczenia dla osób cierpiących na umiarkowane lub silne zaburzenie widzenia kolorów9:

• Oparzenia słonecznego naprawdę nie widać, tylko wtedy, gdy skóra niemal płonie
• Nie można określić po kolorze, czy mięso jest ugotowane
• Nie ma różnicy między kolorami oznaczającymi wolne (zielony) i zajęte (czerwony)
• Czasami trudno jest zauważyć kwiaty i owoce. I nie można stwierdzić, czy owoc lub warzywo jest dojrzały, czy jeszcze nie
• Każde urządzenie elektryczne, które używa diod LED do sygnalizacji czegoś, jest stałym źródłem irytacji
• Kolorowe mapy i grafiki mogą być czasami bardzo trudne do odczytania

Zdecydowanie największym problemem jest dopasowywanie kolorów, a szczególnie dopasowywanie ubrań. Jeśli masz wadę widzenia kolorów, nie możesz po prostu wybrać kwiatów, które ładnie do siebie pasują, lub obrazu pasującego do mebli, lub dywanu. Nie możesz również stworzyć strony internetowej ani obrazu z ładnie pasującymi kolorami. I nigdy nie będziesz w stanie łatwo dopasować swojej koszuli do krawata, spodni do butów, całej garderoby. W takim przypadku potrzebujesz pary oczu zdolnych do widzenia kolorów, które ci pomogą9.

Istnieje kilka sztuczek i wskazówek ułatwiających codzienne życie z daltonizmem. Oświetlenie robi dużą różnicę w możliwościach osób z wadą wzroku. Żółte lub matowe oświetlenie może sprawić, że postrzeganie koloru będzie jeszcze trudniejsze. Blaski również mogą utrudniać dokładne widzenie kolorów. W obszarach, w których możesz kontrolować oświetlenie, staraj się o jasne, naturalne światło10.

Dzięki postępowi technologii aplikacje na smartfony mogą pomóc osobom z zaburzeniami widzenia kolorów w identyfikacji kolorów. Ta aplikacja może być szczególnie przydatna podczas zakupów lub wybierania ubrań rano. Niektóre aplikacje na smartfony są wyraźnie przeznaczone do dopasowywania ubrań dla osób z daltonizmem, podczas gdy inne mogą być używane do wszelkiego rodzaju identyfikacji kolorów w codziennym życiu10.

Nie bój się prosić o pomoc. Poinformuj swoją rodzinę i przyjaciół, z jakimi rodzajami czynności i zadań masz większe trudności, i nie bój się prosić o pomoc. Kochająca rodzina i przyjaciele chętnie pomogą, kiedy tylko będą mogli10.

Wiele osób uważa, że pomoc wizualna za pośrednictwem Be My Eyes jest przeznaczona tylko dla osób niewidomych i niedowidzących. Ale prawda jest taka, że każdy, kto ma trudności ze wzrokiem, może zwrócić się o pomoc wizualną. Be My Eyes może być również dla osób z różnymi stopniami zaburzeń widzenia kolorów, aby pomóc rozróżnić kolory11.