Hipergammaglobulinemia monoklonalna łagodna

Czym jest hipergammaglobulinemia monoklonalna łagodna

Hipergammaglobulinemia monoklonalna łagodna, znana również jako gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu (w skrócie MGUS, od angielskiej nazwy Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance), to schorzenie charakteryzujące się obecnością nieprawidłowego białka w krwi1. To białko, zwane białkiem M lub białkiem monoklonalnym, jest wytwarzane przez niewielką grupę komórek plazmatycznych w szpiku kostnym.

Stan ten został po raz pierwszy opisany w latach pięćdziesiątych XX wieku przez Jana Waldenströma, który nazwał go „zasadniczą hipergammaglobulinemią" lub „łagodną gammapatią monoklonalną"2. W 1978 roku Robert Kyle wprowadził termin MGUS, zauważając, że schorzenie to nie jest całkowicie łagodne i może wiązać się z ryzykiem transformacji złośliwej.

MGUS jest bezobjawowym przedrakowym zaburzeniem komórek plazmatycznych, które charakteryzuje się stężeniem białka M w surowicy krwi mniejszym niż 30 gramów na litr, liczbą klonalnych komórek plazmatycznych w szpiku kostnym poniżej 10 procent oraz brakiem uszkodzenia narządów związanego ze szpiczakiem plazmocytowym (takich jak nadwapniemia, niewydolność nerek, niedokrwistość czy uszkodzenia kości)1.

Różnica między gammapatią monoklonalną a poliklonalną

Białe krwinki, znane jako limfocyty B i komórki plazmatyczne, produkują przeciwciała zwane immunoglobulinami3. W zależności od tego, jakie komórki są zaangażowane w produkcję przeciwciał, rozróżniamy dwa rodzaje gammapatii.

W gammapatii poliklonalnej, zwanej także hipergammaglobulinemią, zarówno limfocyty B, jak i komórki plazmatyczne wytwarzają zbyt wiele różnych rodzajów przeciwciał3. Jest to najczęściej związane z chorobami wątroby, ostrymi lub przewlekłymi stanami zapalnymi, chorobami autoimmunologicznymi i niektórymi nowotworami4. Gammapatia poliklonalna jest ogólnie uważana za stan łagodny, który nie przekształca się w jawnego nowotworu złośliwego, w przeciwieństwie do gammapatii monoklonalnej o nieokreślonym znaczeniu.

W gammapatii monoklonalnej tylko komórki plazmatyczne wytwarzają zbyt wiele jednego rodzaju przeciwciała zwanego białkiem M3. Ten stan częściej występuje u osób z nowotworami, takimi jak szpiczak mnogi. Jednak niektórzy ludzie rozwijają gammapatię monoklonalną o nieokreślonym znaczeniu, która wymaga regularnego monitorowania przez lekarza w celu sprawdzenia, czy rozwija się nowotwór.

Przyczyny i patofizjologia

Istnieją dwa główne biologiczne typy MGUS: hiperdiploidalny MGUS i MGUS z translokacjami IGH, oparte na pierwotnych nieprawidłowościach cytogenetycznych – trisomiach i translokacjach w obrębie locus immunoglobulin ciężkiego łańcucha2.

Pod względem patologicznym zmiana w MGUS jest bardzo podobna do tej obserwowanej w szpiczaku mnogim i innych powiązanych chorobach5. MGUS jest przedrakowym prekursorem szpiczaka mnogiego, makroglobulinemii Waldenströma i pojedynczego plazmocytoma2.

Częstość występowania MGUS wzrasta z wiekiem i dotyka około 5 procent osób powyżej 50 roku życia2. Jest to stosunkowo częste schorzenie, które często wykrywa się przypadkowo podczas badań krwi wykonywanych z innych powodów.

Objawy i przebieg

Większość osób z gammapatią monoklonalną o nieokreślonym znaczeniu nie doświadcza żadnych objawów5. Schorzenie to zwykle wykrywa się przypadkowo, gdy pacjent wykonuje badanie krwi z innego powodu lub w ramach rutynowych badań przesiewowych.

Niektórzy ludzie mogą doświadczać wysypki skórnej lub problemów nerwowych, takich jak drętwienie lub mrowienie5. W rzadkich przypadkach MGUS może być związane z powoli postępującą symetryczną obwodową neuropatią czuciowo-ruchową.

