W skrócie
Dysfunkcja seksualna to problem, który może dotknąć każdego – do 43% kobiet i 31% mężczyzn doświadcza trudności w życiu seksualnym. Choć wielu ludzi nie lubi o tym rozmawiać, istnieją skuteczne sposoby leczenia, które mogą pomóc przywrócić satysfakcję z intymności.
Czym jest dysfunkcja seksualna?
Dysfunkcja seksualna to każda trudność, która uniemożliwia osobie lub parze czerpanie satysfakcji z aktywności seksualnej. Może to oznaczać problemy z odczuwaniem przyjemności, brak chęci do seksu lub niemożność wzięcia udziału w stosunku w taki sposób, jak byśmy tego chcieli.
Choć problem ten jest bardzo powszechny, wiele osób czuje się zawstydzonych i nie chce o tym rozmawiać. Jednak to bardzo ważne, aby wiedzieć, że dysfunkcja seksualna jest wysoce uleczalna. Dostępne są różne metody leczenia, dlatego warto podzielić się swoimi obawami z partnerem lub partnerką oraz lekarzem.
Według badań około 12% kobiet w Stanach Zjednoczonych zgłasza niepokojące problemy seksualne, choć aż 40% kobiet zgłasza różnego rodzaju trudności w tej sferze. Problem może rozpocząć się w każdym wieku – może dotyczyć młodych ludzi rozpoczynających życie seksualne, jak i osób, które wcześniej cieszyły się satysfakcjonującym życiem intymnym.
Cykl reakcji seksualnej
Aby lepiej zrozumieć dysfunkcję seksualną, warto poznać naturalny przebieg reakcji seksualnej. Cykl reakcji seksualnej to model opisujący cztery etapy reakcji organizmu na pobudzenie seksualne.
Pierwszy etap to podniecenie. W tej fazie pojawia się chęć na seks i człowiek zaczyna się podniecać. Obejmuje ona wiele aktywności przed stosunkiem, takich jak pieszczoty wstępne. U mężczyzn penis staje się sztywny, a u kobiet dochodzi do obrzęku łechtaczki.
Drugi etap nazywany jest plateau – to faza tuż przed orgazmem. Wzrasta tętno, napięcie mięśni i oddech staje się intensywniejszy. U mężczyzn penis może wydzielać tzw. przedwytrysk.
Trzeci etap to orgazm – nagłe uwolnienie napięcia seksualnego i przeżycie przyjemności w okolicach narządów płciowych. U mężczyzn w tym momencie następuje wytrysk.
Czwarty, ostatni etap to rozładowanie – okres wyciszenia tuż po orgazmie. Ciało się relaksuje, a narządy płciowe wracają do normalnego stanu.
Dysfunkcja seksualna może wystąpić na każdym etapie tego cyklu, zakłócając normalny przebieg reakcji seksualnej.
Rodzaje dysfunkcji seksualnej
Lekarze wyróżniają kilka głównych kategorii dysfunkcji seksualnej. Często problemy te nakładają się na siebie, co oznacza, że jedna osoba może doświadczać trudności w więcej niż jednym obszarze.
Zaburzenia pożądania polegają na braku zainteresowania seksem lub chęci do podejmowania aktywności seksualnej. Osoba może nie mieć ochoty na żaden rodzaj seksu, co powoduje u niej cierpienie.
Zaburzenia pobudzenia to niemożność podniecenia się lub ekscytacji podczas aktywności seksualnej. Problem może mieć podłoże psychologiczne lub fizyczne, związane z narządami płciowymi. U kobiet może występować także uporczywe lub nawracające niepożądane pobudzenie genitalne, które nie jest związane z zainteresowaniem seksualnym i może obejmować spontaniczne orgazmy.
U mężczyzn najczęstszym problemem jest zaburzenie erekcji, czyli niemożność uzyskania lub utrzymania erekcji wystarczającej do odbycia stosunku. Problem ten dotyczy co najmniej 25% przypadków, gdy penis nie jest wystarczająco twardy lub zbyt szybko mięknie. Szacuje się, że zaburzenie erekcji może dotyczyć nawet 30 milionów mężczyzn w Stanach Zjednoczonych.
Zaburzenia orgazmu obejmują opóźnienie, brak lub zmniejszone odczuwanie orgazmu. U kobiet długotrwały brak orgazmu może sugerować, że pacjentka nie jest zaznajomiona lub czuje się niekomfortowo z samostymulacją lub komunikacją seksualną z partnerem. Opóźnione lub mniej intensywne orgazmy mogą być naturalnym procesem starzenia się związanym ze zmniejszonym przepływem krwi do narządów płciowych.
Zaburzenia bólowe to ból podczas stosunku lub prób penetracji. U kobiet problem ten nazywany jest zaburzeniem bólu genitalnego i penetracji i obejmuje lęk lub strach, znaczne napięcie mięśni brzucha i miednicy lub rzeczywisty ból związany z próbami penetracji waginalnej, utrzymujący się przez co najmniej sześć miesięcy.
