W skrócie
Błonica to poważna choroba zakaźna, która może prowadzić do problemów z oddychaniem i przełykaniem. Choć obecnie jest rzadka w krajach rozwiniętych dzięki szczepieniom, w niektórych częściach świata nadal stanowi zagrożenie.
Czym jest błonica?
Błonica to choroba zakaźna wywoływana przez bakterię o nazwie Corynebacterium diphtheriae. Choroba dotyka przede wszystkim gardła i nosa, choć może również wpływać na inne części ciała. Bakteria wytwarza toksynę, czyli truciznę, która niszczy zdrowe tkanki i może powodować poważne problemy zdrowotne.
Co ważne, nie sama bakteria, ale właśnie wytwarzana przez nią toksyna jest odpowiedzialna za ciężkie objawy błonicy. Toksyna zabija zdrowe tkanki i może wywołać wiele poważnych powikłań.
- Gardło
- Nos
- Migdałki
- Krtań
- Skóra
Obecnie błonica jest bardzo rzadka w Stanach Zjednoczonych i Europie, gdzie dzieci są rutynowo szczepione przeciwko tej chorobie. Epidemia błonicy osiągnęła szczyt w Stanach Zjednoczonych w 1921 roku, kiedy odnotowano 206 000 przypadków. W krajach o ograniczonym dostępie do szczepionek choroba nadal występuje. Błonica jest endemiczna - czyli występuje stale w określonych regionach - w Azji Południowo-Wschodniej, Indiach i innych częściach świata.
Rodzaje błonicy
Wyróżnia się dwa główne typy błonicy:
Błonica oddechowa (klasyczna błonica układu oddechowego) jest najbardziej powszechnym typem. Może dotykać nosa, gardła, migdałków lub krtani. Jest to najpoważniejsza forma choroby. Gdy bakterie wytwarzające toksynę infekują górne drogi oddechowe, dochodzi do błonicy oddechowej.
Błonica skórna wywołuje wysypkę, rany lub pęcherze na skórze. Mogą one pojawić się w dowolnym miejscu na ciele. Błonica skórna jest bardziej powszechna w klimacie tropikalnym, ale ogólnie jest rzadka.
Objawy błonicy
Objawy błonicy zwykle pojawiają się od 2 do 5 dni po zakażeniu. We wczesnych stadiach błonica może być mylona z poważnym bólem gardła.
Objawy błonicy oddechowej
Typowe objawy błonicy oddechowej obejmują:
- Ból gardła
- Osłabienie lub zmęczenie
- Łagodna gorączka
- Opuchnięte węzły chłonne w szyi
- Gruby, szarawy nalot na tylnej części gardła
- Problemy z oddychaniem i/lub przełykaniem
Charakterystyczną cechą błonicy jest tworzenie się nieprawidłowej błony w gardle, która może prowadzić do uduszenia. Toksyna wytworzona przez bakterię powoduje narastanie szarej tkanki w gardle, co prowadzi do problemów z przełykaniem i oddychaniem.
Objawy błonicy skórnej
Objawy błonicy skórnej mogą obejmować:
- Bolesną otwartą ranę lub wrzód
- Wysypkę z łuszczeniem się lub złuszczaniem skóry
- Obrzęk i przebarwienie w pobliżu rany lub wysypki
Przyczyny i sposób przenoszenia
Błonica jest chorobą zakaźną, co oznacza, że łatwo przenosi się z osoby na osobę. Rozprzestrzenia się przez kaszel i kichanie, lub poprzez bliski kontakt z osobą zakażoną.
Można również zarazić się błonicą przez dzielenie przedmiotów, takich jak kubki, sztućce, ubrania lub pościel z zakażoną osobą. Choroba przenosi się zwykle poprzez wdychanie kropel zawierających bakterie błonicy, gdy zakażona osoba kaszle lub kicha.
Bakterie mogą również dostać się przez przerwanie ciągłości skóry, co może powodować błonicę skórną. Po ekspozycji na bakterie często potrzeba od 2 do 4 dni, aby zaczęły się objawy.
Kto jest najbardziej narażony?
Bliski kontakt z osobą chorą na błonicę zwiększa ryzyko zakażenia. Bliski kontakt obejmuje:
- Mieszkanie z zakażoną osobą
- Częste przebywanie w bliskiej odległości
- Dzielenie wydzielin z dróg oddechowych (ślina)
- Kontakt z wydzielinami z ran (otwarte rany lub wrzody)
Osoby najbardziej podatne na zakażenie to te, które nie są w pełni zaszczepione lub mają niski poziom przeciwciał przeciwtoksynowych i były narażone na kontakt z nosicielem lub chorą osobą.