Rozpoznanie często stawia się przypadkowo, gdy białka M zostają wykryte w ramach szerokiej diagnostyki u pacjentów ze zmęczeniem, podwyższoną czynnością opadania krwinek czerwonych, niedokrwistością, bólem kości, osteoporozą lub infekcjami2. MGUS może być również rozpoznawane, gdy rozważa się szpiczaka mnogiego u pacjentów ze zmianami osteolitycznymi, złamaniami kości, nadwapniemią, białkomoczem, niewydolnością nerek, powiększeniem węzłów chłonnych lub powiększeniem wątroby i śledziony.

Diagnostyka

Diagnoza MGUS często jest przypadkowa, gdy białka monoklonalne zostają wykryte podczas standardowych badań laboratoryjnych krwi lub moczu5. Schorzenie przypomina szpiczaka mnogiego i podobne choroby, ale poziom przeciwciał jest niższy, liczba komórek plazmatycznych w szpiku kostnym jest mniejsza i rzadko powoduje objawy lub poważne problemy.

Jeśli u pacjenta nie ma innych cech dysplazji komórek plazmatycznych i zostanie wykryty szczyt M w surowicy krwi, potrzebna jest pełna ocena ogólnego stanu zdrowia pacjenta6. Ocena powinna obejmować podstawowe pomiary poziomu witaminy B12 i kwasu foliowego w krwinkach czerwonych oraz profil nadkrzepliwości, a także specyficzną diagnostykę związaną z gammapatią.

Biopsja szpiku kostnego nie jest zalecana dla osób, u których podejrzewa się MGUS niskiego ryzyka2. Jednak w niektórych przypadkach, szczególnie gdy pacjent ma białko M klasy IgM, aspiracja i biopsja szpiku kostnego oraz tomografia komputerowa brzucha mogą być przydatne w wykrywaniu makroglobulinemii Waldenströma lub innych zaburzeń limfoproliferacyjnych.

Leczenie i monitorowanie

Pacjenci z gammapatią monoklonalną o nieokreślonym znaczeniu nie wymagają leczenia6. Leczenie nie jest konieczne w MGUS, ale może być wymagane w przypadku przyszłego nowotworu2.

Zaleca się jednak długoterminowe monitorowanie ze względu na ryzyko progresji do złośliwości limfoproliferacyjnej6. Neuropatie związane z MGUS zazwyczaj nie są leczone, z wyjątkiem przypadków niepełnosprawnej monoklonalnej gammapatii IgM lub MGUS IgG/A związanej z przewlekłą zapalną demielinizacyjną polineuropatią (CIDP). Około 80 procent pacjentów z IgG/A MGUS CIDP odpowiada na jedno z typowych metod leczenia CIDP, a niektórzy pacjenci ulegają stabilizacji.

Regularne badania kontrolne są istotne, ponieważ MGUS może się przekształcić w szpiczaka mnogiego, makroglobulinemię Waldenströma lub pojedynczego plazmocytoma2. Monitorowanie roczne jest zalecane dla wszystkich pacjentów z MGUS.

Rokowanie i ryzyko progresji

MGUS jest ogólnie uważane za przedrakowe zaburzenie, które nie zawsze postępuje do jawnego nowotworu złośliwego1. Progresja z MGUS do szpiczaka mnogiego zwykle obejmuje kilka etapów5.

MGUS może postępować do nowotworów (szpiczaka mnogiego, makroglobulinemii Waldenströma, pojedynczego plazmocytoma) w tempie 1 procent rocznie2. Tempo progresji waha się od 0,5 do 1,5 procent rocznie w zależności od kategorii ryzyka.

MGUS może być również związane z innymi poważnymi schorzeniami nienowotworowymi, zbiorowo określanymi jako gammapatia monoklonalna o znaczeniu klinicznym (MGCS)2. MGCS może być związana z zespołem nerczycowym, neuropatią obwodową, kardiomiopatią, amyloidozą, krioglobulinemią, scleromyxedemą, ziarniniakiem martwiczym xantoma i zespołem Schnitzlera.

Większość osób z MGUS lub MGCS nie ma objawów (zakładając brak transformacji złośliwej), ale białka M mogą powodować poważne szkody przez odkładanie się w narządach2. Dlatego regularne monitorowanie przez lekarza jest ważne dla wczesnego wykrywania jakichkolwiek zmian i odpowiedniej interwencji.