Przyczyny dysfunkcji seksualnej
Funkcjonowanie seksualne to złożony proces biopsychospołeczny, koordynowany przez układ nerwowy, naczyniowy i hormonalny. Oprócz czynników biologicznych, ważną rolę odgrywają czynniki psychospołeczne, takie jak przekonania społeczne i religijne, stan zdrowia, osobiste doświadczenia, pochodzenie etniczne, warunki społeczno-demograficzne oraz stan psychiczny osoby lub pary.
Dysfunkcja seksualna może wynikać z problemów fizycznych. Do najczęstszych należą nieprawidłowe poziomy hormonów, takich jak estrogen i testosteron. Przewlekłe choroby, takie jak nowotwory lub choroby autoimmunologiczne, mogą również wpływać na funkcjonowanie seksualne. Inne przyczyny fizyczne to zaburzenia hormonalne, takie jak cukrzyca lub problemy z tarczycą, choroby serca, wysokie ciśnienie krwi, bezsenność, zespół metaboliczny, zaburzenia neurologiczne, otyłość i brak aktywności fizycznej.
Działania uboczne niektórych leków, zarówno przepisywanych przez lekarza, jak i dostępnych bez recepty, również mogą wywoływać dysfunkcję seksualną. Podobnie negatywny wpływ mają papierosy, alkohol i używki.
U kobiet problemy ginekologiczne mogą powodować dysfunkcję seksualną, w tym endometrioza, zapalenie pęcherza śródmiąższowe i menopauza.
Wiele problemów seksualnych ma także podłoże psychologiczne. Do czynników psychicznych należą lęk sytuacyjny, poczucie winy, problemy w związku, wykorzystywanie, stres, przeszłe traumy seksualne, depresja i zaburzenia lękowe.
Częstymi przyczynami dysfunkcji są również strach i niepokój związany z seksem, problemy w relacji z partnerem, negatywne wcześniejsze doświadczenia seksualne, ostatnio przebyta ciąża, poród lub karmienie piersią.
U około 75% mężczyzn z zaburzeniami erekcji przyczyna jest bardziej złożona. Problem może wynikać z chorób naczyniowych, neurologicznych, cukrzycy lub leczenia prostaty i zabiegów chirurgicznych. Często za zaburzeniem erekcji stoi niedostateczne zaopatrzenie prącia w krew z powodu zatkanych tętnic. W rzeczywistości u nawet 30% mężczyzn, którzy zgłaszają się do lekarza z powodu zaburzeń erekcji, jest to pierwsza oznaka choroby sercowo-naczyniowej.
Możliwości leczenia
Leczenie dysfunkcji seksualnej zależy od przyczyny problemu. Często konieczne jest wielodyscyplinarne podejście, które uwzględnia czynniki biologiczne, psychologiczne, społeczno-kulturowe i relacyjne.
W przypadku problemów fizycznych lekarz może przepisać odpowiednie leki. Na przykład estrogen jest skuteczny w leczeniu bolesnego współżycia związanego z zespołem genito-moczowym menopauzy. Testosteron, stosowany samodzielnie lub z estrogenem, wiąże się z poprawą funkcjonowania seksualnego u kobiet po naturalnej lub chirurgicznej menopauzie, choć dane dotyczące długoterminowego ryzyka i korzyści są ograniczone.
W przypadku dysfunkcji wywołanej lekami przeciwdepresyjnymi, bupropion w wyższych dawkach (150 mg dwa razy dziennie) może być skuteczny jako terapia uzupełniająca.
Dla mężczyzn z zaburzeniami erekcji mogą być pomocne leki takie jak sildenafil, choć ich skuteczność u kobiet z dysfunkcją wywołaną przez niektóre leki przeciwdepresyjne jest ograniczona.
Psychoterapia lub terapia seksualna jest przydatna w radzeniu sobie z czynnikami psychologicznymi, relacyjnymi i społeczno-kulturowymi wpływającymi na funkcjonowanie seksualne. Lekarze mogą pomóc w wielu z tych kwestii, zapewniając edukację i potwierdzając, że obawy pacjentów dotyczące zdrowia seksualnego są uzasadnione.
Głównym początkowym podejściem do dysfunkcji seksualnej jest dokładna ocena fizyczna i psychologiczna pary, zarówno indywidualnie, jak i razem. Problemy fizyczne, takie jak zaburzenia erekcji, można leczyć farmakologicznie, a psychoterapię można zastosować w przypadkach, gdy podejrzewa się element psychologiczny.
Ważne jest również wprowadzenie zmian w stylu życia. Badania pokazują, że już 30 minut chodzenia dziennie może poprawić funkcjonowanie seksualne. Inne pomocne działania to utrzymanie zdrowej wagi ciała, regularna aktywność fizyczna, rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu i radzenie sobie ze stresem.
Ponieważ opcje leczenia są dostępne, nie należy wahać się przed podzieleniem się swoimi obawami z lekarzem. Jakość życia seksualnego wpływa na całe życie, dlatego ważne jest, aby dowiedzieć się, dlaczego występują trudności i jak można je rozwiązać.