Nowotwór w obrębie odbytnicy

Czym jest nowotwór odbytnicy

Nowotwór odbytnicy to rodzaj raka, który powstaje w tkankach odbytnicy – ostatniego odcinka jelita grubego. Odbytnica stanowi część układu trawiennego, który odpowiada za pobieranie składników odżywczych z pożywienia i wydalanie odpadów z organizmu1.

• Odbytnica
• Jelito grube
• Układ trawienny

Odbytnica wraz z kanałem odbytu tworzy ostatnią część jelita grubego i ma długość od 15 do 20 centymetrów. Kanał odbytu kończy się odbytem, czyli otworem jelita grubego na zewnątrz ciała12.

Nowotwór odbytnicy zazwyczaj rozwija się powoli i formuje na wewnętrznej wyściółce odbytnicy. Większość nowotworów tego typu zaczyna się jako skupiska nieprawidłowych komórek zwane polipami, określane również mianem gruczolaków. Przekształcenie polipa w guz nowotworowy może zająć od 10 do 15 lat34.

Nowotwór odbytnicy jest trzecim najczęstszym nowotworem układu trawiennego, po raku jelita grubego i raku trzustki. Specjaliści szacują, że w 2024 roku zdiagnozowano około 46 200 nowych przypadków tej choroby3.

Objawy choroby

Nowotwór odbytnicy może rozwijać się przez lata bez wywoływania zauważalnych zmian w organizmie. W wielu przypadkach nie powoduje wcale żadnych objawów. Jednak niektóre osoby mogą zauważyć pewne sygnały ostrzegawcze3.

Do objawów nowotworu odbytnicy należą31:

• Krwawienie z odbytu
• Biegunka
• Zaparcia
• Nagła zmiana w sposobie i częstotliwości wypróżnień
• Stolec wyglądający jak cienki pasek lub ołówek
• Uczucie zmęczenia
• Osłabienie
• Ból brzucha
• Niewyjaśniona utrata wagi

Inne objawy mogą obejmować trudności w kontrolowaniu wypróżnień, niedrożność jelit, krwawy stolec, utratę apetytu, niedokrwistość oraz uczucie dyskomfortu lub wzdęć w jamie brzusznej56.

Objawy te mogą być mylone z innymi schorzeniami, takimi jak hemoroidy. Dlatego zawsze należy omówić je z lekarzem lub chirurgiem specjalizującym się w chorobach jelita grubego i odbytnicy5.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna nowotworu odbytnicy nie jest znana3. Choroba ta jest spowodowana pewnymi zmianami w sposobie funkcjonowania komórek1.

Przekształcenie się normalnego nabłonka odbytnicy w zmianę dysplastyczną (nieprawidłową), a następnie w raka inwazyjnego wymaga nagromadzenia mutacji genetycznych – nabytych lub dziedzicznych – przez okres około 10 do 15 lat4.

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia nowotworu odbytnicy obejmują2:

• Występowanie raka jelita grubego lub odbytnicy w rodzinie, szczególnie u rodziców, rodzeństwa lub dziecka
• Historia pewnych innych rodzajów nowotworów lub rodzinnych zespołów nowotworowych
• Obecność polipów w jelicie grubym lub odbytnicy
• Choroba zapalna jelit

Chociaż ryzyko nowotworu odbytnicy wzrasta z wiekiem, zauważono trend występowania choroby u coraz młodszych osób. Niedawno obniżono zalecany wiek rozpoczęcia badań przesiewowych do 45 lat5.

Badania diagnostyczne

Wszyscy pacjenci powinni zostać zbadani przez lekarza, który przeprowadzi wywiad medyczny i pełne badanie fizykalne, w tym badanie przez odbyt. Jest to szczególnie ważne, gdy występują objawy sugerujące nowotwór odbytnicy5.

Do diagnozowania nowotworu odbytnicy wykorzystuje się badania, które pozwalają zbadać odbytnicę i jelito grube. Obejmują one1:

• Kolonoskopię – badanie, podczas którego cienka rurka z kamerą jest wprowadzana przez odbyt, aby obejrzeć wnętrze jelita grubego
• Badania obrazowe, aby sprawdzić, czy komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się w obrębie odbytnicy lub do innych części ciała

Po zdiagnozowaniu nowotworu odbytnicy wykonuje się badania obrazowe, aby określić, czy komórki rakowe rozprzestrzeniły się w obrębie odbytnicy lub do innych części organizmu1.

