W skrócie

Obrzęk limfatyczny to przewlekłe schorzenie charakteryzujące się gromadzeniem się płynu limfatycznego w tkankach ciała, co prowadzi do obrzęku, który może wpływać na wygląd, sprawność i jakość życia. Chociaż nie można go wyleczyć, istnieją skuteczne metody łagodzenia objawów i zapobiegania powikłaniom.

Czym jest obrzęk limfatyczny?

Obrzęk limfatyczny to przewlekłe schorzenie, w którym dochodzi do zwiększonego gromadzenia się płynu limfatycznego w organizmie, powodując obrzęk, który może prowadzić do zmian w skórze i tkankach. Płyn limfatyczny (limfa) to bogaty w białko płyn ustrojowy, który gromadzi się, gdy układ limfatyczny odpowiedzialny za transport płynów jest uszkodzony.

Obrzęk może wystąpić w dowolnej części ciała, w tym w ramionach, nogach, narządach płciowych, twarzy, szyi, klatce piersiowej i jamie ustnej. Najczęściej jednak dotyczy kończyn górnych i dolnych.

Układ limfatyczny jest częścią układu odpornościowego organizmu. Pomaga zwalczać infekcje i usuwa nadmiar płynu, białek i toksyn z komórek i tkanek, odprowadzając je z powrotem do krwioobiegu. Gdy układ limfatyczny nie funkcjonuje prawidłowo, organizm gromadzi płyn i może dojść do obrzęku.

Obrzęk limfatyczny zwiększa również ryzyko rozwoju infekcji w dotkniętym obszarze ze względu na wadliwy mechanizm nadzoru immunologicznego. Gdy układ limfatyczny jest uszkodzony przez operację, uraz lub nieprawidłowy rozwój, dotknięta część ciała jest podatna na nawracające infekcje.

Objawy obrzęku limfatycznego

Głównym objawem obrzęku limfatycznego jest obrzęk całej kończyny lub jej części albo innego obszaru ciała. Może być trudno dopasować ubranie, a biżuteria i zegarki mogą wydawać się ciasne.

Początkowo obrzęk może być miękki i łatwy do uciśnięcia, pozostawiając wgłębienie, i może pojawiać się i znikać. Obrzęk może nasilać się w ciągu dnia i zmniejszać w nocy. Bez leczenia zwykle staje się bardziej nasilony i trwały.

Inne objawy w dotkniętej części ciała mogą obejmować:

uczucie ciężkości lub pełności
trudności w poruszaniu
nawracające infekcje skóry
twardnienie, napięcie lub pogrubienie skóry
tworzenie się fałd skórnych
brodawkowate narośle na skórze
przeciekanie płynu przez skórę
uczucie pieczenia (szczególnie w nogach)
swędzenie (zwłaszcza w nogach i palcach stóp)

Objawy obrzęku limfatycznego w obrębie głowy i szyi mogą obejmować obrzęk lub ciężkość w twarzy, jamie ustnej lub gardle oraz problemy z połykaniem i mową.

Przyczyny i rodzaje obrzęku limfatycznego

Obrzęk limfatyczny jest spowodowany problemem z układem limfatycznym – siecią naczyń i węzłów rozmieszczonych w całym organizmie. Główne funkcje układu limfatycznego to pomoc w zwalczaniu infekcji oraz odprowadzanie nadmiaru płynu z tkanek.

Istnieją dwa główne rodzaje obrzęku limfatycznego:

Obrzęk limfatyczny pierwotny jest spowodowany wadliwymi genami, które wpływają na rozwój układu limfatycznego. Może rozwinąć się w każdym wieku, ale zwykle zaczyna się w okresie niemowlęcym, w okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości.

Obrzęk limfatyczny wtórny jest spowodowany uszkodzeniem układu limfatycznego lub problemami z ruchem i odpływem płynu w układzie limfatycznym. Może być wynikiem leczenia nowotworów, infekcji, urazu, stanu zapalnego kończyny lub braku ruchu kończyny. Obrzęk limfatyczny wtórny jest znacznie częstszy niż pierwotny.

