Przewlekła niewydolność wątroby

Czym jest przewlekła niewydolność wątroby

Przewlekła niewydolność wątroby to stan, w którym wątroba przestaje wystarczająco dobrze wykonywać swoje podstawowe funkcje. Jest to końcowy etap przewlekłej choroby wątroby, która rozwijała się przez długi czas1.

W przeciwieństwie do ostrej niewydolności wątroby, która pojawia się nagle w ciągu dni lub tygodni, przewlekła niewydolność rozwija się stopniowo przez miesiące lub lata1. Ten proces stopniowej utraty funkcji wątroby sprawia, że objawy nasilają się z czasem.

Przewlekła niewydolność wątroby występuje po marskości wątroby – stanie, w którym zdrowa tkanka wątroby została zastąpiona tkanką bliznowatą. Ta blizna uniemożliwia wątrobie prawidłowe funkcjonowanie1.

Rola wątroby w organizmie

Wątroba to duży i potężny narząd, który wykonuje setki niezbędnych funkcji w organizmie. Nie można bez niej żyć1.

Jedną z najważniejszych funkcji wątroby jest filtrowanie toksyn z krwi. Chociaż wątroba jest dobrze przystosowana do tego zadania, jej rola jako filtru sprawia, że jest narażona na działanie substancji toksycznych, które przetwarza2.

Wątroba pełni również inne kluczowe funkcje3:

• Produkuje żółć, która pomaga trawić pokarmy
• Wytwarza białka krwi, które pomagają w krzepnięciu krwi i transporcie tlenu
• Wspiera układ odpornościowy
• Usuwa substancje szkodliwe, takie jak leki i alkohol
• Rozkłada nasycone tłuszcze i produkuje cholesterol

Wątroba przetwarza wszystko, co jesz i pijesz, wytwarzając energię i składniki odżywcze potrzebne organizmowi. Kiedy wątroba nie jest w stanie nadążyć za wykonywaniem swoich licznych zadań, ogólny stan zdrowia również się pogarsza1.

Stadia choroby wątroby

Przewlekła choroba wątroby postępuje stopniowo przez mniej więcej cztery etapy24:

Stadium 1: Zapalenie (Hepatitis)

Zapalenie wątroby to odpowiedź wątroby na uszkodzenie lub działanie toksyn. Jest to próba usunięcia infekcji i rozpoczęcia procesu gojenia. Ostre zapalenie, które jest natychmiastową i tymczasową reakcją, często to osiąga. Jednak gdy uszkodzenie lub działanie toksyn trwa dalej, zapalenie również się utrzymuje2.

W tym wczesnym stadium choroba wątroby często nie powoduje zauważalnych objawów, choć wątroba może być powiększona4.

Stadium 2: Włóknienie (Fibrosis)

Z czasem zapalenie przekształca zdrową tkankę wątroby w tkankę bliznowatą – stan nazywany włóknieniem. Włóknienie utrudnia prawidłowe działanie wątroby, ale często jest odwracalne4.

Stadium 3: Marskość (Cirrhosis)

Kiedy wątroba ulega poważnemu i trwałemu zabliźnieniu, nazywa się to marskością. Marskość może być spowodowana nadużywaniem alkoholu, wirusowym zapaleniem wątroby, autoimmunologicznym zapaleniem wątroby (stan, w którym układ odpornościowy atakuje wątrobę), stłuszczeniem wątroby, chorobami dróg żółciowych oraz różnymi chorobami dziedzicznymi4.

Marskość to ostatni etap przewlekłej choroby wątroby, który prowadzi do zakłócenia struktury wątroby, tworzenia się rozległych guzków, reorganizacji naczyń krwionośnych i odkładania się macierzy zewnątrzkomórkowej – tkanki łącznej pomiędzy komórkami5.

Stadium 4: Niewydolność wątroby

Z czasem marskość może powoli prowadzić do spadku funkcji wątroby i ostatecznie do niewydolności wątroby w stadium końcowym. Oznacza to, że wątroba przestała działać i nie może już wykonywać ważnych funkcji4.

Większość autorytetów medycznych definiuje przewlekłą niewydolność wątroby jako końcowy etap przewlekłej choroby wątroby1.

Objawy przewlekłej niewydolności wątroby

Choroba wątroby często przebiega bez wyraźnych objawów we wczesnych stadiach. Około 40 procent pacjentów z marskością nie ma objawów, a stan często zostaje wykryty przypadkowo podczas rutynowych badań lub dopiero przy sekcji zwłok6.

Marskość jest często chorobą powolnie postępującą. Większość pacjentów pozostaje bez objawów aż do wystąpienia dekompensacji – pogorszenia stanu zdrowia charakteryzującego się takimi objawami jak6:

• Wodobrzusze – gromadzenie się płynu w jamie brzusznej
• Spontaniczne bakteryjne zapalenie otrzewnej
• Encefalopatia wątrobowa – zaburzenia funkcji mózgu spowodowane niewydolnością wątroby
• Krwawienie z żylaków przełyku – poszerzonych żył spowodowanych nadciśnieniem wrotnym

Kiedy wątroba zaczyna tracić swoją funkcjonalność, objawy niewydolności wątroby stają się coraz bardziej zauważalne i mogą wpływać na niemal każdy główny układ organizmu1.