Niektóre osoby decydują się na uzyskanie drugiej opinii medycznej1.

Metody leczenia

Optymalne leczenie pacjentów z nowotworem odbytnicy wymaga wielodyscyplinarnego podejścia, które obejmuje chirurgię, onkologię medyczną i onkologię radiacyjną7.

Główne metody leczenia obejmują operację chirurgiczną, radioterapię, chemioterapię oraz chemioradioterapię (leczenie łączące chemioterapię z radioterapią)8.

Zapobieganie

Większość nowotworów jelita grubego i odbytnicy zaczyna się jako polipy, które są naroślarni nieprawidłowej tkanki wewnątrz jelita grubego i odbytnicy. Nowotwory odbytnicy można zapobiegać poprzez wykrywanie i usuwanie tych polipów za pomocą kolonoskopii5.

Zazwyczaj potrzeba wielu lat, zanim polip przekształci się w raka, dlatego rutynowe wykrywanie i usuwanie polipów znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu jelita grubego i odbytnicy5.

Badania przesiewowe, takie jak kolonoskopia, często wykrywają polipy, które mogą stać się rakiem. Regularne badania w celu wykrycia i usunięcia polipów zmniejszają ryzyko rozwoju nowotworu odbytnicy3.

Wszyscy pacjenci powinni omówić zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego i odbytnicy ze swoim lekarzem. Badania przesiewowe dla osoby o przeciętnym ryzyku powinny rozpocząć się w wieku 45 lat. U osób z dodatnim wywiadem rodzinnym lub osobistym może to być inne5.

Dowody wskazują również, że dieta bogata w błonnik i uboga w tłuszcze może zmniejszyć ryzyko rozwoju nowotworu jelita grubego lub odbytnicy5.

Życie po leczeniu

Po zakończeniu leczenia pacjenci mają regularne wizyty kontrolne i badania w szpitalu. Lekarze sprawdzają stan zdrowia i monitorują, czy nie występują problemy lub obawy8.

Dla wielu osób, którym zdiagnozowano nowotwór odbytnicy, ukończenie leczenia jest ważnym kamieniem milowym. Chociaż przynosi ulgę, może również wiązać się z niepewnością co do przyszłości i obawami o możliwość nawrotu choroby10.

Plan opieki po leczeniu jest ważnym narzędziem w życiu po terapii. Pacjenci powinni współpracować z lekarzem, aby opracować plan, który obejmuje10:

• Harmonogram wizyt kontrolnych i badań
• Świadomość potencjalnych długoterminowych skutków ubocznych i momentów, kiedy szukać pomocy medycznej
• Zalecenia dotyczące utrzymania ogólnego stanu zdrowia, takie jak odżywianie i ćwiczenia
• Wytyczne dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka i opieki zapobiegawczej

Aktywny udział w opiece kontrolnej może pomóc pacjentom poczuć większą kontrolę nad swoim życiem10.

Nawet po pomyślnym leczeniu, normalne jest zmaganie się z lękiem i depresją, a także z następstwami operacji, chemioterapii i radioterapii11.

Opieka paliatywna może pomóc w radzeniu sobie z objawami i skutkami ubocznymi leczenia. Ten rodzaj opieki koncentruje się na łagodzeniu objawów i stresu związanego z poważną chorobą. Główna organizacja reprezentująca onkologów zaleca, aby pacjenci otrzymywali opiekę paliatywną wcześnie w przebiegu choroby, równolegle z leczeniem samego nowotworu11.

Niektórzy pacjenci, po operacji z powodu nowotworu odbytnicy, mogą mieć dodatkowe problemy, takie jak nietrzymanie stolca (brak kontroli nad wypróżnieniami). Nowoczesne metody leczenia, takie jak nawadnianie transanalne, mogą pomóc pacjentom odzyskać swobodę i pewność siebie w codziennym życiu12.