Wszystko, co blokuje lub zmienia przepływ limfy w organizmie, może powodować obrzęk limfatyczny. Nowotwór i leczenie nowotworów mogą powodować obrzęk limfatyczny, gdy:

nowotwór lub guz blokuje przepływ płynu limfatycznego
operacja w związku z nowotworem zaburza przepływ płynu limfatycznego
radioterapia powoduje powstawanie tkanki bliznowatej, która blokuje przepływ płynu limfatycznego

Obrzęk limfatyczny często dotyka osoby z nowotworami obejmującymi układ limfatyczny lub które miały leczenie węzłów chłonnych, takie jak rak piersi, rak sromu, rak prącia oraz rak głowy i szyi. Osoby leczone z powodu raka skóry (czerniaka) w węzłach chłonnych w pachwinie również mogą rozwinąć obrzęk limfatyczny.

Jak rozpoznaje się obrzęk limfatyczny?

Wiele schorzeń, takich jak infekcje czy zakrzepy krwi, może powodować obrzęk kończyn. Tylko lekarz może postawić oficjalną diagnozę obrzęku limfatycznego.

Rozpoznanie obrzęku limfatycznego ustala się klinicznie. Niemniej jednak istnieją zaawansowane techniki obrazowania, które pomagają w diagnozowaniu i śledzeniu postępu choroby.

Podczas badania obrzękłej kończyny w celu ustalenia, czy jest to obrzęk limfatyczny, lekarz może wykonać:

Badanie fizykalne i wywiad medyczny. Lekarz może zmierzyć obrzękłą kończynę, aby porównać ją z drugą kończyną, szukać guzów lub innych oznak choroby oraz zapytać o nawyki zdrowotne, przebyte choroby i leczenie.

Limfoscyntygrafię. Lekarz wstrzyknie niewielką ilość substancji radioaktywnej do organizmu i będzie obserwował, jak przepływa przez węzły chłonne.

Rezonans magnetyczny (MRI). Badanie MRI może pomóc w ocenie stanu układu limfatycznego i stopnia obrzęku.

Leczenie i postępowanie

Niestety, obrzęku limfatycznego nie można wyleczyć, ale zazwyczaj można go dobrze kontrolować za pomocą leczenia. Celem leczenia jest kontrolowanie i zmniejszanie obrzęku, gdy jest to możliwe, dbanie o skórę i zmniejszanie ryzyka problemów, takich jak infekcje, oraz pomoc w życiu tak normalnie, jak to możliwe.

Leczenie jest często długotrwałe. Zalecane leczenie obrzęku limfatycznego to odbarczająca terapia limfatyczna (DLT). DLT nie jest lekarstwem na obrzęk limfatyczny, ale może pomóc kontrolować objawy. Chociaż wymaga czasu i wysiłku, leczenie może być stosowane w celu opanowania obrzęku limfatycznego.

DLT składa się z czterech elementów:

Bandaże uciskowe – uzupełniają ćwiczenia, przemieszczając płyn z dotkniętej kończyny i minimalizując dalsze gromadzenie się
Pielęgnacja skóry – utrzymanie skóry w dobrym stanie i zmniejszenie ryzyka infekcji
Ćwiczenia – wykorzystanie mięśni w dotkniętej kończynie w celu poprawy odpływu limfy
Specjalistyczne techniki masażu – znane jako ręczny drenaż limfatyczny (MLD); stymuluje przepływ płynu w układzie limfatycznym i zmniejsza obrzęk

DLT to intensywna faza terapii, podczas której możesz otrzymywać codzienne leczenie przez kilka tygodni, aby pomóc zmniejszyć objętość dotkniętej części ciała. Po tym następuje druga faza zwana fazą podtrzymującą. Będziesz zachęcany do przejęcia opieki nad sobą, stosując proste techniki samodzielnego masażu, nosząc odzież uciskową oraz kontynuując ćwiczenia i pielęgnację skóry.

