Uogólniony napad toniczno-kloniczny

Czym jest uogólniony napad toniczno-kloniczny

Uogólniony napad toniczno-kloniczny, wcześniej nazywany napadem typu grand mal, to rodzaj napadu padaczkowego, który dotyka obu półkul mózgu jednocześnie1. Napad padaczkowy to epizod nieprawidłowej aktywności elektrycznej w mózgu. Normalnie neurony, czyli komórki nerwowe w mózgu, wysyłają sygnały elektryczne w różnym czasie i w różnych obszarach. Podczas napadu wiele neuronów aktywuje się nagle w tym samym momencie2.

Ten typ napadu obejmuje utratę przytomności i niekontrolowane trzęsienie ciała. Może być przerażający dla osób, które go obserwują, i bardzo nieprzyjemny dla osoby, która go doświadcza3. Podczas napadu istnieje wysokie ryzyko urazu związanego z upadkiem. Po odzyskaniu przytomności osoba może czuć się zdezorientowana lub splątana.

Istnieją dwa główne typy napadów toniczno-klonicznych w zależności od miejsca ich powstania w mózgu3. Pierwszy to uogólniony napad toniczno-kloniczny, w którym nieprawidłowa aktywność elektryczna występuje jednocześnie po obu stronach mózgu. Drugi to napad ogniskowy przechodzący w obustronny toniczno-kloniczny, w którym nieprawidłowa aktywność zaczyna się po jednej stronie mózgu, a następnie rozprzestrzenia się na drugą stronę.

Objawy i fazy napadu

Napad toniczno-kloniczny przebiega w dwóch wyraźnych fazach, które powodują sztywność mięśni, ruchy szarpające i utratę przytomności3. Kiedy większość ludzi myśli o napadzie padaczkowym, właśnie ten typ przychodzi im na myśl, ponieważ jego objawy są najbardziej widoczne.

Przed rozpoczęciem napadu niektóre osoby mogą odczuwać aurę, czyli niejasne przeczucie nadchodzącego napadu4. Aura może obejmować zmiany w widzeniu, smaku, węchu lub innych doznaniach zmysłowych, halucynacje lub zawroty głowy5.

Faza toniczna trwa zazwyczaj od 10 do 30 sekund3. W tym czasie następuje nagłe stężenie mięśni, które powoduje upadek osoby. Może pojawić się jęk lub krzyk wynikający z wypchnięcia powietrza przez zaciskającą się krtań. Osoba traci przytomność. Podczas tej fazy może wystąpić zaciskanie szczęk, co czasami prowadzi do przygryzienia języka lub policzka5.

Faza kloniczna trwa zazwyczaj od 30 do 60 sekund3. Charakteryzuje się rytmicznymi, szarpanymi ruchami mięśni całego ciała. Podczas tej fazy może pojawić się problemy z oddychaniem lub jego ustanie, skóra może przybrać niebieski odcień, może wystąpić wydzielanie śliny z ust oraz nietrzymanie moczu lub stolca5.

Po zakończeniu napadu następuje stan ponapadowy, w którym osoba pozostaje nieświadoma swojego otoczenia4. W tym okresie często występuje głośne chrapanie. Po odzyskaniu świadomości osoba może doświadczać splątania, senności trwającej godzinę lub dłużej, utraty pamięci dotyczącej epizodu napadu, bólu głowy lub osłabienia jednej strony ciała przez kilka minut do kilku godzin5.

Przyczyny napadów

Zdecydowana większość napadów uogólnionych ma charakter idiopatyczny, co oznacza, że ich przyczyna pozostaje nieznana4. Napady toniczno-kloniczne mogą występować u osób w każdym wieku i mogą być związane z różnymi stanami podstawowymi lub czynnikami wyzwalającymi3.

U dzieci napady często występują w kontekście gorączki i nie mają żadnej przyczyny podstawowej. Są one definiowane jako drgawki gorączkowe6. Drgawki gorączkowe są stosunkowo częste u małych dzieci i zazwyczaj nie wskazują na poważniejszy problem neurologiczny.

Niektóre napady uogólnione rozpoczynają się jako mniejsze napady występujące tylko po jednej stronie mózgu, zwane napadami ogniskowymi lub częściowymi4. Te jednostronne napady mogą następnie rozprzestrzeniać się na obie półkule mózgu, przekształcając się w pełny napad toniczno-kloniczny.

Napady toniczno-kloniczne są najczęstszym typem napadu związanego z zaburzeniami metabolicznymi4. Mogą również występować jako część padaczki, czyli przewlekłej choroby charakteryzującej się nawracającymi napadami. Napady toniczno-kloniczne stanowią główny typ napadu u około 10% osób z padaczką4.

Rozpoznanie i badania diagnostyczne

Rozpoznanie napadów toniczno-klonicznych wymaga kompleksowej oceny medycznej. Lekarz przeprowadzi dokładne badanie fizyczne, w tym szczegółową ocenę mózgu i układu nerwowego5.

Elektroencefalografia (EEG) to podstawowe badanie wykorzystywane do oceny aktywności elektrycznej w mózgu5. Osoby z napadami często wykazują nieprawidłową aktywność elektryczną widoczną w tym badaniu. W niektórych przypadkach badanie pokazuje obszar w mózgu, gdzie napady się rozpoczynają. Należy pamiętać, że mózg może wyglądać normalnie w badaniu EEG wykonanym po napadzie lub między napadami.