Objawy mogą obejmować również3:

• Obrzęki nóg i brzucha
• Żółtaczka – żółte zabarwienie skóry i białek oczu
• Skrajne zmęczenie i osłabienie
• Dezorientacja lub problemy z pamięcią
• Częste infekcje
• Słaby apetyt i utrata wagi

Przyczyny i czynniki ryzyka

Marskość i przewlekła niewydolność wątroby należą do głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności w Stanach Zjednoczonych. Większość przypadków, którym można zapobiec, jest związana z nadmiernym spożyciem alkoholu, wirusowym zapaleniem wątroby lub niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby6.

Przewlekła choroba wątroby to postępujące pogorszenie funkcji wątroby. Jest to ciągły proces zapalenia, niszczenia i regeneracji miąższu wątroby – funkcjonalnej tkanki wątroby – prowadzący do włóknienia i marskości5.

Wirus zapalenia wątroby, zatrucia toksyczne i niektóre schorzenia metaboliczne należą do częstych przyczyn przewlekłej choroby wątroby2.

Marskość może być spowodowana4:

• Nadużywaniem alkoholu
• Wirusowym zapaleniem wątroby
• Autoimmunologicznym zapaleniem wątroby
• Stłuszczeniem wątroby
• Chorobami dróg żółciowych
• Różnymi schorzeniami dziedzicznymi

Wątroba ma doskonałe zdolności regeneracyjne, ale ciągła nadmierna praca w celu naprawy samej siebie z czasem daje o sobie znać. W końcu nie jest w stanie nadążyć2.

Rozpoznanie choroby

Żaden test serologiczny ani radiologiczny nie może dokładnie zdiagnozować marskości6. Badanie fizykalne pacjentów z marskością może ujawnić różnorodne objawy, które wymagają badań diagnostycznych związanych z wątrobą lub układem pokarmowym w celu określenia przyczyny.

Niektórzy pacjenci mogą już mieć wykonane badania laboratoryjne lub radiologiczne, które przypadkowo ujawniły oznaki marskości i związanych z nią schorzeń6.

Wykazano istotną korelację pomiędzy uporczywie podwyższonymi próbami wątrobowymi – badaniami krwi oceniającymi funkcję wątroby – a potwierdzoną w biopsji chorobą wątroby. Dlatego bardziej ukierunkowane badania serologiczne są wskazane u pacjentów, u których wyniki prób wątrobowych są uporczywie nieprawidłowe6.

Skierowanie na biopsję wątroby – pobranie małej próbki tkanki wątroby do badania – powinno być rozważone tylko wtedy, gdy dokładna, nieinwazyjna ocena serologiczna i radiologiczna nie potwierdziła rozpoznania marskości, korzyść z biopsji przewyższa ryzyko, oraz gdy przypuszcza się, że biopsja będzie miała korzystny wpływ na leczenie przewlekłej choroby wątroby6.

Leczenie i opieka

Leczenie będzie zależało od przyczyny niewydolności wątroby. Jednak w wielu przypadkach najlepszym leczeniem zaawansowanej choroby wątroby jest przeszczep wątroby4.

Zespoły medyczne zajmujące się chorobami wątroby pomagają setkom pacjentów każdego roku z marskością. Skupiają się na kontrolowaniu lub spowalnianiu postępu marskości poprzez zmiany stylu życia, leki i inne metody leczenia4.

Wykonuje się również regularne badania w celu monitorowania stanu zdrowia wątroby, aby wiedzieć, czy i kiedy wątroba zaczyna zawodzić4.

Aby ustalić, czy pacjent jest kandydatem do przeszczepu, przeprowadza się przyspieszoną, kompleksową ocenę, którą można ukończyć w ciągu dwóch do trzech dni w szpitalu. Jeśli pacjent zostanie uznany za kandydata do przeszczepu, może zostać szybciej umieszczony na liście oczekujących, dzięki czemu może wcześniej otrzymać narząd4.

Kiedy niewydolność wątroby jest ostateczna, może być śmiertelna bez przeszczepu wątroby1.

Należy unikać niepotrzebnych leków i procedur chirurgicznych u pacjentów z marskością6.

Jak zapobiegać chorobom wątroby

Prowadzenie zdrowego stylu życia pomaga wątrobie pracować tak efektywnie, jak to możliwe, i obniża ryzyko rozwoju choroby wątroby. Zalecenia dotyczące zdrowego stylu życia mogą obejmować7:

• Utrzymywanie zdrowej masy ciała
• Przestrzeganie zdrowej diety
• Regularne ćwiczenia fizyczne
• Unikanie alkoholu, który sprawia, że wątroba musi ciężej pracować
• Przyjmowanie tylko potrzebnych leków i dokładne przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania

Jeśli leczenie zostanie rozpoczęte wystarczająco wcześnie, często można zapobiec trwałemu uszkodzeniu. Jednak w początkowych stadiach objawy mogą nie występować. Choroba wątroby w późnym stadium jest bardziej skomplikowana w leczeniu2.