W skrócie

szyjka macicy
macica
pochwa

Dysplazja szyjki macicy to stan przedrakowy, w którym nieprawidłowe komórki rozwijają się na powierzchni szyjki macicy. Chociaż słowo „przedrakowy" może brzmieć przerażająco, większość kobiet z dysplazją szyjki macicy nie rozwija raka szyjki macicy. Dzięki regularnym badaniom i odpowiedniemu leczeniu można zapobiec przekształceniu się tych nieprawidłowych komórek w raka.

Czym jest dysplazja szyjki macicy

Dysplazja szyjki macicy to stan, w którym nieprawidłowe komórki pojawiają się na powierzchni szyjki macicy. Szyjka macicy to dolna część macicy, która łączy się z pochwą i znajduje się u wejścia do macicy. Te nieprawidłowe komórki nie są jeszcze rakiem, ale mogą się w niego przekształcić, jeśli nie zostaną wykryte i leczone odpowiednio wcześnie.

Inną nazwą dysplazji szyjki macicy jest śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy (CIN). Termin „śródnabłonkowa" oznacza, że nieprawidłowe komórki znajdują się na powierzchni szyjki macicy i nie przeniknęły głębiej. Słowo „neoplazja" oznacza nieprawidłowy wzrost komórek.

Dysplazja szyjki macicy jest zwykle stanem bezobjawowym, który nie powoduje zauważalnych dolegliwości. Może mieć różne nasilenie – od łagodnego do ciężkiego. Łagodna dysplazja często ustępuje sama z siebie, natomiast bardziej zaawansowane przypadki mogą wymagać leczenia, aby zapobiec rozwojowi raka szyjki macicy.

Stopnie zaawansowania dysplazji szyjki macicy

Lekarze klasyfikują nasilenie dysplazji szyjki macicy na podstawie tego, jak duża część tkanki wygląda nieprawidłowo pod mikroskopem:

CIN 1: Nieprawidłowe komórki zajmują około jednej trzeciej grubości nabłonka (warstwy powierzchniowej komórek)
CIN 2: Nieprawidłowe komórki zajmują około jednej trzeciej do dwóch trzecich nabłonka
CIN 3: Nieprawidłowe komórki zajmują ponad dwie trzecie nabłonka

CIN 1 rzadko przekształca się w raka i często ustępuje samoistnie. CIN 2 i 3 częściej wymagają leczenia, aby zapobiec rozwojowi raka. Około 100 000 kobiet rocznie otrzymuje diagnozę dysplazji szyjki macicy.

W wynikach badania cytologicznego (testu Papanicolaou) dysplazję szyjki macicy określa się jako zmianę śródnabłonkową (SIL). Zmiany mogą być opisane jako niskorozległa zmiana śródnabłonkowa (LSIL) lub wysokorozległa zmiana śródnabłonkowa (HSIL).

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dysplazja szyjki macicy jest najczęściej wywoływana przez zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). HPV to powszechny wirus przenoszony drogą płciową. Istnieje wiele typów HPV – niektóre prowadzą do dysplazji szyjki macicy lub raka, a inne mogą powodować brodawki narządów płciowych.

Wirus HPV odpowiada za ponad 90% przypadków raka szyjki macicy i jest główną przyczyną dysplazji szyjki macicy. Zakażenie HPV może dostać się do komórek w miejscu, gdzie nabłonek walcowaty przechodzi w nabłonek płaski na szyjce macicy. W tym obszarze zachodzi proces zmiany komórek, który może umożliwić wniknięcie wirusa.

Czynniki zwiększające ryzyko

Następujące czynniki mogą zwiększać ryzyko rozwoju dysplazji szyjki macicy:

Rozpoczęcie współżycia płciowego przed ukończeniem 18 roku życia
Urodzenie dziecka w bardzo młodym wieku
Posiadanie wielu partnerów seksualnych
Inne choroby, takie jak gruźlica lub zakażenie HIV
Stosowanie leków osłabiających układ odpornościowy
Palenie tytoniu
Narażenie matki na DES (dietylostilbestrol) w czasie ciąży

Dysplazja szyjki macicy może rozwinąć się w każdym wieku, ale najczęściej dotyka kobiety w wieku 25-35 lat.