Badania krwi i moczu mogą być zlecone w celu wykrycia innych problemów zdrowotnych, które mogą powodować napady5. Mogą one ujawnić zaburzenia metaboliczne, infekcje lub inne czynniki przyczyniające się do występowania napadów.

Tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) głowy mogą być wykonane w celu znalezienia przyczyny i lokalizacji problemu w mózgu5. Te badania obrazowe pozwalają zobaczyć strukturę mózgu i wykryć ewentualne nieprawidłowości, takie jak guzy, blizny lub uszkodzenia, które mogą być źródłem napadów.

Badanie poziomu prolaktyny we krwi może być pomocne w odróżnieniu prawdziwych napadów padaczkowych od napadów psychogennych7. Poziom tego hormonu zazwyczaj wzrasta po prawdziwym napadzie padaczkowym.

Leczenie i postępowanie

Leczenie napadów toniczno-klonicznych opiera się głównie na stosowaniu leków przeciwpadaczkowych. Wybór leku powinien być dostosowany indywidualnie do każdego pacjenta i do zespołu padaczkowego, a nie tylko do typu napadu7.

Kwas walproinowy był tradycyjnie uważany za lek pierwszego wyboru dla pacjentów z wieloma typami napadów, w tym napadami toniczno-klonicznymi, ponieważ leczy szeroki zakres typów napadów, w tym napady miokloniczne7. Jednak u kobiet w wieku rozrodczym należy rozważyć alternatywne opcje ze względu na ryzyko wad wrodzonych.

Inne leki przeciwpadaczkowe stosowane w leczeniu napadów toniczno-klonicznych obejmują lamotrygynę i topiramat7. Wybór konkretnego leku zależy od profilu działań niepożądanych i indywidualnych potrzeb pacjenta.

Dla niektórych pacjentów, u których leki nie są wystarczająco skuteczne, dostępne są inne opcje terapeutyczne. Stymulacja nerwu błędnego to procedura, w której implantowany urządzenie wysyła regularne impulsy elektryczne do mózgu przez nerw błędny, co może pomóc w zmniejszeniu częstotliwości napadów7.

Dieta ketogenna, która jest dietą wysokotłuszczową i niskowęglowodanową, może być pomocna u niektórych pacjentów, szczególnie u dzieci z padaczką oporną na leczenie7. Ta dieta zmienia sposób, w jaki organizm wykorzystuje energię, co może pomóc w kontrolowaniu napadów.

W wybranych przypadkach, gdy napady mają wyraźne ognisko w mózgu i nie odpowiadają na leczenie farmakologiczne, może być rozważane leczenie chirurgiczne7. Operacja polega na usunięciu lub modyfikacji obszaru mózgu odpowiedzialnego za wywoływanie napadów.

Pierwsza pomoc podczas napadu

Wiedza o tym, jak pomóc osobie podczas napadu toniczno-kloniczniego, jest bardzo ważna. Napady padaczkowe są stosunkowo częste - około 1 na 10 osób może doświadczyć napadu w ciągu swojego życia8. Większość napadów jest krótka, trwa mniej niż 5 minut i ustępuje samoistnie6.

Podstawowe zasady pomocy podczas napadu obejmują kilka prostych kroków8. Przede wszystkim zachowaj spokój i zostań z osobą. Usuń wszelkie przedmioty znajdujące się w pobliżu, które mogłyby spowodować uraz. Jeśli osoba ma przy sobie bransoletkę medyczną, sprawdź ją w poszukiwaniu informacji o stanie zdrowia, lekach i kontaktach alarmowych.

Jeśli osoba leży, delikatnie obróć ją na bok, z ustami skierowanymi w stronę podłogi8. To pomoże utrzymać drożność dróg oddechowych i zapobiegnie zadławieniu śliną lub wymiocinami. Odmierz czas trwania napadu - jest to ważne dla późniejszej oceny medycznej.

Istnieją również działania, których absolutnie nie należy podejmować podczas napadu9. Nigdy nie próbuj powstrzymywać ruchów osoby ani jej przytrzymywać. Nie wkładaj nic do ust osoby mającej napad - to powszechny mit, że osoba może połknąć lub zadławić się językiem, ale język nie może zostać połknięty. Próba włożenia czegoś do ust może spowodować urazy zębów, szczęki lub dróg oddechowych.

Kiedy napad się zakończy, pomóż osobie usiąść w bezpiecznym miejscu do czasu, gdy w pełni odzyska świadomość8. Po odzyskaniu przytomności uspokój ją i wyjaśnij, co się wydarzyło. Zaproponuj zadzwonienie do przyjaciela lub bliskiej osoby, aby pomóc jej bezpiecznie dotrzeć do domu.

Zadzwoń pod numer 112 (pogotowie ratunkowe), jeśli8:

• Napad trwa dłużej niż 5 minut
• Osoba ma dwa lub więcej napadów bez całkowitego odzyskania świadomości między nimi
• Osoba nie odzyskuje pełnej świadomości po napadzie
• Napad występuje w wodzie
• Osoba jest ranna, w ciąży lub chora
• Jest to pierwszy napad osoby

Stan padaczkowy to stan, w którym napad trwa dłużej niż 5 minut lub występują dwa lub więcej napadów w ciągu 5 minut bez całkowitego przywrócenia podstawowej świadomości między napadami6. Jest to nagły przypadek medyczny wymagający natychmiastowej interwencji, ponieważ może prowadzić do poważnych powikłań, w tym uszkodzenia mózgu.