Rozpoznanie choroby
Lekarze zazwyczaj rozpoznają błonicę na podstawie typowych objawów klinicznych. Wstępną diagnozę zwykle stawia się na podstawie obrazu klinicznego. Bardzo ważne jest, aby rozpocząć leczenie szybko, jeszcze przed otrzymaniem wyników testów potwierdzających rozpoznanie.
Lekarze mogą pobrać wymaz z tylnej części gardła lub nosa i przebadać go na obecność bakterii wywołujących błonicę. Lekarz może również pobrać próbkę z otwartej rany lub wrzodu i spróbować wyhodować bakterie.
Próbki do posiewu bakteryjnego należy pobrać przed rozpoczęciem antybiotykoterapii, jeśli to możliwe. Jeśli bakterie rosną i wytwarzają toksynę błonicy, lekarz może być pewny, że pacjent ma błonicę.
Leczenie błonicy
Błonica jest chorobą, którą można leczyć, ale może być zagrażająca życiu. U niezaszczepionych osób, bez odpowiedniego leczenia, błonica może być śmiertelna w około 30% przypadków.
Leczenie błonicy należy rozpocząć natychmiast, nawet przed zakończeniem testów potwierdzających, ze względu na wysokie ryzyko śmiertelności i zachorowalności. Wszyscy chorzy powinni być niezwłocznie odizolowani, a należy stosować środki ostrożności zapobiegające przenoszeniu infekcji drogą kropelkową, aby ograniczyć liczbę możliwych kontaktów.
Podstawowe metody leczenia
Leczenie błonicy oddechowej obejmuje przeciwtoksynę i antybiotyki. W przypadku błonicy skórnej zwykle wystarczają same antybiotyki.
U pacjentów z zagrażającą niewydolnością oddechową lub obecnością błony w krtani należy zabezpieczyć drożność dróg oddechowych. Wczesne zarządzanie drogami oddechowymi umożliwia dostęp do mechanicznego usunięcia błon z tchawicy i oskrzeli oraz zapobiega ryzyku nagłego uduszenia przez aspirację.
Należy ściśle monitorować czynność serca w celu wczesnego wykrycia zaburzeń rytmu. Należy zastosować rozrusznik elektryczny w przypadku klinicznie istotnych zaburzeń przewodzenia i zapewnić interwencję farmakologiczną w przypadku arytmii lub niewydolności serca.
Kiedy pacjent przestaje być zakaźny?
Uważa się, że bakterie błonicy nie są zakaźne po tym, jak pacjent zakończy 48 godzin antybiotykoterapii. Jednakże, gdy bakterie wytwarzają toksynę, należy udokumentować eliminację bakterii przez uzyskanie dwóch kolejnych ujemnych posiewów w odstępie 24 godzin, po zakończeniu antybiotykoterapii.
Zapobieganie i szczepienia
Błonica jest chorobą, której można zapobiec dzięki szczepieniom, ale wymaganych jest wiele dawek i dawki przypominające w celu wytworzenia i utrzymania odporności. Osoby nieszczepione lub niedostatecznie zaszczepione są narażone na zachorowanie.
Najlepszym sposobem ochrony przed błonicą jest bycie w pełni zaszczepionym. Szczepionki przeciwko błonicy są najlepszym sposobem ochrony przed tą chorobą i są bardzo skuteczne.
Szczepienia dzieci
Błonica jest rzadka w Wielkiej Brytanii, ponieważ niemowlęta i dzieci są rutynowo szczepione przeciwko niej od lat 40. XX wieku. Szczepienia dziecięce przeciwko błonicy podaje się w wieku:
- 8, 12 i 16 tygodni - szczepionka 6-w-1 (3 oddzielne dawki)
- 3 lata i 4 miesiące - przypominająca dawka przedszkolna 4-w-1
- 14 lat - przypominająca dawka dla nastolatków 3-w-1
Szczepienia osób dorosłych i podróżnych
Istnieją 3 rodzaje szczepionek skojarowanych zapewniających ochronę przed błonicą: DTaP, Td i Tdap. Litera "T" w DTaP i Tdap oznacza, że chronią również przed tężcem. Litera "P/p" w DTaP i Tdap oznacza, że chronią również przed krztuścem.
Jeśli podróżujesz do części świata, gdzie może występować ryzyko błonicy, możesz potrzebować dawki przypominającej, jeśli ostatnio byłeś szczepiony przeciwko niej ponad 10 lat temu.
Niektóre części świata, gdzie może występować ryzyko, obejmują:
- Afrykę
- Amerykę Południową
- Indie
- Azję południowo-wschodnią
- Europę wschodnią