Objawy

W większości przypadków dysplazja szyjki macicy nie powoduje żadnych objawów. To właśnie dlatego regularne badania przesiewowe są tak ważne dla wczesnego wykrycia zmian.

Niektóre kobiety mogą doświadczać takich objawów jak:

Nieprawidłowa wydzielina z pochwy
Plamienie między okresami menstruacyjnymi
Krwawienie po współżyciu płciowym

Należy jednak pamiętać, że te objawy mogą być również wywołane innymi schorzeniami zdrowotnymi. Dlatego ważne jest, aby jak najszybciej skonsultować się z lekarzem w przypadku pojawienia się któregokolwiek z tych symptomów.

Diagnoza i badania

Dysplazja szyjki macicy jest zwykle wykrywana podczas rutynowego badania ginekologicznego. Wczesne wykrycie zmian jest możliwe dzięki regularnym badaniom przesiewowym.

Test Papanicolaou (cytologia)

Podstawowym badaniem przesiewowym jest test Papanicolaou (cytologia, wymaz z szyjki macicy). Badanie polega na pobraniu komórek z powierzchni szyjki macicy w celu oceny ich pod mikroskopem. Test ten umożliwia wykrycie nieprawidłowych komórek, zanim przekształcą się one w raka.

Zalecenia dotyczące częstotliwości badań przesiewowych są następujące:

Kobiety w wieku 21-29 lat: test Papanicolaou co 3 lata
Kobiety w wieku 30-65 lat: test Papanicolaou co 3 lata lub test Papanicolaou z badaniem HPV co 5 lat
Osoby w wieku 25 lat i starsze: samo badanie HPV może być również stosowane jako badanie przesiewowe

Niektóre kobiety mogą wymagać częstszych badań w zależności od osobistych czynników ryzyka i wcześniejszych wyników testów.

Dalsze badania diagnostyczne

Jeśli test Papanicolaou wykaże nieprawidłowe komórki, lekarz może zalecić dodatkowe badania:

Badanie HPV: test sprawdzający obecność wirusa brodawczaka ludzkiego
Kolposkopia: badanie, podczas którego lekarz ogląda szyjkę macicy przez urządzenie powiększające. W trakcie kolposkopii może zostać pobrana mała próbka tkanki do badania (biopsja). Większość kobiet odczuwa jedynie niewielki skurcz podczas pobierania próbki
Biopsja szyjki macicy: pobranie fragmentu tkanki do dokładnego zbadania pod mikroskopem

W przypadku wykrycia dysplazji na podstawie cytologii, zwykle przed rozpoczęciem leczenia wykonuje się kolposkopię.

Leczenie

Nie każda kobieta z dysplazją szyjki macicy wymaga natychmiastowego leczenia. Wybór strategii postępowania zależy od stopnia zaawansowania zmian.

Obserwacja

W przypadku łagodnej dysplazji (CIN 1) lekarz może zaproponować poczekanie kilka miesięcy i powtórzenie badań, aby sprawdzić, czy zmiany ustąpiły samoistnie. Wiele przypadków łagodnej dysplazji cofa się bez interwencji medycznej.