Bandaże lub odzież uciskowa, takie jak rękawy, rękawiczki, pończochy lub rajstopy, zakładane na dotknięte kończyny, działają jak siła przeciwstawna dla mięśni. Stymuluje to skuteczniejszy drenaż limfatyczny. Połączenie ćwiczeń i ucisku zachęca płyn do wypływania z dotkniętej kończyny.

Kilka terapii farmakologicznych okazało się skutecznych w leczeniu obrzęku limfatycznego. Na przykład benzopirony (w tym kumaryna i flawonoidy) w połączeniu ze złożoną terapią fizyczną odniosły sukces w walce z chorobą. Leki moczopędne nie są skuteczne w leczeniu obrzęku limfatycznego.

Zapobieganie obrzękowi limfatycznemu

Chociaż obrzęku limfatycznego nie można zapobiec, istnieją sposoby zmniejszenia ryzyka lub uniknięcia pogorszenia obrzęku limfatycznego.

Ważne jest, aby dobrze dbać o skórę, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju infekcji, takiej jak zapalenie tkanki łącznej (cellulitis). Należy utrzymywać skórę w czystości, suchości i nawilżeniu oraz zapobiegać urazom i infekcjom.

Zespół specjalistów ds. obrzęku limfatycznego pomoże opracować plan ćwiczeń i ruchów zaprojektowany tak, aby wzmocnić i stymulować mięśnie obrzękłej kończyny. Regularne ćwiczenia mogą również pomóc w utrzymaniu zdrowej masy ciała.

Zdrowa dieta może pomóc w utrzymaniu zdrowej masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Chociaż nie ma konkretnej diety, która może leczyć obrzęk limfatyczny, dokonanie niewielkich zmian żywieniowych i stylu życia może utrzymać obrzęk i dyskomfort na minimalnym poziomie.

Życie z obrzękiem limfatycznym

Obrzęk limfatyczny może być bolesny i może wpływać na zdolność do wykonywania codziennych czynności. Istnieje wiele psychologicznych, fizycznych i społecznych konsekwencji związanych z diagnozą obrzęku limfatycznego.

Leczenie jest często długotrwałe. Może być trudno poradzić sobie ze schorzeniem, o którym trzeba myśleć każdego dnia. Będą rzeczy, które musisz robić, aby utrzymać obrzęk pod kontrolą. Z czasem stopniowo staną się częścią codziennej rutyny.

Pomocne jest również wsparcie ze strony otaczających cię ludzi. Może to ułatwić sprawy, jeśli rozumieją, co musisz robić. Ścisłe przestrzeganie technik leczenia jest niezbędne, mimo że często są uciążliwe, niewygodne, niedogodne i czasochłonne, a leczenie trwa przez całe życie osoby. Większość pacjentów przestrzegających zaleceń można skutecznie leczyć za pomocą metod zachowawczych.

Obrzęk limfatyczny jest łatwiejszy do opanowania, gdy leczenie rozpoczyna się wcześnie, dlatego skontaktuj się z lekarzem, gdy tylko zauważysz ciężkość, obrzęk lub inne oznaki obrzęku limfatycznego.

Istnieje wiele rzeczy, które możesz zrobić, aby ograniczyć wpływ obrzęku limfatycznego na jakość życia. Ważną częścią leczenia jest to, że z czasem uczysz się, jak samodzielnie radzić sobie z obrzękiem limfatycznym. Specjalista ds. obrzęku limfatycznego nauczy cię, jak dbać o skórę, nosić odzież uciskową, jeśli jej potrzebujesz, oraz wykonywać ćwiczenia, które pomagają utrzymać przepływ limfy.

Obrzęk limfatyczny

Badania kliniczne: Obrzęk limfatyczny