Procedury lecznicze

W przypadku umiarkowanej lub ciężkiej dysplazji (CIN 2 i CIN 3) zazwyczaj konieczne jest leczenie w celu zniszczenia lub usunięcia nieprawidłowych komórek. Dostępne są następujące procedury:

Krioterapia: zamrażanie nieprawidłowych komórek za pomocą ciekłego azotu
Ablacja laserowa: użycie lasera do zniszczenia nieprawidłowych komórek
Procedura LEEP (pętlowa elektrochirurgiczna procedura wycięcia): usunięcie nieprawidłowych komórek za pomocą cienkiej pętli przewodzącej prąd elektryczny
Biopsja stożkowa: chirurgiczne usunięcie fragmentu szyjki macicy w kształcie stożka zawierającego nieprawidłowe komórki
Histerektomia: usunięcie macicy (w wyjątkowych przypadkach, gdy inne metody zawiodły lub w szczególnych sytuacjach klinicznych)

Wszystkie te procedury charakteryzują się niskim ryzykiem powikłań i wysoką skutecznością w zapobieganiu rozwojowi raka szyjki macicy.

Rokowanie i obserwacja

Otrzymanie diagnozy dysplazji szyjki macicy oznacza, że istnieje możliwość – ale nie pewność – rozwoju raka szyjki macicy. Uważna obserwacja i leczenie często zapobiegają temu procesowi. Dlatego tak ważne jest regularne odwiedzanie ginekologa na badaniach kontrolnych.

Dzięki regularnym badaniom przesiewowym i odpowiedniej reakcji na nieprawidłowe wyniki, rak szyjki macicy jest całkowicie możliwy do uniknięcia. Dysplazja szyjki macicy może być wykryta wcześnie i jest łatwa do leczenia za pomocą procedur o niskim ryzyku.

Nawet po leczeniu dysplazja czasami wraca. Z tego powodu kluczowe jest kontynuowanie obserwacji u lekarza i regularne wykonywanie badań kontrolnych.

Zapobieganie

Ponieważ dysplazja szyjki macicy jest zazwyczaj spowodowana zakażeniem HPV, można podjąć kilka kroków, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia:

Szczepienie przeciwko HPV

Seria szczepień przeciwko HPV chroni przed głównymi typami wirusa, które mogą powodować raka szyjki macicy. Szczepionka jest zalecana dla kobiet w wieku od 9 do 26 lat, a jest dopuszczona do stosowania u kobiet do 45 roku życia. Warto skonsultować się z lekarzem w sprawie zaleceń dotyczących szczepienia przeciwko HPV.

Istnieją dwie zatwierdzone szczepionki – Gardasil i Cervarix – które znacząco zmniejszają ryzyko dysplazji szyjki macicy. Należy jednak pamiętać, że szczepionka przeciwko HPV nie gwarantuje, że kobieta nie zachoruje na tę chorobę. Kobiety nadal powinny regularnie wykonywać badania cytologiczne w celu wykrycia dysplazji i leczenia jej we wczesnym stadium.

Bezpieczne zachowania seksualne

Inne metody zapobiegania zakażeniu HPV obejmują:

Stosowanie prezerwatyw podczas współżycia płciowego – od początku do końca kontaktu seksualnego
Rozmowa z partnerem lub partnerami o zakażeniach przenoszonych drogą płciową przed nawiązaniem kontaktu seksualnego
Sprawdzenie, czy partner jest narażony na zakażenie HPV
Informowanie partnerów o własnym zakażeniu HPV, nawet jeśli nie ma objawów – wirus może być przenoszony na innych

Unikanie czynników ryzyka

Kobiety powinny unikać czynników ryzyka wymienionych wcześniej, w tym:

Palenia tytoniu
Wczesnego rozpoczynania współżycia płciowego lub posiadania dzieci w bardzo młodym wieku
Posiadania wielu partnerów seksualnych

Regularne badania przesiewowe

Najważniejszą metodą zapobiegania rakowi szyjki macicy są regularne badania cytologiczne. Dzięki testowi Papanicolaou możliwe jest wykrycie dysplazji zanim przekształci się ona w raka. Test cytologiczny odpowiada za znaczący spadek zachorowalności i śmiertelności z powodu raka szyjki macicy.

Dysplazja szyjki macicy

Badania kliniczne: Dysplazja szyjki macicy